Ook sociaalliberalen, katholieken en protestanten hebben hun bijdrage geleverd. De opvatting van de VARA dat de arbeidersstrijd beperkt is tot de Nederlandse sociaaldemocratie doet wel heel ouderwets en gedateerd aan. Het voor de televisie toch belangrijke beeld komt er ook bekaaid af. De kijker die zich wil verlekkeren aan mooie oude historische opnames wordt teleurgesteld.

Zijn er geen oude beelden genoeg of was er niet voldoende geld voor degelijke beeldresearch? Een groot deel van de tijd gaat op aan een Twentse nozem die op een bromfiets door het land trekt om stickers te plakken op historische gebouwen en monumenten. En als hij niet plakt dan praat hij met ooggetuigen of historici. Veel levert dit niet op. Het is dit niveau, dat niet boven groep 8 van de basisschool uitreikt, dat de Strijd kenmerkt.

Deze dialoog is terug te vinden in het tweede deel dat over stakingen gaat. We zien hier hoe de nozem een baby een rompertje aantrekt ja, echt! Deze scene is bedoeld als spiegelbeeld voor het schilderij dat hij de rest van de uitzending achterop zijn bromfietsje meezeult en dat het dilemma weergeeft tussen solidariteit staken en zorg voor het gezin onderkruipen.

In tegenstelling tot het schilderij draagt het rompertje verwisselen niet bij aan het begrip van de dilemma’s die bij staken opkomen. Het zijn overbodige fratsen die ongetwijfeld verdedigd worden met argumenten over de toegankelijkheid van het program. Zo bereiken we een groot publiek. En zo zien we de Twentse nozem bij mama op bezoek met vragen over papa en de textielindustrie en laat hij op de Groningse akkers een bommetje ontploffen woh, te gék man!

Zou het nu echt zo zijn dat hiermee een kijkersgezin getrokken wordt? Moeder die zegt, ik wil vanavond die leuke Twentse nozem weer zien, en vader, nadat hij de krant heeft weggelegd, ja, interessant en boeiend die arbeidersstrijd.

En de kinderen sluiten zich met fris gewassen haren aan. Ik denk het eerlijk gezegd niet. Moeder kijkt naar een soap, de kinderen zitten op de ipad en vader leest de krant. Maar laat ik positief eindigen. Ik ben dan wel afgehaakt, maar honderdduizenden niet.

Welk boek over de arbeidersstrijd kan op zo’n oplage rekenen? De Buisse Heide in het zuiden van Noord-Brabant kan je wel als een plaats van herinnering aanmerken. De Buisse Heide, sinds bezit van Natuurmonumenten, heeft een unieke natuurlijke afwisseling van heide, bos, ven, boeren en bewoners. En van verandering door de eeuwen heen. Voor scans van het bezoekersboek zie hier. Rik en Henriette, beiden waren geboren in zeer bemiddelde families, met grond via Henriettes moeder.

Henriette was beroemd vanwege haar poezie en religieus socialistische en communistische sympathiën en vooral activisme. Beroemd in haar eigen tijd, nu nog vanwege de biografie van Elsbeth Etty. Henriettes poezie ‘is even passé als haar communisme’, schreef Willem Otterspeer in zijn lovende recensie. En zo is dat! Neemt niet weg dat Natuurmonumenten een mooi initiatief heeft genomen om langs de speciaal aangelegde route door de Buisse Heide teksten van Henriette op te nemen.

Althans dat dacht ik in eerste instantie. Voor het eerst in mijn leven heb ik eind april de Buisse Heide bezocht, met mijn geliefde. En het was de moeite waard: En ondanks dat we geen geluid van het moderne verkeer hoorden viel het niet mee, en wel vanwege de gedichten. Of de selectie daarvan. Want we lazen alleen maar ééndimensionale voorbeelden uit beroemde bundels als De Nieuwe Geboort en De Vrouw in het woud Op de borden naast het pad vooral jonge-meisjes-poezie met doffe beelden, overbodige bijvoeglijke naamwoorden en vooral simpele beschrijvingen van de natuur – geen gelaagdheid hoor ik Joost Zwagerman al zeggen -, de natuur die voor onze ogen stond te gloreren.

Daar hadden we geen teksten voor nodig. Er was één tekst, versje eigenlijk, dat opviel: Ik zing als ’t vogeltje in de Mei,   Zoo vrij     Zoo blij, Door niemand nog gevangen.

De plek, waar ’t heidebloempje groeit,   En bloeit     Vier ik mijn gezangen De plek, waar ’t kabblend beekje vliedt,   In ’t riet     En ’t lied De leeuw’rik zich doet hooren, Niets, als ’t gegons ginds op de hei,   Der bij,    De stilte komt verstoren.

Daar slaap ik heerlijk en gerust,   Gesust,     Gekust, Door zwoele zuidewinden, Maar in ’t geraas der stad, daar is   Naar ‘k gis,     Geen rust voor mij te vinden. Nog enkle dagen slechts, hoera! Dan ga      Ik dra Scheiden van duin en weide, En ga ‘k weer droomen op het mos   In ’t bosch     En zwerven door de heide. En mijns inziens gelijk ook het hoogtepunt van haar oeuvre.

Hoewel Henriette daarna nog veel geschreven heeft. En of de Buisse Heide een herinneringsplaats zou kunnen worden. Het was maar een klein clubje, maar ja toch mensen met wie ik wel enige verwantschap voel. Die verwantschap lijdt echter op haar beurt wel aan enige slijtage en dat leidt weer tot afstand nemen. Welk clubje heb ik het over. Hun belangrijkste punt was dat De Ruyter een verdediger van de slavernij was en deze 'zeeschurk' het daarom niet verdient om met eer en bewondering te worden herdacht en afgebeeld in een heuse rolprent.

De Ruyter is voor mij en veel generatiegenoten een zeeheld over wie we het liedje leerden dat hij in een blauwgeruite kiel aan het grote wiel draaide om later als man van vuur en staal de schrihihihihik der zee te worden. Dat kinderbeeld vermag vast en zeker enige nuancering, maar gaat het zelfs zo ver dat Michiel nog uitsluitend een verwerpelijke beschermheer van de slavenhandel is? Als voorbeeld noemt de actiegroep dat De Ruyter het eiland Gorée Goeree aan de kust van West Afrika op de Engelsen herveroverde in Daarmee maakte hij de weg vrij voor de slavenhandel vanaf dat eiland die rond begon.

Maar is het daardoor uitgesloten om de beste man tot onderwerp van een speelfilm te maken? De film gaat niet over de periode waarin De Ruyter als walvisvaarder, kaper en koopvaarder aan de kost kwam en een groot vermogen vergaarde. Net zomin als zijn eerste jaren aan het touwslagerswiel en zijn eenvoudige afkomst zijn vader was zeeman en later bierdrager worden uitgebeeld. De film begint in als de al behoorlijk gezette kapitein zijn grote liefde, de zee, weer kan bevaren.

Nu in dienst van de Republiek. In die periode is hij inderdaad naar Afrika gevaren om daar Gorée terug te veroveren op de Engelsen. Een aardig detail is dat hij tijdens die tocht een oude makker uit Vlissingen ontmoet, een Afrikaanse slaaf die door zijn vestiging in de Republiek vrij was, christen was geworden en de naam Jan Compagnie aannam. De blijdschap over de ontmoeting in Goeree laat zien dat De Ruyter misschien niet veel moeite had met slavernij maar in ieder geval geen racist was.

In dit verband is de volgende beschrijving van de plaatselijke bevolking door een van De Ruyters kapiteins aardig: Nikker hier in de betekenis van duivel en neger voor zwarte mensen uit Afrika. Maar goed, dat is een ander verhaal. De Ruyter bevrijdde in zijn leven overigens duizenden slaven van moslims die er een handeltje in christenslaven en tot overigens ook Afrikaanse slaven op na hielden. In de biografie die in is geschreven door Ronald Prud'homme van Reine worden talloze van dit soort bevrijdingen vermeld.

Maar dat ging uiteraard om Europese soortgenoten. Uit beide omstandigheden, dat De Ruyter zich niet principieel tegen slavernij verzette maar hij wel veel slaven bevrijdde, kunnen we in ieder geval concluderen dat hij in die zin gewoon meehobbelde op wat toen steeds meer gewoon werd gevonden. Primair was hij zeeman die de Republiek beschermde tegen het buitenlandse gevaar.

Wel wordt getoond dat hij het lef had om steun te betuigen aan Johan de Witt, dat weet u vast nog wel uit het schoolboekje, een van die broers die op gruwelijke wijze werd afgeslacht door het gepeupel dat door Orangisten opgestookt de Republiek van binnenuit bedreigde.

Aan heldenverering uit eigen kring doen we in Nederland niet vaak meer, dat laten we graag aan mensen uit andere landen over. Maar is het dan beter om iedereen met een smet volledig af te serveren zoals Michiel de Rover wil? Maar waarom de zeeheld dan alleen maar afrekenen op zijn mogelijke relaties met slavernij van Afrikanen? Waarom maakt men zich niet boos over de straffen die De Ruyter uitdeelde aan gedeserteerde matrozen.

Dezen werden gelaarsd afgeranseld met een dik eind touw , van de ra gegooid en gekielhaald. Een schandalige manier van omgaan met de voorouders van Nederlandse arbeiders.

En waar is de vrolijkheid over de aan waanzin grenzende godvruchtigheid van de Admiraal? Soms bekruipt mij weleens het gevoel dat sommigen er een dagtaak van maken om alles af te wijzen wat riekt naar enige bewondering voor diegenen die ooit aan de wieg stonden van de nationale staat. Maar dat weet ik niet zeker. Wat me wel duidelijk lijkt, is dat het geen zin heeft om mensen van eeuwen terug met onze maatstaven te beoordelen.

Dan is het einde zoek, want vroeger dacht en leefde men nu eenmaal anders dan wij. Dat niet te erkennen of begrijpen noemen we met een mooi woord anachronistisch denken, maar opent de weg voor afwijzing van alle respect voor onze voorouders. Want er waren er maar weinigen in die dagen die de slavernij principieel afwezen, dat zou nog lang duren.

En voor alle nog verder in de tijd teruggaande historische rolprenten, romans en gedichten resten dan alleen nog maar afwijzende portretten. Alexander de Grote, Ahmed Baba, Caesar, Perikles, Mohammed, allemaal lui die de slavernij in stand hielden en over wie dus geen positief woord mag klinken in een geromantiseerde film?

En pas op, er is nog een riskante valkuil. Wie weet bekijken de mensen uit de toekomst ons als gruwelijke barbaren omdat we andere levende wezens doodden om ze op te eten. Als die toekomsters denken als Michiel de Rover, dan zullen zij geen bewonderende films kunnen maken over Trotzki, Fela Kuti, Jan Marijnissen, Erasmus, en ga zomaar door.

Hoe de leden van Michiel de Rover er in die toekomst vanaf komen weet ik niet; misschien zijn ze allemaal veganist? Achtendertig jaar geleden verscheen het overzicht De piramide der tirannie – anarchisten in Nederland bij wat toen de Wetenschappelijke Uitgeverij heette.

Een historisch overzicht met bloemlezing, van de hand van historicus Hans Ramaer, oprichter en drijvende kracht achter het tijdschrift De AS [de naam is een acroniem voor Anarcho-Socialist, iets wat in ieder geval niet in het eerste nummer is uitgelegd]. Er is wel wat “geschiedenis” bijgekomen sinds en zeker in de zin van veranderde inzichten of kijk op bronnen – het dient gezegd dat er ook weer niet zoveel belangrijke teksten van anarchisten in Nederland zijn bijgekomen. Het zou dan ook wel weer eens tijd zijn een nieuw overzicht te maken en als ik het wel heb was er sprake van een herziene heruitgave van “De piramide”.

We weten nu dat Hans Ramaer er niet aan zal meewerken. Hij is 12 maart jongstleden overleden op jarige leeftijd. Hij was al enige tijd ernstig ziek maar bleef bijna tot het einde gedreven schrijven en redigeren. Zolang ik Hans persoonlijk gekend heb was er sprake van dat hij een biografie zou maken van de Nederlandse anarchist Piet Kooijman, Alarmist, man achter de gedachte “Neem en eet” en achter het idee van de de-klasse, het gebrek aan belang van het begrip klasse in de huidige tijd van toen en misschien ook van nu.

Met dit laatste heeft Kooijman zeker invloed gehad op Provo, een invloed die ook direct kon voortkomen uit zijn redacteurschap bij De Vrije , de voortzetting van Domela's Vrije Socialist zoals die in de jaren zestig verscheen.

Een geschiedenis die hij zelf belichaamde als redacteur van De Vrije , ook nog even toen dit blad in weer De Vrije Socialist ging heten.

Hoewel hij het nooit expliciet heeft geschreven, of zelfs gezegd, moet onvrede over de koerswijziging die de oude nieuwe naam inhield een rol gespeeld hebben bij zijn plan een Nederlandse pendant van het Britse Anarchy te gaan maken. Diepergravende themanummers vanuit anarchistische visie – dit is De AS geworden en dat is het blad, ruim 42 jaar later, nog steeds. Het liber amicorum dat in de planning zat als een van de volgende nummers zal nu dan een herdenkingsnummer zijn.

U verneemt het als het er is. Hedendaags Trotskisme “Papa, wat is dat een Trotskist? Daar zat ik dan: Een aanhanger van Trotsky, mompelde ik snel, net verstaanbaar. Maar ja, wat doen ze dan, die Trotskisten? Gelukkig ging het gesprek weer een andere kant op. Afgelopen vrijdag kreeg zij – hoewel afwezig – dan toch een antwoord bij de presentatie van het boek over de Trotskistische beweging in Nederland, onder anderen die van de Vierde Socialistische Internationale.

Er waren drie sprekers en geheel in tegenstelling tot de cultuur van het Trotskisme was er geen discussie en geen stemming. Alles verliep desondanks toch vrolijk en vriendelijk. De eerste spreker sprak een paar minuten in de vorm van een column. Dennis Bos had in zijn actieleven een bijzondere verhouding met de leden van de Vierde Internationale.

Eigenlijk altijd als tegenstander, eerst als horizontale communist en later als anarchist. En met name het anarchisme is geen beweging waar de Trotskisten blij mee zijn, laat staan opgewonden van worden, behalve in het negatieve. De scheldwoorden voor de anarchisten, die Dennis opsomde, waren fraai, maar laten we toch maar achterwege. De tweede spreker was een van de schrijvers van het boek.

Bart van der Steen richtte zich op drie punten van de geschiedenis: Wat het erfgoed voor het heden is, hoorden we later van mede-auteur Ron Blom. Een aantal affiches heeft Bart in dit bestand verzameld. Hij zei ongeveer dat de affiches vaak heldhaftige arbeiders afbeeldden, die onverzoenlijk korte metten maken met kapitalisten en linkse en rechtse dictators.

Franz Holsz en de radencommunist Gerd Arntz zijn daarbij bekende namen, die populair bleven tot in de jaren zeventig. De poster op de omslag van het boek wijkt af van de normale agitprop voorstellingen. Hij oogt daardoor ‘zachter’ dan de ‘harde’ zwart-witprenten die we zojuist zagen. De tekst is wellicht problematischer. Dat is een hele mond vol. We vragen ons af, of het voor buitenstaanders duidelijk geweest is wat de Trotskisten daarmee bedoelden.

En wat het verschil daarvan was tot bijvoorbeeld de Sovjet-Unie? Of was dit een prefiguratie van het huidige Europa?

Die was er altijd, en veel en ook nog zeer apart. Zoals Peter Drenth begin jaren vijftig merkte toen hij opviel bij de PvdA: Taal vormde wel een barrière in het contact naar buiten toe. Bovendien de Trotskisten waren zeer onderlegd: Van de Trotskistische ideeën, die Ron Blom als opmerkelijk beschouwt, pikken we de Permanente revolutie en het Internationalisme eruit. Beide begrippen zijn door Trotsky ontwikkeld vooral in de context van de sociale revolutie en daarna. Het is precies waar de bureaucraten van de Sovjet-Unie geen oog voor hadden.

Het zijn wel de kenmerken van de huidige onstuimige veranderingsgezinde mondiale maatschappij. Hebben de Trotskisten dan invloed op een gebied waar ze het niet wilden bezitten? Een ding is duidelijk met deze uitleg begrijpt mijn dochter, inmiddels al wat ouder, wellicht wel het Trotskisme. Blom te Amsterdam met vermelding van het adres.

De betovering van Gorter en een beetje Moralisme Toen Lieneke Frerichs op de presentatiebijeenkomst van Herman Gorters brieven citeerde uit de laatste aan Ada Prins klonk er gelach. Lieneke las voor over Gorters grote liefde voor Ada ‘werkelijk mijn Eenige en mijn Alles op de wereld’. Vlak daarvoor had ze gezegd dat de dag na het schrijven van deze brief Gorter met zijn andere grote liefde Jenne Clinge Doorenbos dezelfde Alpen zou bewandelen. Er werd vooral afkeurend gelachen, smalend zelfs.

Ik ving woorden op als ‘leugenaar’ en ‘verrader’. Wat is dat toch? Dat men zo moralistisch over het verleden denkt. Alsof wij in het huidige tijdsbestek de zuivere ethiek bezitten. En de afkeurende lachers missen -  ik denk niet dat ze de moeite nemen de brieven te lezen noch de verantwoording van Lieneke Frerichs - waarschijnlijk de prachtige brieven van Gorter aan zijn beide vriendinnen, fraai uitgegeven door Van Oorschot. Want wat zijn die brieven betoverend! De natuurbeleving, het belang van de stilte en ook de nauwelijks verhulde sensuele liefde van Herman voor vooral Ada.

En ook hoe eenvoudig en precies Gorter de natuur of gebeurtenissen beschrijft. Een uitstekend waarnemer derhalve. Maar voor de goede lezer van Mei of van de Verzen is dat natuurlijk geen verrassing. Zoals hij bijvoorbeeld de eeuwigheid, geluksgevoel, de stilte en natuurbeschrijving in een kort gedicht verbeeldt als De boomen golven op de heuvelen is magistraal.

Er zijn vele voorbeelden in de uitgave Geheime Geliefden. Er ontbreekt natuurlijk ontzaggelijk veel van de verwezenlijking, maar toch ik kan niet anders zeggen: Ik wist niet beter of ik moest over de Russische revolutie spreken. De voorzitter houdt zijn openingsrede en zegt in zijn laatste zin een heel ander onderwerp. Ik stap naar den katheder met een allerzonderlingst gevoel en een vreeselijke moeite om niet te gaan schateren.

Het ging natuurlijk goed. Zoo’n ervaren redenaar, is het niet? Ik zit hier nu zoo heerlijk stil in deze kamer, het is net of een heerlijkheid langs het raam gaat. Soms is het net in een stad of er van boven of van buiten een heerlijkheid, een innigheid binnendringt.

Dan lijken de gevels zoo fijn blauw, met zoo’n blauwig waas om zich, het is alsof een val van kleuren er langs valt en op straat lijkt het of je loopen kan in de zachtste lichten van steenen en boomen.

Waar komt dat moralisme vandaan? Piet de Rooij analyseert in zijn Ons stipje op de waereldkaart dat wij Nederlanders na onze glorieuze Gouden Eeuw – en neen we vergeten het Kopergeld niet! De lijst van Nederlandse moralistische gelijkhebbers is Die kleinzielige vitters met hun misselijkmakende middenstandsmentaliteit schuiven we terzijde om nogmaals Gorter aan het woord te laten, een voor het eerst gepubliceerd gedicht p.

Wortel-oranje zinkt de zon donker wordt het bosch; Uit de weide stijgt weemoedig de kleine nevel op Blauwgoor wordt de keizelweg en karmijn de plaats waar de zon stierf. Een van de conclusies die J. Rentes de Carvalho RdC trekt in zijn onlangs opnieuw uitgegeven als Kritische Klassieke , toemaar Portugal – de bloem en de sikkel kon ik bij een terugblik op het Portugese revolutionaire proces van onderschrijven.

De nationalisatie van de grote conglomeraten die het oude regime hadden geschraagd betekende modernisering op staatskosten – en, hetgeen in zijn boek niet aan de orde is, overeenkomstig de regels van Brussel en Washington zijn al die genationaliseerde bedrijven hetzij opgeheven hetzij voor een appel en een ei 'geprivatiseerd'. Als het anders was gelopen dan zou RdC geen gelijk hebben gekregen. En nee, ik ga hem nog steeds niet gelijk geven met terugwerkende kracht en een diepe schuldbelijdenis doen over veertig jaar geleden.

In de eerste plaats niet omdat het gelijk van RdC dat nu  uitgekraaid  wordt, voorbijgaat aan het belangrijkste doel van de Portugese omwenteling van 25 april Angola en Oost-Timor zijn niet 'netjes afgeleverd' maar vanuit Nederland kan men dat moeilijk als Nederlander kritiseren, met Nieuw-Guinea, Suriname en thans voorheende Nederlandse Antillen in gedachten.

En '25 april' heeft niet socialisme in een enkel Westeuropees land opgeleverd maar dan toch in ieder geval een parlementair-democratisch gelijkgeschakeld regime met partijen die als eieren op elkaar lijken en waarin corruptie en nepotisme hoogtij vieren.

De andere dictaturen die in die jaren 'omvielen', Griekenland en Spanje, vallen in dezelfde categorie. En noch na noch na had socialisme in één land kans, en de Grote Kladderadatsj bleef uit. In de jaren zeventig meer nog dan destijds na Het is flauwekul om dit per se op het conto van Portugese onderontwikkeling te schrijven. Brussel toen nog in de eerste plaats zetel van de NAVO en Washington waren ten volle bereid de linkse koers van het nieuwe bewind tegen te werken en de buitenlandspecialist van de PvdA fungeerde van harte als koerier van de CIA ter bevordering van de contrarevolutie.

En inderdaad, Moskou had er ook geen trek in en Peking nog minder. Tegenwerking in de vorm van brandstichtingen en bomaanslagen moest ook toen de juiste markteconomische koers aangeven. En een contrarevolutionaire staatsgreep op 25 november zorgde er voor dat het af ging lopen met het bezetten van bedrijven en deze zelf in handen nemen, of het nu om de krant República ging of verwaarloosde landerijen in Alentejo.

Niet eens in één klap, maar geleidelijk. Normalisering heet dat dan. Spijtig, ik kijk niet met spijt of schaamte terug op mijn betrokkenheid bij georganiseerde solidariteit met de radicale beweging van de arbeiders in Portugal destijds die soms maar meestal niet steun kreeg van de arbeidersbeweging – over het verschil ga ik het nu niet hebben. Ik zie geen reden Grote Broer met terugwerkende kracht gelijk te geven en lief te hebben.

Spijtig voor Rentes de Carvalho en al degenen die hem de lof toezwaaien die hij destijds niet heeft gekregen. Eli Heimans is in de nacht van 21 op 22 juli , in een hotelkamer tijdens excursie in de Eifel, overleden – hij is slechts 53 geworden. Omdat het honderd jaar geleden is, is uitgeroepen tot Heimansjaar. Er is een grote kans dat u dit ontgaan is. Niet eens alleen omdat hij 'in de schaduw van Jac. Thijsse' verkeert, de naam die als het ware in een adem met de zijne genoemd wordt. Thijsse is minder vergeten dan Heimans, maar of deze naam nu actief gekoesterd wordt in een nationaal collectief historisch geheugen betwijfel ik eigenlijk.

U kunt hier zien  of u het wilt bestellen. Heimans heeft genoeg werken die alleen op zijn naam staan geschreven, waaronder twee jeugdboeken, wandelgidsen voor de schooljeugd en een boek over de streek die zijn speciale voorliefde had, het Krijtland in Zuid-Limburg. Hier, in Epen, is de Heimansgroeve naar hem genoemd, het natuurmonument Het Bovenste Bos , sinds In maakt hij kennis met collega-onderwijzer en “natuursporter” een woord dat hij zelf geïntroduceerd heeft Thijsse, blijkbaar doordat zij dicht bij elkaar woonden.

Er volgde, mede door de inzet van de directeur van dierentuin Artis, Coenraad Kerbert, een samenwerking op het gebied van beschrijving van inheemse flora en fauna. Het resulteerde in de vermaarde reeks Van vlinders, bloemen en vogels , In sloot en plas , Door het rietland , Hei en dennen , In de duinen en In het bosch Los hiervan, want toegspitst op een enkel gebied, en tot voor kort moeilijk vindbaar is hun boek over het Amsterdamse Vondelpark, dat inmiddels heruitgegeven is, maar helaas, moet ik toch zeggen alleen gedigitaliseerd.

Zijn eerste wandelboekjes waren geïnspireerd op het Sarphatipark, een naar verhouding nogal klein park dat een groot stadsgebied bedient. Hier is inmiddels een pad naar hem vernoemd.

Ook Hei en dennen is  online  te lezen en wordt gerubriceerd als jeugdliteratuur. Dat is zeker na ruim een eeuw nogal te relativeren. De boekjes waren bedoeld voor het natuuronderwijs op school maar de inhoud gaat dit doel te boven. Ze werden in brede kring enthousiast ontvangen. Heimans en Thijsse waren onderwijzers. Universitaire studie was in die tijden niet weggelegd voor de mindere standen.

Als onderwijzer koesterden zij het idee om er met de klas op uit te gaan en stadse bleekneusjes de roep van de koekoek, de leeuwerik, de tortel of de nachtegaal te doen horen. Het doen kennismaken met de natuur werd als veredelend voor de ziel gezien, een verrijking van het leven.

Over dit streven, dat nauw verweven is met de arbeidersbeweging in brede zin , wordt juist in Nederlandse historische kringen nu wegwerpend gedaan in termen als 'beschavingsoffensief'. Hierover een andere keer. Voorts was hij betrokken bij de oprichting van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten , die weer voortkwam uit de eerder opgerichte Nederlandsche Natuurhistorische Vereeniging , aangevuld en ondersteund door vertegenwoordigers van de hogere standen. Of het in die kringen zeker virulente antisemitisme een rol speelde bij het feit dat hij niet in het bestuur gekozen werd zullen we niet kunnen achterhalen.

Gegeven zijn inzet voor onderwijsvernieuwing, verbetering van de positie van onderwijzend personeel en bij de popularisering van veldbiologie en natuurbescherming zou hij een eigen lemma moeten hebben bij BWSA. Ik stel met verbazing vast dat dit er nog niet is.

Als historicus verbaas je je weleens over het gemak waarmee sommige zekerheden de wereld in worden geslingerd. Tijdens discussies die maatschappelijk rumoer veroorzaken, denken mensen van beide kanten vaak de wetenschap aan hun zijde te hebben.

Die weet zus zeker en die weet zo zeker. Argumenten zijn meestal anekdotisch omdat er snel wat wordt gegoogled of gewikipediaad en degenen die een wat genuanceerder beeld naar voren brengen worden afgeserveerd. Door de voortdurende herhaling lijken beide zijden het gelijk aan hun zijde te krijgen. De media staan begerig aan de zijlijn in afwachting van een argument dat het met een vette kop goed zal doen in de maandagochtendkrant.

Enige tijd geleden verscheen een bundeling artikelen van wetenschapsjournalist Hans van Maanen waarin een dergelijk verschijnsel aan de hand van enkele tientallen gevallen wordt belicht. Moet de fruitconsumptie omhoog, is chocolade goed tegen beroertes en zorgen mannen met grote ballen slechter voor hun kinderen?

Zomaar een paar vragen die ooit door wetenschappers zijn gesteld, waarna ze er een onderzoek naar verrichtten en een artikel over publiceerden. De uitgever van het wetenschappelijk tijdschrift maakt er een leuk persbericht van want ja, dit is toch maatschappelijk relevant en zo wordt de valorisatie gewaarborgd.

De wetenschapsredactie van een dagblad neemt het bericht gemakzuchtig over en de krantenlezende vrouw met kinderwens maar nog op zoek naar een partner weet dat ze eerst de maat van zijn ballen moet nemen. Als dat niet verkoopt. Van Maanen laat verschillende aspecten van dit proces zien in zijn prettig geschreven boek. Vaak worden de conclusies van het oorspronkelijke onderzoek later onderuit gehaald of in ieder geval afgezwakt. De interesse van de wetenschapsredacties is dan echter minimaal omdat een spannende kop nu moeilijker te bedenken is.

Dus nooit zal de geïnteresseerde leek, die denkt aardig op de hoogte te blijven door het lezen van een kwaliteitskrant, te weten komen dat bidden tot god je kans als vrouw op een hartinfarct echt niet vergroot of dat het niet nodig is om hardrock te onthouden aan je dertienjarige zoon uit angst voor een latere criminele carrière. Ook aan veel van de oorspronkelijke onderzoeken die dus zo gretig wel door de krantenredacties worden overgenomen, mankeert trouwens nogal wat. De onderzoekspopulaties zijn vaak te klein, de statistische bewerkingen niet altijd verantwoord en een enkele keer vraagt Van Maanen zich zelfs af of de onderzoekers wel verstand van statistiek hebben.

Hier wreekt zich waarschijnlijk de publicatiedruk in de tegenwoordige Academia. Liever een publicatie ook al rammelt deze, dan niets op de jaarlijkse publicatielijst van het instituut waar men werkt.

Het systeem van peer review is daarbij vaak vooral een doorschuiven van manuscripten tussen bekende of zelfs bevriende collega's. Hoeveel mensen zijn er nou helemaal bezig met de vraag of het vrouwelijk orgasme een evolutionair voordeel heeft? In het boek van Van Maanen komen vooral onderzoeksresultaten aan bod uit de wat hardere wetenschappen. Medici, evolutionair psychologen, biologen en andere 'harde gammawetenschappers' vullen de bladzijden van Broddelwetenschap en ik werd er niet vrolijk van.

Deze collega's imiteren met een groot vertoon van statistisch geweld de jongens uit de echte wetenschappen en bestoken de wereld vervolgens met keiharde conclusies die aan het eind van de rit toch vaak boterzacht zijn.

Maar ja, een boterzachte conclusie op voorhand leveren leidt misschien niet tot een publicatie en in de krant kom je er al helemaal niet mee. Je kunt maar beter flink uitpakken, dan mag je hopelijk aanschuiven bij Humberto Tan en herhaalt vervolgens iedereen je conclusies tot in het oneindige. Jouw mogelijk slecht onderbouwde maar goed in de markt gezette conclusie vindt zijn weg naar de consument en als je weer eens subsidie voor een onderzoek aanvraagt vindt dat geld zijn weg naar jou wel weer.

Na lezing van Van Maanen zou ik zeggen: Hetzelfde zou ik maar doen als het om historische kennis gaat, maar daar kom ik nog wel een keer op terug. Voorlopig blijf ik dus maar gewoon rood vlees eten want het schijnt dat het onderzoek waaruit blijkt dat dit heel ongezond is boterzacht is. Vis vind ik trouwens wel lekkerder, zeker als ze in de boter is gebakken. Hans van Maanen, Broddelwetenschap. Het zou een mooi feest worden en dat was het ook. Half oktober het afscheidsfeestje van de FNV Centrale, tevens reünie van medewerkers.

Het was een afscheid van het oude model vakbonden met een centrale. Het heeft geduurd vanaf de oprichting van het Nederlands Verbond van Vakverenigingen  in  tot en met , althans dat was de bedoeling.

Het kan nog even duren voordat het honderdjarige model, dat zich zelfs - als we de organisatie van het Nationaal Arbeids-Secretariaat uit  meerekenen - uitstrekt over drie eeuwen, verlaten is. Op het congres van één van de bonden, FNV Bondgenoten, is niet de vereiste tweederde meerderheid gehaald.

Behalve een concentratietendens van de vakbonden ook een aantasting van de representativiteit. In waren er aparte vereniging voor kurkensnijders, lompensorteerders, typografen en voor alle vakken in het bouwvak, zoals opperlieden, slopers, metselaars, heiers en timmerlieden. Er is sindsdien vele malen gesteggeld over de structuur: Het blauwzwarte boekje, verschenen in een tijd van papierschaarste en het Plan van Kloos van de jaren zestig zijn latere voorbeelden.

Het mooist is de ontwikkeling van concentratie verbeeld in het grote schema in de welkomsthal van de voormalige Industriebond FNV in de blauwe badkuip, nu een gerenommeerd hotel. Van vele draadjes naar een stevige kabel. Nu kunnen we de lijn doortrekken tot nog een dikkere kabel uitlopend in een punt.

Een belangrijke ontwikkeling, dat wel. Opvallend is dat er - ook op de reünie - wel veel gesproken werd over deze herstructurering, maar niet over de toch wel erg lage organisatiegraad.

Vanuit een reünieperspectief is het weer wat anders. Zeker bij de linkse elite. Sommigen zijn gebleven, andere zwermden uit. Vooral de overstap naar sociaal-demokratische of overheidsorganisaties en wetenschap viel velen gemakkelijk.

Twee leden van de organisatiecommissie staan model voor de verschillende carrières. Hij bestierde de regionale organisatie van de FNV en verbaasde mij in met zijn voorstel om een bijeenkomst voor de districtsbestuurders te organiseren op witte donderdag. Nou wist ik als rooms opgevoed jongetje wel wanneer dat was, maar de anderen knipperden toch wel even.

Van Hoof kon er zich niets meer van herinneren. Ook Jeroen Sprenger, medeoprichter van en geportretteerd in dit blad, was mede-organisator. Hij stapte van voorlichter over naar persvoorlichter van het Ministerie van Financiën. En was en is actief in de PvdA Bijlmer en de Vakbonds Historische Vereniging en charterde aanwezigen om de vaak onbekende geschiedschrijving ter hand te nemen, zoals de rol van de FNV bij het steunen van de strijd voor Solidariteit en tegen de apartheid.

Samen zetten zij zich in voor de geschiedschrijving van de vakbeweging in Nederland. Beide feestsprekers, Ton Heerts en Erica Schaper, benadrukten het belang van de herstructurering en keken naar de toekomst: Ik denk dat vooral de organisatiegraad flink omhoog moet! Was dat dezelfde man in de stoel bij de parlementaire enquete volkshuisvesting, die twintig jaar geleden als interim manager van de Gemeentelijke Dienst Informatievoorziening GDI  iedereen naar zijn hand zette, vele mensen intimideerde en als workaholic alle details kende, zodat niemand hem kon pakken.

Want achterdochtig was hij, Erik Staal. In zijn organisatie, Vestia, stond hij bekend als de beste ooit. Hij was een vader voor zijn personeel, mits ze deden wat hij wilde.

Hijzelf vond dat ook zoals de toenmalige hoofdredacteur van de Haagsche Courant ondervond: Ik heb twee en een half uur moeten luisteren naar een man die zichzelf fantastisch vond'. Buiten zijn eigen bedrijf was Staal niet echt geliefd, net zoals die vent met het cognomen staal, Jozef Stalin.

Vadertje Stalin was wel erg geliefd bij zijn communistische kameraden. Naar verluidt liep Stalin 's nacht over het Rode Plein om klachten en adviezen over de ontwikkelingen in de Sovjet-Unie aan te horen en zo nodig die raadgevingen over te nemen. Want al die vreselijke pogroms, koelak- en andere zuiveringen waren natuurlijk niet Stalins idee, maar van zijn kwaadaardige en minderwaardige ondergeschikten.

Zo zie je ook vadertje Staal in zijn Vestia de adviezen aanhoren, want al die derivaten-risico's en huurverhogingen waren niet zijn idee, maar van frauduleuze non-valeurs.

Het grappige was dat de niet-drinkende Staal zo gemakkelijk op de kast te krijgen was. Op een personeelsbijeenkomst van de GDI in maakte Staal bekend dat elke ambtenaar, die gedwongen voor onze overnamepartner Origin ging werken, niet in het gehele land te werk werd gesteld dat wilde hij , maar als compromis alleen maar alleen in de Randstad. Een nederlaag voor hem, maar hij bracht het als een overwinning.

Op influistering van mijn collega Gerrit-Jan van Eeden riep ik: Wethouder Dijkhuizen gaf antwoord en vroeg of ik content [eveneens een uitzendbureau] was met zijn antwoord. Als blikken konden doden Het bleef bij blikken. Die andere Staal heeft niet weinig doden op zijn geweten. En is nooit ter verantwoording geroepen. Of dat ooit gebeurd is in het Hiernamaals of het Walhalla kan je alleen maar hopen.

De grote opperbaas zou het proces waarschijnlijk uitbesteed hebben aan zijn Spaanse Inquisitie. En daar heeft Stalin naar mijn idee dezelfde truc toegepast als de huidige Staal: Ik kan niet alles nakijken. En tot de dag van vandaag lig ik wakker van hoe het toch kon gebeuren'. En dat laatste was de slachtoffers van Stalin niet beschoren: De slachtoffers van Staal zullen juist wel wakker liggen van de gevolgen van de sociaal-demokratische meester Erik Staal.

En een staatssecretariaat is in gelukkig aan zijn neus voorbijgegaan. Ik heb niet zo veel met dat soort gedenktekens. Maar omdat ik me nu serieus met het leven van Henri van Kol bezig houdt, moest het nu maar. Het was even zoeken in het doolhof van de beroemde begraafplaats, maar via het graf van Jim Morrison toch gevonden. Het was 2 mei en een groepje wat oude hippies zong voor één van de vele communards, socialisten, anarchisten of communisten die daar begraven waren.

Toch wel een bijzondere ervaring. Van Kol schreef dat hij altijd langs de Mur des Fédérées ging wanneer hij in Parijs was. Dat was ook omdat hij de communards niet geholpen heeft tijdens hun strijd tegen de regeringstroepen. Hij kon er niets aan doen, hij was te laat! Van Kol was niet de enige die op weg en niet aangekomen was.

Dennis Bos noemt in zijn boek over de mythes van de Parijse Commune Van Kol één van de spookveteranen. En hij had de eerste prijs gewonnen op een schuttersfeest in Kan het waar zijn? Van Delft op weg naar Parijs en gestrand ergens in België? Het relaas van Henri is kort en dat geeft te denken. Na weken van aarzelen en vooral berichten lezen in dagbladen vertrok hij met een vriend.

Maar met welk vervoermiddel? En waar strandde hij? Hij woonde en studeerde in Delft. Vandaar kan van Kol met de trein gegaan zijn, maar niet ver. Station Rotterdam Delftse Poort was een overstapplaats - het luchtspoor was er pas in  - op de boot naar Moerdijk.

De spoorbrug over het Hollands Diep was pas vanaf 1 januari in de dienstregeling opgenomen. Daarna met de trein naar Antwerpen, de grens over. Met een geweer op zijn schouder langs de beide douanes? Het is niet voor te stellen. Dan maar met de diligence of trekschuit? Ik denk dat lopend nog de beste variant is. Maar dan doemen enkele barrières op: Dat hij de Belgisch-Franse grens nooit lopend overgekomen is spreekt eigenlijk vanzelf.

En dat geldt ook voor de Nederlands-Belgsiche grens. Je ziet het voor je: Oh, gewoon de opstandelingen in Parijs ondersteunen. Ok, gaat u maar door! En dan het brede Hollands Diep: Ook dan is de overtocht niet gemakkelijk. Het onthullende is dat Van Kol over dit soort details niet rept. Meer weten we over wanneer hij er over schrijft.

In publiceerde hij een artikel in de herdenkingsbundel over tien jaar SDAP. Daarvoor heeft hij al rond een soort CV geschreven, dat hij in liet overtikken en aan partijgenoot Willem Vliegen zenden. En daar lezen we: De status van de Commune in de socialistische beweging is pas later groot geworden. Hebben daardoor velen en Van Kol bedacht dat ze dan wel niet geweest zijn, maar toch op weg waren?

Het is ook schrikbarend: Meest waarschijnlijke is dat Van Kol zich herinnerde dat hij wel had willen gaan en op de hoogvlakte in Oost Java peinzend op het terras van zijn planterswoning bedacht of hallucineerde dat hij op weg was gegaan. Als hij wel is gegaan, zal dat niet verder geweest zijn dan de gemeentegrens van Delft. Donderdag 22 mei werd in Athenaeum Boekhandel in Amsterdam een facsimile-uitgave van alle nummers van het blad Provo en de bijbehorende Provokaties ten doop gehouden.

Een voor de hand liggende plaats: En nee, er is geen plaquette op het onnozele standbeeldje, ter herdenking van de happenings, de kloppartijen namens Het Gezag op zaterdagavonden in het holst van de jaren zestig. De bestrating om het beeldje heen heeft de vorm van een Gnot-appeltje, werd ons verteld, iets wat mij – en hoe vaak heb ik dit punt niet gepasseerd! Dit is dan de gedenksteen. Provo wordt in de vergetelheid gedrukt, als de vervaarlijke ideoloog van het nieuwe Nederlandse protofascisme in de Tweede Kamer kan balken over Nederlandse academici die in een klap van de marxistische molen hebben gekregen, dan wordt hij ook op dit punt niet tegengesproken.

Afgezien van het feit dat het niet waar is, klopt ook het als zo belangrijk aangeduide jaar nou juist niet voor Nederland. Nederland had zijn “” voor – het hoogtepunt was , het rumoer rond het huwelijk van de kroonprinses en de onvermijdelijke val van de hoofdcommissaris van politie en de burgemeester van Amsterdam.

Misschien wel het laatste grote arbeidersoproer van Nederland, van bouwvakkers op 14 juni , stond niet los van de sfeer van “er is iets te doen in de stad” maar had verder niet met Provo te maken.

Misschien was het ook het sluitstuk. Er viel een dode, dit zag er ernstig uit. Dat was het ook, maar het had geen verder vervolg. Als Provo in anarchistische kringen of door hen die het anarchisme bestuderen als vroege Nederlandse start voor wordt gezien, waarom raakt het fenomeen zelf dan in de vergetelheid?

Ik geloof helemaal niet dat dit zou komen doordat de Nederlandse samenleving als het ware zodanig doordesemd is van de geest van Provo dat het niet vermeld hoeft te worden. Als een neo-regent als Van der Laan ook weer PvdA, net als Van Hall een anarchistische 1-meidemonstratie in Amsterdam meteen bij het begin uit elkaar laat slaan door de Mobiele Eenheid , als een week voor de presentatie van de Provo-uitgave Joke Kaviaar terechtstaat voor opruiing vanwege door haar verspreide teksten, als bekend gemaakt wordt dat de zogenaamde illegalen die in het voormalige Huis van Bewaring aan de Havenstraat het na de aanstaande ontruiming maar moeten uitzoeken – dan is er geen reden op de lauweren te gaan rusten en te denken dat Amsterdam en bij uitbreiding Nederland een vrijzinnig paradijsje is.

En juist omdat het dit niet is moet Provo van hogerhand maar liefst vergeten worden, is de verdenking die ik koester. Het klinkt niet zo aardig, maar ik kan het toch niet anders zeggen: In ieder geval kunnen nu alle nummers van Provo bij de boekhandel terechtkomen.

O, die heeft Nederland al nauwelijks meer, dat is waar. En welke grotere uitgeverij zou zich er aan wagen? En vindt het Gezag het wel goed? Als professioneel titelbeschrijver waag ik mij nu aan de titel die verzuchtingen zou opleveren in het bibliotheekwezen als dat nog functioneerde [en neen, de duidelijkste spelfout blijft mooi staan]:.

Tijdens de verkiezingsstrijd van maart , die in een smadelijke nederlaag voor de sociaaldemokratie eindigde, trad de oude meester Ed van Thijn nog een keer op om zijn PvdA te verdedigen tegen de bourgeoisjongens van D Het heeft waarschijnlijk de nederlaag alleen maar vergroot.

Nooit verlegen om dienstbaar te zijn, zo kennen we Van Thijn. Zo zien we hem op de foto uit Hij was toen fractievoorzitter van de PvdA Amsterdam, maar functioneerde hier als dienaar van het gemeentebestuur. Maar ook als opdrachtnemer van de bezetters van het Maagdenhuis. Hij vroeg naar hun opdrachten. En pendelde met twee opdrachten heen en weer.

Normaal gesproken noemen we zo iemand een onderhandelaar, maar in zijn geval is de wielerterm 'knechtenwerk' meer van toepassing. Zijn carrière binnen de sociaal-democratie en bestuurlijk Nederland is snel verteld. Volgzaam en dienstbaar zijn de termen en langzaam omhoog klimmend in de hiërarchie. Afgestudeerd in de politieke wetenschappen in , was hij van tot lid van de Amsterdamse gemeenteraad en Tweede Kamer om in dat jaar minister te worden in het CDA-PvdA-D66 kabinet van Dries van Agt.

Dat was slechts kort. Vervolgens was hij elf jaar burgemeester van Amsterdam om in door de partij geroepen te worden tot minister van Binnenlandse Zaken voor slechts vier maanden, ondanks het feit dat de IRT-affaire hem boven het hoofd hing en noodlottig werd.

Een beroep van de partij wijs je niet af, althans als je Van Thijn bent. Daarna was hij senator. We halen er nu één gebeurtenis uit: Met het argument dat het allemaal wat te snel ging. Op het eerste gezicht een wat gezocht argument.

Alhoewel Der Brinkhorst hem een rat noemde, ging het van Thijn vooral om toekomstige huisbediendes - met name van de PvdA - het perspectief op een mooie baan als livreier te laten behouden.

Zo'n vooruitzicht zou zeker verdwijnen bij burgemeestersverkiezingen. Kiezers waarderen knechtendom bij directe democratie niet. Een vooruitziende blik had de anonieme interviewer in het blad Provo extra nummer uit Daarin vinden we een - gefingeerd - gesprek met Van Thijn.

Denkt U dat het mogelijk is om eventueel tot een gekozen burgemeester te komen? Het lijkt me niet, want daarvoor is een grondwetswijziging nodig. Is dat eventueel niet te forceren? Misschien, maar dan zou de loco-burgemeester Koets, provo de taak toch minstens 5 à 6 maanden moeten waarnemen. Wilt U dit in de kamer voorstellen? Hierop wil ik niet antwoorden. Het antwoord op de laatste vraag kennen we inmiddels.

Al heeft het veertig jaar geduurd voordat het antwoord kwam. De discussie over Domela's antisemitisme heeft een ander punt in de hagio- en historiografie links laten liggen. Wanneer werd hij anarchist? Het is en blijft één van de lastigste vragen. Want wat is precies anarchisme? Vaak heeft het anarchisme meer met persoonlijkheidskenmerken te maken dan met politieke standpunten. En bovendien ben je niet van de ene op andere dag van sociaal-democraat verschoten tot anarchist. De schrijvers van de korte biografie op de website van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum zien eind jaren negentig als beginpunt: Daarbij doelen ze op december toen de Socialistenbond uiteenspatte, Domela de Bond verliet en een nieuw tijdschrift oprichtte: De sociaal-democratische geschiedschrijving met Vliegen en Wansink Tweesprong als leidend tweetal zien als het omslagpunt.

De biografen van Domela, de Jong, Meyers en Stutje hebben allen een andere aanpak maar zijn redelijk eenduidig over de overstap van Domela. De Jong plaatst de overgang in , maar in de vele alinea's voor en na deze constatering beschrijft hij voorvallen en opmerkingen van Domela die anarchistische genoemd kunnen worden.

Meyers heeft in feite met een iets andere argumentatie dezelfde conclusie. Stutje schrijft vooral - zoals zijn ondertitel aangeeft - over de revolutionaire romantiek en Domela's aandacht voor de onderklasse. Uitingen van twee tijdgenoten van Domela plaatsen zijn anarchistische ontwikkeling veel eerder. Een Belg en Fries, in en Edmond van Beveren schrijft in een brief van 17 oktober aan Henri van Kol over Domela: Hij heeft er al een slag van weg, en dat ware jammer voor de beweging.

Bruinsma schrijft aan Van Kol op 3 maart in een terugblik: Maar gij zult nu begrijpen waarom ik mij vele jaren lang niet kon aansluiten bij den Bond waarvan hij het hoofd en R.

Er zijn ook tegenwerpingen: Bruinsma keek terug op het moment dat de scheuring in de SDB eraan komt en de Gentenaren waren altijd erg practisch en weinig revolutionair. Voor een reactie van Bert Altena klikt u hier.

Over reïntegratie, vooruitgang en zijpaden Het was een mooie avond in de Eerste Helmersstraat , Amsterdam. Een felle en emotionele discussie over ‘dwangarbeid’ en sociaal-democratische heropvoeding. Het leek wel of de jaren dertig van de twintigste eeuw of de jaren rond terug waren. Mijn snelle conclusie is: Aan het woord waren drie inleiders, niet echt goed begeleid door de voorzitster Malene Duijst over uitkeringsgerechtigden en hun plichten en rechten.

Ging het rond om het verkrijgen van steun überhaupt tijdens een barre winter en in de jaren dertig verzet tegen de kortingen van regeringswege Colijn met zijn gouden standaard , nu ging het niet om de hoogte van de uitkeringen maar om reïntegratieprojecten en vooral van een speciale vorm van zo'n programma: We gaan dus vooruit.

De voorzitter van Herstelling de sociaal-democraat Jeroen Sprenger verdedigde zijn organisatie met verve: De hoogleraar Gijs Vonk had een doortimmerd verhaal over vooral de voorstellen van de regering om bijstandsgerechtigden te verplichten vrijwilligerswerk te verrichten.

Met het verplicht stellen van werk voor ‘steuntrekkers’ of bijstandsgerechtigden is een grens overschreden. Het belangrijkste in zijn bijdrage was zijn constatering dat er vanuit de beleidsmakers weinig tot geen belangstelling bestaat voor de beleving van de uitkeringsgerechtigden zelf. De derde spreker was het zwakst, Ruud Kuin, de vice-voorzitter van de AbvaKabo: Maar wat en met wie, bijvoorbeeld met de uitkeringsgerechtigden zelf?

Of met de stichting Herstelling op verzoek van Sprenger? Dat deed Sprenger wel: Dat was in en jaren dertig zeker niet het geval. Hongermarsen en Jordaanopstand hebben niets uitgehaald.

Maar dat was alles. Ook op dat gebied gaan we vooruit. Wel veel zijpaden of niet ter zake doende opmerkingen, zoals die van Roel Walraven, ex-wethouder en bestuurder van de stalinistische CPN, die zei dat werkenden en niet-werkenden solidair hoorden te zijn.

Een mooiere dooddoener kennen we niet. Zijpaden als die van Walraven waren er legio: De mooie voorbeelden van die zijpaden waren kleurrijker dan honderd jaar geleden. En vele reacties waren terzake: Sprenger reageerde daarop minimalistisch dat gesprekken altijd welkom zijn en dat het rapport Dwangarbeid Nee onderwerp van gesprek zal zijn bij de mensen van Herstelling.

We zijn in het algemeen aan het vooruit gaan. Het beste bewijs van voortgang en vooruitgang was de oproep van Gijs Vonk om de beleving van de uitkeringsgerechtigden te betrekken bij overleggen en analyses.

Ik weet zeker dat zo'n oproep in niet alleen weggehoond zou worden, maar zelfs niet overwogen is. In de Klets – wie verzint nou zo’n naam? Daarmee namen ze afscheid van de FNV-jongeren-organisatie op een wel heel wonderlijke wijze. Voor de EVC gold: De beide jongens hadden toch wel andere verwachtingen. In hun artikel OVB de oppositievakbond schrijven ze: Problemen zoals aktieve bedrijfsledengroepen en verontruste FNV-ers die hebben met hun bestuurders, kennen we niet.

In plaats van oppositie te spelen binnen de FNV, zijn wij liever op een direkte en eenvoudige manier aktief. Voor ons is dat in de Bedrijfsorganisatie Collectieve Sector, die sinds twee jaar bestaat en flink groeiende is. En is toen uit elkaar gespat mede vanwege ‘problemen met bestuurders’, van het OVB wel te verstaan.

Een groot gedeelte vormde toen de Vrije Bond. De Vrije Bond is daarna de anarchistische weg en in rook opgegaan. Dertien jaar later rest nog slechts een solidariteitskas en het blad Buiten de Orde. Een dezer dagen beraadt de organisatie zich over haar toekomst.

Tijdens een binnenkort te houden bijeenkomst in Utrecht zal men zich buigen over de vraag of de Vrije Bond niet meer zou moeten zijn dan een netwerk met een kas en een blad. In fuseerden de jongeren organisaties van het NKV en NVV als laatste van alle organisaties van katholieke en moderne zijde.

De organisatie- en cultuurverschillen waren immens. De KWJ was in de jaren zestig behoorlijk geradicaliseerd. Losgekomen van het katholieke netwerk zuil was het vooral een beweging geworden. In het gedenkboek Zien, oordelen handelen beschrijven de auteurs de KWJ en zijn voorganger de KAJ als gericht op bewustwording en emancipatie van katholieke werkende jongeren. En later zeer bedreven in acties vanuit de werkende jongere zelf, zo’n beetje als nu de veel geprezen ’organizers’.

Botsende culturen, waardoor de fusie laat tot stand kwam. Twee jaar na de fusie besloten Croese en Sjouke uit de  - volgens hen  - te centralistische structuur te stappen. Maar een mooie actie was het in wel, misschien zelfs hun finest hour. Bewaking met ontbijt Ha, een nieuwe foto van de spoorwegstaking van april , dacht ik. En aangekondigd op de website van de briefkaartverkoper als Amsterdam, april , Blauwbrug. Dus gelijk besteld en meteen maar een blog geschreven, zelfs voordat ik de bestelling thuis had ontvangen.

Die ging ongeveer als volgt: Nu kan ik er één toevoegen. In Amsterdam, maar dan omgekeerd, eerst de komedie dan de tragedie. Nu kon Marx dat schrijven omdat hij de staatsgreep analyseerde van Napoleon de Derde in , die teruggreep op die van zijn beroemde oom van het jaar Het kwam Marx goed uit: Op de Blauwbrug heeft zich behalve de tragedie van de ook de komedie van afgespeeld.

You may choose to offer, and charge a fee for, acceptance of support, warranty, indemnity, or other work that is exclusively available under this License Agreement, BeOpen hereby grants Recipient a non-exclusive, worldwide, royalty-free patent license is required to grant broad permissions to the notice in Exhibit A. Preamble This license includes the non-exclusive, worldwide, free-of-charge patent license is granted: Given such a notice.

Let op dan leggen we het uit. Bezoekers van websites krijgen te maken met cookies. Dit zijn kleine bestandjes die op je pc worden geplaatst, waarin informatie over je sitebezoek wordt bijgehouden.

Ondanks het gezeik in media en het factfree geneuzel van politici, zijn cookies erg handig. Zo houden wij onder meer bij of je bent ingelogd en welke voorkeuren voor onze site je hebt ingesteld.

Naast deze door onszelf geplaatste cookies die noodzakelijk zijn om de site correct te laten werken kun je ook cookies van andere partijen ontvangen, die onderdelen voor onze site leveren. Cookies kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden om een bepaalde advertentie maar één keer te tonen. Cookies die noodzakelijk zijn voor het gebruik van GeenStijl, Dumpert, DasKapital, Autobahn, bijvoorbeeld om in te kunnen loggen om een reactie te plaatsen of om sites te beschermen.

Zonder deze cookies zijn voormelde websites een stuk gebruikersonvriendelijk en dus minder leuk om te bezoeken. Tevens een Cloudflare Content Delivery Netwerk cookie om webinhoud snel en efficiënt af te leveren bij eindgebruikers. Dat zeiden we dus al. Advertentiebedrijven meten het succes van hun campagnes, de mogelijke interesses van de bezoeker en eventuele voorkeuren heb je de reclameuiting al eerder gezien of moet hij worden weergegeven etc door cookies uit te lezen.

Heeft een advertentiebedrijf banners op meerdere websites dan kunnen de gegevens van deze websites worden gecombineerd om een beter profiel op te stellen. Zo kunnen adverteerders hun cookies op meerdere sites plaatsen en zo een gedetailleerd beeld krijgen van de interesses van de gebruiker. Hiermee kunnen gerichter en relevantere advertenties worden weergegeven. Zo kun je na het bezoeken van een webwinkel op andere sites banners krijgen met juist de door jezelf bekeken producten of soortgelijke producten.

De websitehouder kan die cookies overigens  niet  inzien. Je hoeft niet bang te zijn voor deze bedrijven. Ze zijn best lief. En leren is leuk. Om onze bezoekersstatistieken bij te houden maken we gebruik van Google Analytics. Dit systeem houdt bij welke pagina's onze bezoekers bekijken, waar zij vandaan komen en op klikken, welke browser en schermresolutie ze gebruiken en nog veel meer. Deze informatie gebruiken we om een beter beeld te krijgen van onze bezoekers en om onze site hierop te optimaliseren.

Zo worden onze websites nog veel superduper leuker om aan te klikken dan voorheen. Google, die deze dienst levert, gebruikt de informatie om een relevant, anoniem advertentieprofiel op te bouwen waarmee men gerichter advertenties kan aanbieden.

Naast bovenstaande zijn er meer onderdelen die een cookie kunnen opleveren. Veelal worden deze gebruikt door de content-partners om te analyseren op welke sites hun gebruikers actief zijn en hoe hun diensten presteren.

Denk hierbij aan filmpjes van bijvoorbeeld YouTube, foto's van diensten als Imgur, Tumblr of picasa, en 'like' knoppen van sociale mediasites als Twitter en Facebook. Deze websites schijnen best wel een beetje populair te zijn dus we dachten: Wil je nou echt nog meer weten?

Ja, door hier te klikken ga ik akkoord met de cookies, scripts en webbeacons die via NewsMedia Websites GeenStijl, Dumpert, Das Kapital en Autobahn geplaatst kunnen worden. Ik begrijp dat deze cookies, scripts en webbeacons door NewsMedia Websites en door derden geplaatst kunnen worden voor functionele en analytische doeleinden, voor social media, om mij advertenties te tonen, mijn surfgedrag te volgen of gewoon omdat men daar zin in heeft.

Ik ga er ook mee akkoord dat met behulp van deze cookies, scripts en webbeacons persoonsgegevens over mij kunnen worden verwerkt voor deze doeleinden. Ondanks dat ik op de rest van het internet prima mijn eigen privacy kan regelen of er simpelweg niet om geef, ben ik dankbaar dat de overheid mij overal op het Nederlandse web van dit soort nep-privacy-beschermings­stickers voorziet.

Scroll omlaag voor meer informatie.

Natte lul gratis downloaden

Het is een van de verenigingen waaruit na de eeuwwisseling de grote spoorwegvakbondsorganisaties ontstaan zijn. Hoe nauw Steeds Voorwaarts verbonden waren met de sociaaldemokratie bleek wel uit het feit dat de redactie van het blad De Seingever als die van het SDB-blad Recht voor Allen op hetzelfde adres gevestigd was: Roggeveenstraat 58 te Den Haag. En de onderwerpen waren duidelijk socialistisch getint.

De foto laat een aantal mensen zien met hun banieren, die duidelijk maken dat we te maken hebben met deze vereniging Steeds Voorwaarts. De foto is afgedrukt in het gedenkboek Van Lichten en Schiften met onderschrift ‘een congres van Steeds Voorwaarts’. Datering en plaats ontbreken. En er is ook geen enkele vermelding van wie de aanwezigen zijn. Van het origineel was tot het begin van de jaren tachtig geen spoor te vinden.

Toen was ik voor de zoveelste maal in het pannekoekenhiusje aan het begin van de Prinsengracht. Een prachtige foto viel mij op: Aan de serveerster vroeg ik of ik die foto mocht kopen, voor een klein bedrag hoopte ik.

Dat mocht een paar dagen later van de baas. Voor vijfentwintig gulden was ik de eigenaar. Hij bood direct honderd gulden en een afdruk. Die heb ik nog. Schrijvend aan de passage over Van Kols activiteiten in Zwitserland tijdens het congres van de Tweede Socialistische Internationale in bleek dat hij ook actief was in Steeds Voorwaarts, vooral als initiator van een Europese bijeenkomst van nationale verenigingen van spoorwegarbeiders.

En hij was aanwezig bij de jaarlijkse bijeenkomsten na Zou hij op de foto staan? Er zijn geen foto’s van hem bekend uit die tijd. Toch herkende ik Van Kol direct. Hij was begin veertig: Op het congres, waarschijnlijk te Meppel in , kijkt hij wat serieuzer.

Ik kan niet anders concluderen dan dat ik voorbestemd was om over Van Kol te schrijven. Tussen melkweg en arbeidersraad Anton Pannekoek was een bijzonder mens. Een astronoom, die een permanente rol speelde bij het openbreken van het beperkte ‘melkweg is het universum’- model.

En een marxistische raden-communist, die vanaf de zijlijn vele autoritaire socialisten, zoals de Nederlander Troelstra, de Oostenrijker Kautsky en de Rus Lenin, zeer terecht bekritiseerde.

Op het KNAWsymposium ‘Anton Pannekoeks visie op wetenschap en maatschappij’ ging het over de vraag of de visie van Pannekoek op het universum en de maatschappij dezelfde was? De drie sprekers, Van den Heuvel, Smith en Voerman, waren het wel eens met deze stelling, ieder op eigen wijze invulling gevend. Van den Heuvel en Smith gaven een mooi inzicht in de vragen van de sterrenkunde van tot Was het melkwegstelsel het gehele universum en waren de nevelachtige structuren, waarvan we nu weten dat het ook melkwegstelsels zijn, interne onderdelen van ons stelsel?

Pannekoek wees de uitweg door zijn nadruk om de bestaande theoriën los te laten. Zijn aanpak was om vanaf onderaf met waarnemingen een nieuwe theorie op te bouwen. Pannekoek was zeer succesvol: Minder succesvol was deze methode in de maatschappij om de bestaande structuren af te breken en daarna de maatschappij opnieuw te beginnen vanuit de samenwerkingsverbanden van de werkers in de bedrijven, de arbeidersraden. Pannekoeks rationeel handelen was goed voor de analyse van het universum, maar niet voor die van een maatschappij.

Kautsky bijvoorbeeld vond het maar niets dat alles afgebroken diende te worden. En velen met hem. Het radencommunisme is klein, zeer klein gebleven. Eén bezoeker zag evenwel dat er misschien kans was voor een hernieuwde belangstelling voor de opbouw van deze ‘van onderop’-raden. Ik denk zelf dat Pannekoek de analyse van de maatschappij te veel vanuit een theoretische invalshoek van Marx beschouwde in plaats van echt onbevangen te analyseren.

Speelt emotie en onredelijk handelen een rol in Pannekoeks leven? Het lijkt of de drie sprekers er vanuit gaan dat het leven van Pannekoek vanuit de rationaliteit beschreven kan worden.

En of emotie, zoals verliefdheid, geen rol speelt. Zijn ze getrouwd om rationele reden? Om die emotie te zien is het nodig concreter het leven van Pannekoek te bezien. En dan blijkt dat emotie en onberedeneerde gevoelens het Engels heeft daar het mooie woord ‘visceral’ voor er uiteraad wel zijn.

Enno Endt en ik hebben de beide kinderen, Ton en Anneke, in de zomer en het najaar van geïnterviewd over hun herinneringen aan Herman Gorter. Zijdelings kwam ter sprake dat hun ouders een keer fikse ruzie kregen over het feit dat Anna op recept van haar ouders een pudding met een vleugje witte wijn had ge¬maakt. Dat mocht niet van Anton; ze waren immers geheelonthouder. Dat was één van de weinige of zelfs de enige ruzies die dochter Anna zich kon herinneren.

De familie Pannekoek woonde een tijdje in Bussum in de nabijheid van Gorter. De kinderen liepen vaak naar Wies en Herman toe. Het nabijgelegen ‘arbeiderslaantje’ moest van de ouders gemeden worden.

Ze waren immers nette kinderen. Het maakt Anton Pannekoek des te menselijker. De context van de slag ontbrak eigenlijk en waarschijnlijk werd de slag genoemd en door iedereen onthouden vanwege het mooie ronde jaartal. Afrekenen met heette een boek van de Vereniging van Geschiedenisleraren van ruim veertig jaar geleden houd mij niet aan het jaartal! Jaartallen zijn niet onbelangrijk. De dappere strijders tegen de geschiedenis willen graag horen dat die er niet toe doen.

Het lijkt me onzin. In het historieloze universum van de mediawereld is het van geen belang wanneer er algemeen kiesrecht werd ingesteld in Nederland. Wanneer de zedelijkheidswetgeving, waarbij homoseksuele handelingen strafbaar werden gesteld, er werd doorgeduwd door een zekere Regout.

Wanneer deze zedelijkheid dan weer is ingetrokken, ook interessant. De precieze jaren van de bezetting door de Duitsers, die als bij toverslag “nazi's” gedoopt zijn achteraf, zou toch ook wel goed zijn om die te weten. Of de jaren verbonden aan de onafhankelijkheid van Indonesië, Suriname en Nieuw-Guinea. En ik houd het nu maar bij enkele voorbeelden uit de twintigste eeuw, maar eigenlijk is die zelf allang weer een vervelende rij van honderd jaartalletjes.

Wethouder van onderwijs te Amsterdam, Kukenheim, D66, vindt het belangrijk dat men "21th century skills" leert op school. Men kan hieruit al afleiden dat haar kennis van de Engelse taal niet denderend is. Of die van de stagiair e die haar woorden heeft opgetekend. Paul Schnabel, voorzitter van de commissie die de weg leidt naar het onderwijs voor , over de kennis van journalisten: En Willem de Tweede? U weet het niet?

Mijn ervaring leert me dat wanneer je iets niet nodig hebt, je het vergeet. De graven van Holland – wie wilt u hebben? Om het even bij het huidige Nederland te houden. Ach, Schnabel weet zelf waarschijnlijk niet eens waar hij het over heeft. Heel misschien weet hij het oprichtingsjaar van de partij waarvoor hij in de Eerste Kamer zit.

Jaartallen, denigrerend gedegradeerd tot verkleinwoord, wie stelt ze ter discussie? Uit de Volkskrant, voorheen dagblad voor het katholieke volk van Nederland. Het is een brede aanpak; aan de hand van de geschiedenis van de kolonisatie en dekolonisatie kun je bijvoorbeeld ook veel leren over economie en handel.

Maar nu is hij naast directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau commissaris bij de Shell. En onwetendheid is macht en omgekeerd – sinds wanneer zou hij eigenlijk iets van het vak geschiedenis moeten weten? Historieloos Een commissie heeft onlangs een advies afgegeven aan de staatssecretaris die klaarblijkelijk over Het Onderwijs gaat – het onderwijs voorzover het niet “hoger” wordt genoemd.

Voor dat laatste is er voormalig kraakster Jet Bussemaker, van die andere coalitiepartij, al moet je dat tegenwoordig eigenlijk WETEN want de verschillen zijn niet eens meer cosmetisch te noemen. De commissie is genoemd naar de voorzitter, Dlid van de Eerste Kamer Schnabel. De commissie veroorlooft zich de hubris, anders kan ik het toch moeilijk noemen, alvast te bedenken wat er in onderwezen zal moeten worden. Dit curriculum moet in ieder geval bestaan uit de vaste onderdelen Nederlands, Engels, rekenvaardigheid inclusief wiskunde , digitale geletterdheid en burgerschap.

Daarnaast zijn er drie zogenaamde leerdomeinen geformuleerd die de leerling van de toekomst in staat moeten stellen 'de wereld te begrijpen': Veel langer hoeft men niet terug te gaan – mocht het antwoord bevestigend zijn – om holle onbegrijpende blikken te oogsten in dat verleden. Wat houdt burgerschap in, in , waarom zou Engels nog zo verdomd belangrijk moeten zijn als waar het nu voor gehouden wordt zeg ik als bepaald niet anglofoob, gehuwd met Engelse, dank u wel? Je moet wel haast van een partij zijn die zijn oprichtingsjaar in zijn naam draagt zonder dit te willen weten, denk ik dan – maar Schnabel is alleen maar voorzitter – om dit te verwachten.

Onderwijsvernieuwing is per definitie het voeren van de vorige oorlog – tegen weetgierigheid van kinderen of jongeren, die dient te worden ingesnoerd in het keurslijf van wat De Markt wil, in het algemeen.

Er wordt gezegd dat de VVD studierichtingen “zonder baankans” gewoon maar helemaal wil opheffen, waarbij deze lieden ongetwijfeld denken dat bedrijfs- of bestuurskunde een eindeloze toekomst voor de boeg hebben.

Het Concrete, dat kennis van de geschiedenis vereist, zal hen inhalen, waarschijnlijk veel eerder dan ze hopen. Historieloos onderwijs – onderwijs waaruit de gedachte van wording verbannen is, ook al wordt door de commissie grootmoedig gesteld dat de historische dimensie van de diverse vakken natuurlijk wel aan bod komt.

Eerlijk gezegd heb ik geen vertrouwen in mensen die moeiteloos bureaucratenklets verkopen als “kenniscurriculum” of “leerdomein”. In het dagelijks opgelepelde vertoog in de opinie-industrie is de historische dimensie, juist dankzij de quasi-ingebakken vooronderstelling van een Verleden, al lang verdwenen. Wie zal op den duur niet schier ten dode vermoeid de term “onze joods-christelijke beschaving” maar laten passeren?

Wie zal, om dichter bij eigen huis te blijven, nog willen ontkennen dat de afgelopen eeuw de eeuw van de arbeider was? Verleden week werd Nederland opgeschrikt door een boekverbranding op de Dam in Amsterdam. Neen, de massaorganisatie van Doorbraak bleef pal staan: Het lijkt een trend, boekverbrandingen in de bibliotheekwereld. Ja, zover is het nog niet: Wat is het geval? Navraag leerde me dat het boek “uit de collectie is genomen bij de verhuizing naar de nieuwe bibliotheek op het Roeterseiland, het Library Learning Centre.

De reden voor de verbanning van de boeken was het ruimtegebrek doordat “prioriteit werd gegeven aan studieplekken voor de studenten.

Dit ging ten koste van de beschikbare ruimte voor de bibliotheek. Gevolg was dat we van de Bushuis- en Piersonbibliotheek … de collectie moesten terugbrengen van gezamenlijk ca.

Op die vraag gaf ze het volgende antwoord: Een snelle en beperkte blik op de overgebleven boeken leerde me dat er veel vragen over blijven. Heeft het boek van Evert Bultsma over het Nederlandsch Syndicalistisch Vakverbond, dat gehandhaafd werd, wel aan de voorwaarden voldaan, is het met andere woorden wel een keer uitgeleend in de afgelopen drie jaar?

Daarnaast had ik andere vragen. Rekent u even met mij mee: Dat is zeven manjaren aan werk. Ik ben benieuwd hoe u dat georganiseerd heeft. Tot heden niets gehoord. Ik denk eigenlijk dat ze gewoon hele stellingen weggedaan hebben. De verbanning van de zeventig duizend boeken is helaas geen uitzondering. Op zoek naar de verslagen van de conferenties rondom de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in kwam ik via de Centrale Catalogus uit in Haarlem bij de openbare bibliotheek.

Het stond wel in de catalogus, maar de twaalf kloeke delen waren weg. Nou zei, de dienstdoende medewerker: Wat er met die zeventig duizend boeken uit de Amsterdamse wetenschappelijke bieb is gebeurd? We zouden het graag te weten komen: Hoog Bezoek Jawel hoor, een hagelwitte wagen, op de seconde nauwkeurig aan de overkant van de straat. Het tweetal dat uitstapt oogt ietwat onevenwichtig, zij het opvallend kordaat. De struise vrouwelijke helft van het duo wordt geflankeerd door een kleine, kwieke baas met een twinkeling in de ogen en beiden schrijden in een strakke diagonaal naar mijn nederige pand.

Hoewel tevoren terdege door mij gewaarschuwd en geïnstrueerd, staan ze toch bedremmeld en hulpeloos in de deuropening, geconfronteerd met het rondtollende en hoge kreetjes slakende trouwe viervoetertje dat overduidelijk geen enkel ontzag heeft voor leidslieden van de 'media'. Mijn geruststellende bezwering, u oefent een merkbaar kalmerende invloed uit op het beestje, vermag de bezoekers niet te overtuigen, al slagen ze er tenslotte in de voorbeschikte zetels te bereiken.

Versnaperingen, warme en koele dranken binnen handbereik, een gerieflijke temperatuur er gratis bij, het hondje afgekoeld, zodat alle condities voor een genoeglijk gesprek geschapen zijn. De kwieke baas, die zich naar verwachting voorstelt als Kees Driehuis, blijkt overduidelijk de vragen stellende leidspersoon.

Zijn notulerende bijwagen en, naar mij eerst naderhand duidelijk wordt, levenspartner weet af en toe een rake observatie te lanceren die overigens niet getuigt van grote sympathie voor  de gastheer: In de voortkabbelende conversatie komen vele aspecten van een te maken televisieserie over de Nederlandse arbeidersbeweging aan de orde. Speciale belangstelling blijkt uit te gaan naar 'mijn onderwerp', de partijstrijd in de SDAP leidend tot het schisma van Deventer uit , zozeer zelfs dat mij om een gratis exemplaar wordt gevraagd van mijn dissertatie.

Deze wordt, op nadrukkelijk verzoek voorzien van een opdracht van mijn hand, plechtig  overhandigd. Enigszins tot mijn verbazing, men heeft met deze bezoekers toch niet van doen met revolutionair-socialisten, blijkt ook zeer speciale interesse te bestaan in het bezoek van Karl Marx aan het Congres van de Eerste Internationale te Den Haag in Ik word zelfs aangesproken als de meest prominente Marx-kenner van Nederland, iets wat ik ogenblikkelijk afwimpel, al ben ik wel zo vriendelijk naderhand een informatief artikel op te sturen over het bedoelde bezoek van Marx.

Af en toe lanceer ik een kwinkslag die een dankbaar onthaal vindt, met uitzondering van grappen over de PvdA die in ijzige stilte worden geïncasseerd. Maar de sfeer is vriendelijk en ontspannen en men lijkt in hoge mate ontvankelijk voor de mij aangedragen informatie. Wanneer na enkele uren de aftocht wordt geblazen en beide bezoekers, opnieuw geflankeerd door het rondtollende hondje, met enige inspanning het pand hebben verlaten ben ik ervan overtuigd dat in de te produceren serie zowel 'Deventer' als 'Marx' zullen worden opgenomen.

In de vele maanden die volgen hoor ik evenwel helemaal niets, ook niet op het door mij verzonden Marx-artikel, en ik informeer tenslotte dan maar naar de stand van zaken rond de serie.

Kees Driehuis reageert met een niet bepaald van interesse bol staande boutade, onder meer blijkend uit het kreupele taalgebruik en het uiten van vermoedens waar men zekerheden verwacht: Ik dacht dat wij indertijd een email hebben gestuurd aan alle historici die wij bezocht hebben over de voortgang van het project".

Op mijn vraag om nadere informatie heet het vervolgens: Daar heb ik u in alle eerlijkheid over bericht". Ik reageer vanzelfsprekend met de mededeling nooit ook maar een snipper, eerlijke dan wel oneerlijke, informatie te hebben ontvangen en met het vriendelijke verzoek mij alsnog het bedoelde informatieve bericht te doen toekomen. Sinds dit verzoek, dat van 27 oktober dateert, heb ik niets meer mogen vernemen. Wel is mij inmiddels gebleken dat 'Deventer', of welk ander SDAP-congres dan ook, in de serie geheel en al ontbreekt en dat Marx niet Den Haag blijkt te bezoeken, maar Zaltbommel alwaar hij, volgens de aangetrokken Marx-kenner, in variërende snelheden wandelend rond een grote tafel, het hele eerste deel van Das Kapital zou hebben geschreven.

De eindopbrengst van het pandemonium blijkt al met al het verlies van alweer een illusie en de ontvreemding onder, toegegeven, listige voorwendsels van een niet alleen volumineus maar zeer zeker ook duur boek. Vergeten Volksverheffers in beeld In Utrecht presenteerde Christianne Smit op een Universitair symposion haar jongste boek. Die Volksverheffers richtten onder andere buurthuizen op, waar arme stedelingen konden kennis maken met kunst, cultuur en waar zij hun vaardigheden konden ontwikkelen om hun positie te verbeteren.

Tegelijk deden zij iets aan verbetering van de woonsituatie in de stad, vooral in gribusbuurten, zoals de Jordaan in Amsterdam. Het was een mooie gebeurtenis. Niet alleen omdat deze volksverheffers uit de vergetelheid zijn gehaald, maar ook en vooral de wijze waarop Christianne het verhaal vertelde en beschreef. In haar toespraak haalde zij twee bekende, Mercier en Van Marken, en twee onbekende verheffers, professor Pieter Pel en Johanna ter Meulen, naar voren. Vooral de laatste speelt een grote rol in de Amsterdamse verhefferswereld.

De Professor hield in zijn Diesrede om studenten en docenten eubiotiek aan te prijzen. Eubiotiek is de kunst om gezond en gelukkig te leven. Dat Pel dat deed in een meestal aan andere zaken gewijde rede is opvallend. Blijkbaar had de tijdgeest van verheffen ook hem te pakken gehad.

In haar toespraak sprak Christianne het woord uit als eu-biotiek. Ik denk dat het woord, dat al in geattesteerd is en niet plotseling door Pel gebruikt werd, uitgesproken wordt als ui-biotiek, zoals ook bij euthanasie en eugenetica.

Een klein punt van kritiek dus. Ter Meulen was een woningopzichteresse, die met geld van een sponsor, een rijtje betere huizen verhuurde aan Amsterdamse arbeiders, wekelijks geld ophaalde en tegelijk de bewoners beschaving bijbracht. En daardoor zorgde zij en al die andere opzichteressen voor een betere woonomgeving en droegen dan ook bij aan een betere wereld.

Dat de verheffers zich vaak naast gedrevenheid paternalistisch, overdreven idealistisch en humorloos gedroegen is door tegenstanders als de socialisten vaak aangegrepen om de verheffers belachelijk te maken. En geheel ten onrechte. Vele zaken, die wij nu als geheel normaal beschouwen in onze huidige maatschappij zijn terug te voeren op projecten van deze verheffers. Vrouwen als Mercier, ter Meulen en ook de Engelse Octavia Hill produceerden stukken, die nu nauwelijks zonder een knipoog uitgesproken kunnen worden.

Christianne sprak ze wel uit, maar ze keek daarbij alsof ze een naaktslak doodgeknepen had en zich dat langzaam realiseerde. Internationale contacten waren er op vele manieren. Desondanks waren er geen organisatorische verbanden, ook niet op nationaal niveau. Wel functioneerde het blad Het Sociaal Weekblad als discussieorgaan en netwerk.

De concurrerende socialistische clubs, die vaak dezelfde verbeteringen wilden doorvoeren, waren beter internationaal en nationaal georganiseerd.

En hebben daardoor in de geschiedschrijving meer aandacht gekregen. En tegelijk zijn de grote successen van de volksverheffers, ook al omdat ze overgenomen door de plaatselijke en nationale overheid na , daardoor in de vergetelheid geraakt. Door de publicatie van De Volksverheffers. Sociaal hervormers in Nederland en de wereld zijn we nu in staat te bekijken hoe belangrijk de volksverheffers waren. En wel op het revolutionaire Nationaal Arbeids-Secreteriaat, de vakcentrale, die bestond van tot en met Het NAS heeft nooit veel leden gehad, maar wel veel aandacht door de vele stakingen en acties van de leden en bestuurders.

In de jaren zeventig was er ook veel aandacht voor het NAS in de hausse van onderzoeken naar de arbeidersbeweging in de universitaire wereld. Zelf was ik betrokken bij het onderzoeksproject van Johan Frieswijk - van tot ne met - op het Documentatiecentrum Nederlandse Geschiedenis. Vanuit die werkgroep publiceerden leden artikelen en een boek van mij, Tussen Revolutie en Modernisme , dat alweer dateert van 22 jaar geleden.

Hoekman en Houkes hebben de gehele periode beschreven en geanalyseerd. En daar ben ik blij om. Het was alsof ik weer in in de 'Bruine Zaal' van het IISG zat, waar veel commentaren en opmerkingen geplaatst werden bij werkstukken van de werkgroepsleden. Dezelfde kanttekeningen plaatsten de hooggeleerde professoren veertig jaar later bij het proefschrift.

Hoe vermijd je de valkuil van ouderwetse organisatie- en zelfrechtvaardigingsgeschiedschrijving? Hoe representatief is het materiaal voor het gedachtegoed van de leden?

Wat zijn de internationale connecties? En een vraag die we toen niet stelden: Op de vraag naar de beleving van de leden, die Erik Nijhof stelde kwam helaas weinig weerwerk.

Afgaande op de uiteenzettingen daarna staan nog vele vragen open. Bij voorbeeld ook een kenmerk van het NAS: Die kwam niet aan bod. Want ik vind dat nog steeds een wezenskenmerk van het NAS, zoals het was. Acht honderd pagina's over 47 jaar. Het lijkt veel aandacht voor een kleine organisatie. Gezien de vele activiteiten van de leden is het weer niet zoveel. Het boek was helaas nog niet te koop. Een snelle blik in het exemplaar van een van de gelukkige bezitters lijkt de stelling gewettigd dat Hoekman en Houkes vooral de primaire bronnen gebruikt hebben en zich minder in discussie hebben gemengd met de vele schrijvers over het NAS.

Maar dat is een voorlopige opmerking. We kunnen alleen maar tevreden zijn dat het NAS nu in zijn geheel beschreven is. Is mijn boek boek over de eerste jaren van het NAS overbodig? De beslissers van de bibliotheek van de UvA denken van wel. Zij hebben, proactief als ze zijn, in het boek verwijderd uit de catalogus van de UBA. Met acht en zestig duizend anderen. Dat dan weer wel. Carl Doeke Eisma Een reactie op: De Nozem en De Strijd. Omdat ik Arno Bornebroek alleen als redactielid van Onvoltooid Verleden ken en omdat ik graag wil weten met wie ik van doen heb ben ik vriend Google gaan raadplegen.

Ik lees onder meer dat hij historicus is en zo'n 12 boeken heeft geschreven en dat zegt wel wat! Hoewel hij er zich kennelijk op verheugd had is hij niet verder gekomen dan deel drie van de tien afleveringen. En waarom dan wel? Ik volg zijn betoog. Hij gaat er bij voorbaat al vanuit dat hij er inhoudelijk niet veel van zal opsteken omdat hij historicus is en dat geeft te denken. Dit zou ik over mijn specialiteit, de reformpedagogiek, niet durven beweren.

Ik word nog steeds verrast,  Hij had gehoopt op een originele invalshoek, maar helaas. Het feit, dat al die gegevens en dat zijn er nogal wat met behulp van een bromfiets aan elkaar gereden worden vind ik een vondst. Zo komt er een beetje vaart in die soms wat stroperige materie. Dat deze bromfiets bereden wordt door een Twentse nozem stoort hem kennelijk. Een nozem is al erg, maar een Twentse spant kennelijk de kroon. Overigens vraag ik me af waarom hij meent met een nozem te maken te hebben.

Ik zie hier meer een acteur die zijn rol goed speelt. Hij stelt meestal de juiste, wat simpele vragen, zodat diegene die antwoord moet geven de ruimte krijgt al wordt hier helaas niet altijd gebruik van gemaakt. Uitgaande van de gemiddelde intelligentie van TV kijkers zit hij zeker op het goede spoor.

Het gedeelte waarin de bromfietsrijder zijn kind aankleedt - ik ga ervan uit dat het inderdaad om zijn eigen kind gaat - geeft iets menselijks aan de serie. Arno vraagt zich aan het eind af of het gemiddelde kijkersgezin naar een dergelijke serie wil kijken. Moeder kijkt liever naar een soap volgens hem. Welnu, als dit geen soap is. Hij eindigt positief door te stellen dat het aantal kijkers meer is dan de oplage van een boek over dit onderwerp. Dit aantal is veel meer.

Hij vergeet de mogelijkheid van uitzending gemist. Min of meer op dezelfde tijd wordt Homeland uitgezonden en dat was voor mij voldoende reden om De Strijd later te bekijken. Kortom, jammer dat juist een historicus zo reageert. Een groot deel van deze serie wordt door vakbroeders en -zusters van hem gedragen. Die zullen zich heus wel afgevraagd hebben of het niveau van deze serie acceptabel is. En om ook positief te eindigen: Nu ik dit zo opschrijf bedenk ik me dat ik aardig in het spoor van het verhaal dat er boven staat over Molle Eisma getreden ben.

Het ontwikkelen van arbeiders en ander volk kan nog steeds geen kwaad. Na drie afleveringen ben ik gestopt. En dat is jammer, want ik had mij verheugd op de tiendelige VARA-serie over de arbeidersstrijd.

Dat ik er als historicus inhoudelijk niet veel van opsteek, is geen bezwaar. Van de meeste boeken over geschiedenis is mij de inhoud doorgaans ook wel bekend. Maar ik laat mij graag verrassen door een originele invalshoek of interessante analyse. Dat blijft helaas uit. Natuurlijk heeft de VARA het recht terug te blikken op haar verloren sociaaldemocratisch verleden, maar het was genereuzer geweest de arbeidersstrijd in een breder kader te plaatsen.

Ook sociaalliberalen, katholieken en protestanten hebben hun bijdrage geleverd. De opvatting van de VARA dat de arbeidersstrijd beperkt is tot de Nederlandse sociaaldemocratie doet wel heel ouderwets en gedateerd aan. Het voor de televisie toch belangrijke beeld komt er ook bekaaid af. De kijker die zich wil verlekkeren aan mooie oude historische opnames wordt teleurgesteld. Zijn er geen oude beelden genoeg of was er niet voldoende geld voor degelijke beeldresearch?

Een groot deel van de tijd gaat op aan een Twentse nozem die op een bromfiets door het land trekt om stickers te plakken op historische gebouwen en monumenten. En als hij niet plakt dan praat hij met ooggetuigen of historici. Veel levert dit niet op. Het is dit niveau, dat niet boven groep 8 van de basisschool uitreikt, dat de Strijd kenmerkt.

Deze dialoog is terug te vinden in het tweede deel dat over stakingen gaat. We zien hier hoe de nozem een baby een rompertje aantrekt ja, echt! Deze scene is bedoeld als spiegelbeeld voor het schilderij dat hij de rest van de uitzending achterop zijn bromfietsje meezeult en dat het dilemma weergeeft tussen solidariteit staken en zorg voor het gezin onderkruipen.

In tegenstelling tot het schilderij draagt het rompertje verwisselen niet bij aan het begrip van de dilemma’s die bij staken opkomen. Het zijn overbodige fratsen die ongetwijfeld verdedigd worden met argumenten over de toegankelijkheid van het program. Zo bereiken we een groot publiek.

En zo zien we de Twentse nozem bij mama op bezoek met vragen over papa en de textielindustrie en laat hij op de Groningse akkers een bommetje ontploffen woh, te gék man! Zou het nu echt zo zijn dat hiermee een kijkersgezin getrokken wordt? Moeder die zegt, ik wil vanavond die leuke Twentse nozem weer zien, en vader, nadat hij de krant heeft weggelegd, ja, interessant en boeiend die arbeidersstrijd. En de kinderen sluiten zich met fris gewassen haren aan.

Ik denk het eerlijk gezegd niet. Moeder kijkt naar een soap, de kinderen zitten op de ipad en vader leest de krant. Maar laat ik positief eindigen. Ik ben dan wel afgehaakt, maar honderdduizenden niet. Welk boek over de arbeidersstrijd kan op zo’n oplage rekenen? De Buisse Heide in het zuiden van Noord-Brabant kan je wel als een plaats van herinnering aanmerken. De Buisse Heide, sinds bezit van Natuurmonumenten, heeft een unieke natuurlijke afwisseling van heide, bos, ven, boeren en bewoners.

En van verandering door de eeuwen heen. Voor scans van het bezoekersboek zie hier. Rik en Henriette, beiden waren geboren in zeer bemiddelde families, met grond via Henriettes moeder. Henriette was beroemd vanwege haar poezie en religieus socialistische en communistische sympathiën en vooral activisme. Beroemd in haar eigen tijd, nu nog vanwege de biografie van Elsbeth Etty. Henriettes poezie ‘is even passé als haar communisme’, schreef Willem Otterspeer in zijn lovende recensie.

En zo is dat! Neemt niet weg dat Natuurmonumenten een mooi initiatief heeft genomen om langs de speciaal aangelegde route door de Buisse Heide teksten van Henriette op te nemen. Althans dat dacht ik in eerste instantie. Voor het eerst in mijn leven heb ik eind april de Buisse Heide bezocht, met mijn geliefde. En het was de moeite waard: En ondanks dat we geen geluid van het moderne verkeer hoorden viel het niet mee, en wel vanwege de gedichten.

Of de selectie daarvan. Want we lazen alleen maar ééndimensionale voorbeelden uit beroemde bundels als De Nieuwe Geboort en De Vrouw in het woud Op de borden naast het pad vooral jonge-meisjes-poezie met doffe beelden, overbodige bijvoeglijke naamwoorden en vooral simpele beschrijvingen van de natuur – geen gelaagdheid hoor ik Joost Zwagerman al zeggen -, de natuur die voor onze ogen stond te gloreren. Daar hadden we geen teksten voor nodig. Er was één tekst, versje eigenlijk, dat opviel: Ik zing als ’t vogeltje in de Mei,   Zoo vrij     Zoo blij, Door niemand nog gevangen.

De plek, waar ’t heidebloempje groeit,   En bloeit     Vier ik mijn gezangen De plek, waar ’t kabblend beekje vliedt,   In ’t riet     En ’t lied De leeuw’rik zich doet hooren, Niets, als ’t gegons ginds op de hei,   Der bij,    De stilte komt verstoren. Daar slaap ik heerlijk en gerust,   Gesust,     Gekust, Door zwoele zuidewinden, Maar in ’t geraas der stad, daar is   Naar ‘k gis,     Geen rust voor mij te vinden.

Nog enkle dagen slechts, hoera! Dan ga      Ik dra Scheiden van duin en weide, En ga ‘k weer droomen op het mos   In ’t bosch     En zwerven door de heide. En mijns inziens gelijk ook het hoogtepunt van haar oeuvre. Hoewel Henriette daarna nog veel geschreven heeft. En of de Buisse Heide een herinneringsplaats zou kunnen worden. Het was maar een klein clubje, maar ja toch mensen met wie ik wel enige verwantschap voel. Die verwantschap lijdt echter op haar beurt wel aan enige slijtage en dat leidt weer tot afstand nemen.

Welk clubje heb ik het over. Hun belangrijkste punt was dat De Ruyter een verdediger van de slavernij was en deze 'zeeschurk' het daarom niet verdient om met eer en bewondering te worden herdacht en afgebeeld in een heuse rolprent. De Ruyter is voor mij en veel generatiegenoten een zeeheld over wie we het liedje leerden dat hij in een blauwgeruite kiel aan het grote wiel draaide om later als man van vuur en staal de schrihihihihik der zee te worden.

Dat kinderbeeld vermag vast en zeker enige nuancering, maar gaat het zelfs zo ver dat Michiel nog uitsluitend een verwerpelijke beschermheer van de slavenhandel is? Als voorbeeld noemt de actiegroep dat De Ruyter het eiland Gorée Goeree aan de kust van West Afrika op de Engelsen herveroverde in Daarmee maakte hij de weg vrij voor de slavenhandel vanaf dat eiland die rond begon. Maar is het daardoor uitgesloten om de beste man tot onderwerp van een speelfilm te maken? De film gaat niet over de periode waarin De Ruyter als walvisvaarder, kaper en koopvaarder aan de kost kwam en een groot vermogen vergaarde.

Net zomin als zijn eerste jaren aan het touwslagerswiel en zijn eenvoudige afkomst zijn vader was zeeman en later bierdrager worden uitgebeeld. De film begint in als de al behoorlijk gezette kapitein zijn grote liefde, de zee, weer kan bevaren. Nu in dienst van de Republiek. In die periode is hij inderdaad naar Afrika gevaren om daar Gorée terug te veroveren op de Engelsen. Een aardig detail is dat hij tijdens die tocht een oude makker uit Vlissingen ontmoet, een Afrikaanse slaaf die door zijn vestiging in de Republiek vrij was, christen was geworden en de naam Jan Compagnie aannam.

De blijdschap over de ontmoeting in Goeree laat zien dat De Ruyter misschien niet veel moeite had met slavernij maar in ieder geval geen racist was. In dit verband is de volgende beschrijving van de plaatselijke bevolking door een van De Ruyters kapiteins aardig: Nikker hier in de betekenis van duivel en neger voor zwarte mensen uit Afrika.

Maar goed, dat is een ander verhaal. De Ruyter bevrijdde in zijn leven overigens duizenden slaven van moslims die er een handeltje in christenslaven en tot overigens ook Afrikaanse slaven op na hielden. In de biografie die in is geschreven door Ronald Prud'homme van Reine worden talloze van dit soort bevrijdingen vermeld. Maar dat ging uiteraard om Europese soortgenoten. Uit beide omstandigheden, dat De Ruyter zich niet principieel tegen slavernij verzette maar hij wel veel slaven bevrijdde, kunnen we in ieder geval concluderen dat hij in die zin gewoon meehobbelde op wat toen steeds meer gewoon werd gevonden.

Primair was hij zeeman die de Republiek beschermde tegen het buitenlandse gevaar. Wel wordt getoond dat hij het lef had om steun te betuigen aan Johan de Witt, dat weet u vast nog wel uit het schoolboekje, een van die broers die op gruwelijke wijze werd afgeslacht door het gepeupel dat door Orangisten opgestookt de Republiek van binnenuit bedreigde. Aan heldenverering uit eigen kring doen we in Nederland niet vaak meer, dat laten we graag aan mensen uit andere landen over.

Maar is het dan beter om iedereen met een smet volledig af te serveren zoals Michiel de Rover wil? Maar waarom de zeeheld dan alleen maar afrekenen op zijn mogelijke relaties met slavernij van Afrikanen? Waarom maakt men zich niet boos over de straffen die De Ruyter uitdeelde aan gedeserteerde matrozen.

Dezen werden gelaarsd afgeranseld met een dik eind touw , van de ra gegooid en gekielhaald. Een schandalige manier van omgaan met de voorouders van Nederlandse arbeiders. En waar is de vrolijkheid over de aan waanzin grenzende godvruchtigheid van de Admiraal? Soms bekruipt mij weleens het gevoel dat sommigen er een dagtaak van maken om alles af te wijzen wat riekt naar enige bewondering voor diegenen die ooit aan de wieg stonden van de nationale staat. Maar dat weet ik niet zeker. Wat me wel duidelijk lijkt, is dat het geen zin heeft om mensen van eeuwen terug met onze maatstaven te beoordelen.

Dan is het einde zoek, want vroeger dacht en leefde men nu eenmaal anders dan wij. Dat niet te erkennen of begrijpen noemen we met een mooi woord anachronistisch denken, maar opent de weg voor afwijzing van alle respect voor onze voorouders. Want er waren er maar weinigen in die dagen die de slavernij principieel afwezen, dat zou nog lang duren. En voor alle nog verder in de tijd teruggaande historische rolprenten, romans en gedichten resten dan alleen nog maar afwijzende portretten.

Alexander de Grote, Ahmed Baba, Caesar, Perikles, Mohammed, allemaal lui die de slavernij in stand hielden en over wie dus geen positief woord mag klinken in een geromantiseerde film?

En pas op, er is nog een riskante valkuil. Wie weet bekijken de mensen uit de toekomst ons als gruwelijke barbaren omdat we andere levende wezens doodden om ze op te eten. Als die toekomsters denken als Michiel de Rover, dan zullen zij geen bewonderende films kunnen maken over Trotzki, Fela Kuti, Jan Marijnissen, Erasmus, en ga zomaar door.

Hoe de leden van Michiel de Rover er in die toekomst vanaf komen weet ik niet; misschien zijn ze allemaal veganist? Achtendertig jaar geleden verscheen het overzicht De piramide der tirannie – anarchisten in Nederland bij wat toen de Wetenschappelijke Uitgeverij heette. Een historisch overzicht met bloemlezing, van de hand van historicus Hans Ramaer, oprichter en drijvende kracht achter het tijdschrift De AS [de naam is een acroniem voor Anarcho-Socialist, iets wat in ieder geval niet in het eerste nummer is uitgelegd].

Er is wel wat “geschiedenis” bijgekomen sinds en zeker in de zin van veranderde inzichten of kijk op bronnen – het dient gezegd dat er ook weer niet zoveel belangrijke teksten van anarchisten in Nederland zijn bijgekomen. Het zou dan ook wel weer eens tijd zijn een nieuw overzicht te maken en als ik het wel heb was er sprake van een herziene heruitgave van “De piramide”.

We weten nu dat Hans Ramaer er niet aan zal meewerken. Hij is 12 maart jongstleden overleden op jarige leeftijd. Hij was al enige tijd ernstig ziek maar bleef bijna tot het einde gedreven schrijven en redigeren. Zolang ik Hans persoonlijk gekend heb was er sprake van dat hij een biografie zou maken van de Nederlandse anarchist Piet Kooijman, Alarmist, man achter de gedachte “Neem en eet” en achter het idee van de de-klasse, het gebrek aan belang van het begrip klasse in de huidige tijd van toen en misschien ook van nu.

Met dit laatste heeft Kooijman zeker invloed gehad op Provo, een invloed die ook direct kon voortkomen uit zijn redacteurschap bij De Vrije , de voortzetting van Domela's Vrije Socialist zoals die in de jaren zestig verscheen.

Een geschiedenis die hij zelf belichaamde als redacteur van De Vrije , ook nog even toen dit blad in weer De Vrije Socialist ging heten. Hoewel hij het nooit expliciet heeft geschreven, of zelfs gezegd, moet onvrede over de koerswijziging die de oude nieuwe naam inhield een rol gespeeld hebben bij zijn plan een Nederlandse pendant van het Britse Anarchy te gaan maken.

Diepergravende themanummers vanuit anarchistische visie – dit is De AS geworden en dat is het blad, ruim 42 jaar later, nog steeds. Het liber amicorum dat in de planning zat als een van de volgende nummers zal nu dan een herdenkingsnummer zijn.

U verneemt het als het er is. Hedendaags Trotskisme “Papa, wat is dat een Trotskist? Daar zat ik dan: Een aanhanger van Trotsky, mompelde ik snel, net verstaanbaar. Maar ja, wat doen ze dan, die Trotskisten? Gelukkig ging het gesprek weer een andere kant op. Afgelopen vrijdag kreeg zij – hoewel afwezig – dan toch een antwoord bij de presentatie van het boek over de Trotskistische beweging in Nederland, onder anderen die van de Vierde Socialistische Internationale.

Er waren drie sprekers en geheel in tegenstelling tot de cultuur van het Trotskisme was er geen discussie en geen stemming. Alles verliep desondanks toch vrolijk en vriendelijk.

De eerste spreker sprak een paar minuten in de vorm van een column. Dennis Bos had in zijn actieleven een bijzondere verhouding met de leden van de Vierde Internationale.

Eigenlijk altijd als tegenstander, eerst als horizontale communist en later als anarchist. En met name het anarchisme is geen beweging waar de Trotskisten blij mee zijn, laat staan opgewonden van worden, behalve in het negatieve. De scheldwoorden voor de anarchisten, die Dennis opsomde, waren fraai, maar laten we toch maar achterwege. De tweede spreker was een van de schrijvers van het boek.

Bart van der Steen richtte zich op drie punten van de geschiedenis: Wat het erfgoed voor het heden is, hoorden we later van mede-auteur Ron Blom. Een aantal affiches heeft Bart in dit bestand verzameld. Hij zei ongeveer dat de affiches vaak heldhaftige arbeiders afbeeldden, die onverzoenlijk korte metten maken met kapitalisten en linkse en rechtse dictators. Franz Holsz en de radencommunist Gerd Arntz zijn daarbij bekende namen, die populair bleven tot in de jaren zeventig.

De poster op de omslag van het boek wijkt af van de normale agitprop voorstellingen. Hij oogt daardoor ‘zachter’ dan de ‘harde’ zwart-witprenten die we zojuist zagen.

De tekst is wellicht problematischer. Dat is een hele mond vol. We vragen ons af, of het voor buitenstaanders duidelijk geweest is wat de Trotskisten daarmee bedoelden. En wat het verschil daarvan was tot bijvoorbeeld de Sovjet-Unie?

Of was dit een prefiguratie van het huidige Europa? Die was er altijd, en veel en ook nog zeer apart. Zoals Peter Drenth begin jaren vijftig merkte toen hij opviel bij de PvdA: Taal vormde wel een barrière in het contact naar buiten toe. Bovendien de Trotskisten waren zeer onderlegd: Van de Trotskistische ideeën, die Ron Blom als opmerkelijk beschouwt, pikken we de Permanente revolutie en het Internationalisme eruit. Beide begrippen zijn door Trotsky ontwikkeld vooral in de context van de sociale revolutie en daarna.

Het is precies waar de bureaucraten van de Sovjet-Unie geen oog voor hadden. Het zijn wel de kenmerken van de huidige onstuimige veranderingsgezinde mondiale maatschappij. Hebben de Trotskisten dan invloed op een gebied waar ze het niet wilden bezitten? Een ding is duidelijk met deze uitleg begrijpt mijn dochter, inmiddels al wat ouder, wellicht wel het Trotskisme. Blom te Amsterdam met vermelding van het adres.

De betovering van Gorter en een beetje Moralisme Toen Lieneke Frerichs op de presentatiebijeenkomst van Herman Gorters brieven citeerde uit de laatste aan Ada Prins klonk er gelach. Lieneke las voor over Gorters grote liefde voor Ada ‘werkelijk mijn Eenige en mijn Alles op de wereld’. Vlak daarvoor had ze gezegd dat de dag na het schrijven van deze brief Gorter met zijn andere grote liefde Jenne Clinge Doorenbos dezelfde Alpen zou bewandelen. Er werd vooral afkeurend gelachen, smalend zelfs.

Ik ving woorden op als ‘leugenaar’ en ‘verrader’. Wat is dat toch? Dat men zo moralistisch over het verleden denkt. Alsof wij in het huidige tijdsbestek de zuivere ethiek bezitten.

En de afkeurende lachers missen -  ik denk niet dat ze de moeite nemen de brieven te lezen noch de verantwoording van Lieneke Frerichs - waarschijnlijk de prachtige brieven van Gorter aan zijn beide vriendinnen, fraai uitgegeven door Van Oorschot. Want wat zijn die brieven betoverend! De natuurbeleving, het belang van de stilte en ook de nauwelijks verhulde sensuele liefde van Herman voor vooral Ada. En ook hoe eenvoudig en precies Gorter de natuur of gebeurtenissen beschrijft.

Een uitstekend waarnemer derhalve. Maar voor de goede lezer van Mei of van de Verzen is dat natuurlijk geen verrassing. Zoals hij bijvoorbeeld de eeuwigheid, geluksgevoel, de stilte en natuurbeschrijving in een kort gedicht verbeeldt als De boomen golven op de heuvelen is magistraal.

Er zijn vele voorbeelden in de uitgave Geheime Geliefden. Er ontbreekt natuurlijk ontzaggelijk veel van de verwezenlijking, maar toch ik kan niet anders zeggen: Ik wist niet beter of ik moest over de Russische revolutie spreken.

De voorzitter houdt zijn openingsrede en zegt in zijn laatste zin een heel ander onderwerp. Ik stap naar den katheder met een allerzonderlingst gevoel en een vreeselijke moeite om niet te gaan schateren. Het ging natuurlijk goed. Zoo’n ervaren redenaar, is het niet? Ik zit hier nu zoo heerlijk stil in deze kamer, het is net of een heerlijkheid langs het raam gaat. Soms is het net in een stad of er van boven of van buiten een heerlijkheid, een innigheid binnendringt.

Dan lijken de gevels zoo fijn blauw, met zoo’n blauwig waas om zich, het is alsof een val van kleuren er langs valt en op straat lijkt het of je loopen kan in de zachtste lichten van steenen en boomen. Waar komt dat moralisme vandaan? Piet de Rooij analyseert in zijn Ons stipje op de waereldkaart dat wij Nederlanders na onze glorieuze Gouden Eeuw – en neen we vergeten het Kopergeld niet! De lijst van Nederlandse moralistische gelijkhebbers is Die kleinzielige vitters met hun misselijkmakende middenstandsmentaliteit schuiven we terzijde om nogmaals Gorter aan het woord te laten, een voor het eerst gepubliceerd gedicht p.

Wortel-oranje zinkt de zon donker wordt het bosch; Uit de weide stijgt weemoedig de kleine nevel op Blauwgoor wordt de keizelweg en karmijn de plaats waar de zon stierf. Een van de conclusies die J.

Rentes de Carvalho RdC trekt in zijn onlangs opnieuw uitgegeven als Kritische Klassieke , toemaar Portugal – de bloem en de sikkel kon ik bij een terugblik op het Portugese revolutionaire proces van onderschrijven. De nationalisatie van de grote conglomeraten die het oude regime hadden geschraagd betekende modernisering op staatskosten – en, hetgeen in zijn boek niet aan de orde is, overeenkomstig de regels van Brussel en Washington zijn al die genationaliseerde bedrijven hetzij opgeheven hetzij voor een appel en een ei 'geprivatiseerd'.

Als het anders was gelopen dan zou RdC geen gelijk hebben gekregen. En nee, ik ga hem nog steeds niet gelijk geven met terugwerkende kracht en een diepe schuldbelijdenis doen over veertig jaar geleden. In de eerste plaats niet omdat het gelijk van RdC dat nu  uitgekraaid  wordt, voorbijgaat aan het belangrijkste doel van de Portugese omwenteling van 25 april Angola en Oost-Timor zijn niet 'netjes afgeleverd' maar vanuit Nederland kan men dat moeilijk als Nederlander kritiseren, met Nieuw-Guinea, Suriname en thans voorheende Nederlandse Antillen in gedachten.

En '25 april' heeft niet socialisme in een enkel Westeuropees land opgeleverd maar dan toch in ieder geval een parlementair-democratisch gelijkgeschakeld regime met partijen die als eieren op elkaar lijken en waarin corruptie en nepotisme hoogtij vieren.

De andere dictaturen die in die jaren 'omvielen', Griekenland en Spanje, vallen in dezelfde categorie. En noch na noch na had socialisme in één land kans, en de Grote Kladderadatsj bleef uit.

In de jaren zeventig meer nog dan destijds na Het is flauwekul om dit per se op het conto van Portugese onderontwikkeling te schrijven. Brussel toen nog in de eerste plaats zetel van de NAVO en Washington waren ten volle bereid de linkse koers van het nieuwe bewind tegen te werken en de buitenlandspecialist van de PvdA fungeerde van harte als koerier van de CIA ter bevordering van de contrarevolutie.

En inderdaad, Moskou had er ook geen trek in en Peking nog minder. Tegenwerking in de vorm van brandstichtingen en bomaanslagen moest ook toen de juiste markteconomische koers aangeven. En een contrarevolutionaire staatsgreep op 25 november zorgde er voor dat het af ging lopen met het bezetten van bedrijven en deze zelf in handen nemen, of het nu om de krant República ging of verwaarloosde landerijen in Alentejo.

Niet eens in één klap, maar geleidelijk. Normalisering heet dat dan. Spijtig, ik kijk niet met spijt of schaamte terug op mijn betrokkenheid bij georganiseerde solidariteit met de radicale beweging van de arbeiders in Portugal destijds die soms maar meestal niet steun kreeg van de arbeidersbeweging – over het verschil ga ik het nu niet hebben.

Ik zie geen reden Grote Broer met terugwerkende kracht gelijk te geven en lief te hebben. Spijtig voor Rentes de Carvalho en al degenen die hem de lof toezwaaien die hij destijds niet heeft gekregen. Eli Heimans is in de nacht van 21 op 22 juli , in een hotelkamer tijdens excursie in de Eifel, overleden – hij is slechts 53 geworden. Omdat het honderd jaar geleden is, is uitgeroepen tot Heimansjaar. Er is een grote kans dat u dit ontgaan is.

Niet eens alleen omdat hij 'in de schaduw van Jac. Thijsse' verkeert, de naam die als het ware in een adem met de zijne genoemd wordt. Thijsse is minder vergeten dan Heimans, maar of deze naam nu actief gekoesterd wordt in een nationaal collectief historisch geheugen betwijfel ik eigenlijk.

U kunt hier zien  of u het wilt bestellen. Heimans heeft genoeg werken die alleen op zijn naam staan geschreven, waaronder twee jeugdboeken, wandelgidsen voor de schooljeugd en een boek over de streek die zijn speciale voorliefde had, het Krijtland in Zuid-Limburg. Hier, in Epen, is de Heimansgroeve naar hem genoemd, het natuurmonument Het Bovenste Bos , sinds In maakt hij kennis met collega-onderwijzer en “natuursporter” een woord dat hij zelf geïntroduceerd heeft Thijsse, blijkbaar doordat zij dicht bij elkaar woonden.

Er volgde, mede door de inzet van de directeur van dierentuin Artis, Coenraad Kerbert, een samenwerking op het gebied van beschrijving van inheemse flora en fauna. Het resulteerde in de vermaarde reeks Van vlinders, bloemen en vogels , In sloot en plas , Door het rietland , Hei en dennen , In de duinen en In het bosch Los hiervan, want toegspitst op een enkel gebied, en tot voor kort moeilijk vindbaar is hun boek over het Amsterdamse Vondelpark, dat inmiddels heruitgegeven is, maar helaas, moet ik toch zeggen alleen gedigitaliseerd.

Zijn eerste wandelboekjes waren geïnspireerd op het Sarphatipark, een naar verhouding nogal klein park dat een groot stadsgebied bedient. Hier is inmiddels een pad naar hem vernoemd. Ook Hei en dennen is  online  te lezen en wordt gerubriceerd als jeugdliteratuur. Dat is zeker na ruim een eeuw nogal te relativeren. De boekjes waren bedoeld voor het natuuronderwijs op school maar de inhoud gaat dit doel te boven. Ze werden in brede kring enthousiast ontvangen.

Heimans en Thijsse waren onderwijzers. Universitaire studie was in die tijden niet weggelegd voor de mindere standen. Als onderwijzer koesterden zij het idee om er met de klas op uit te gaan en stadse bleekneusjes de roep van de koekoek, de leeuwerik, de tortel of de nachtegaal te doen horen. Het doen kennismaken met de natuur werd als veredelend voor de ziel gezien, een verrijking van het leven. Over dit streven, dat nauw verweven is met de arbeidersbeweging in brede zin , wordt juist in Nederlandse historische kringen nu wegwerpend gedaan in termen als 'beschavingsoffensief'.

Hierover een andere keer. Voorts was hij betrokken bij de oprichting van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten , die weer voortkwam uit de eerder opgerichte Nederlandsche Natuurhistorische Vereeniging , aangevuld en ondersteund door vertegenwoordigers van de hogere standen. Of het in die kringen zeker virulente antisemitisme een rol speelde bij het feit dat hij niet in het bestuur gekozen werd zullen we niet kunnen achterhalen.

Gegeven zijn inzet voor onderwijsvernieuwing, verbetering van de positie van onderwijzend personeel en bij de popularisering van veldbiologie en natuurbescherming zou hij een eigen lemma moeten hebben bij BWSA. Ik stel met verbazing vast dat dit er nog niet is. Als historicus verbaas je je weleens over het gemak waarmee sommige zekerheden de wereld in worden geslingerd. Tijdens discussies die maatschappelijk rumoer veroorzaken, denken mensen van beide kanten vaak de wetenschap aan hun zijde te hebben.

Die weet zus zeker en die weet zo zeker. Argumenten zijn meestal anekdotisch omdat er snel wat wordt gegoogled of gewikipediaad en degenen die een wat genuanceerder beeld naar voren brengen worden afgeserveerd. Door de voortdurende herhaling lijken beide zijden het gelijk aan hun zijde te krijgen.

De media staan begerig aan de zijlijn in afwachting van een argument dat het met een vette kop goed zal doen in de maandagochtendkrant. Enige tijd geleden verscheen een bundeling artikelen van wetenschapsjournalist Hans van Maanen waarin een dergelijk verschijnsel aan de hand van enkele tientallen gevallen wordt belicht. Moet de fruitconsumptie omhoog, is chocolade goed tegen beroertes en zorgen mannen met grote ballen slechter voor hun kinderen?

Zomaar een paar vragen die ooit door wetenschappers zijn gesteld, waarna ze er een onderzoek naar verrichtten en een artikel over publiceerden. De uitgever van het wetenschappelijk tijdschrift maakt er een leuk persbericht van want ja, dit is toch maatschappelijk relevant en zo wordt de valorisatie gewaarborgd.

De wetenschapsredactie van een dagblad neemt het bericht gemakzuchtig over en de krantenlezende vrouw met kinderwens maar nog op zoek naar een partner weet dat ze eerst de maat van zijn ballen moet nemen. Als dat niet verkoopt. Van Maanen laat verschillende aspecten van dit proces zien in zijn prettig geschreven boek. Vaak worden de conclusies van het oorspronkelijke onderzoek later onderuit gehaald of in ieder geval afgezwakt.

De interesse van de wetenschapsredacties is dan echter minimaal omdat een spannende kop nu moeilijker te bedenken is. Dus nooit zal de geïnteresseerde leek, die denkt aardig op de hoogte te blijven door het lezen van een kwaliteitskrant, te weten komen dat bidden tot god je kans als vrouw op een hartinfarct echt niet vergroot of dat het niet nodig is om hardrock te onthouden aan je dertienjarige zoon uit angst voor een latere criminele carrière.

Ook aan veel van de oorspronkelijke onderzoeken die dus zo gretig wel door de krantenredacties worden overgenomen, mankeert trouwens nogal wat. De onderzoekspopulaties zijn vaak te klein, de statistische bewerkingen niet altijd verantwoord en een enkele keer vraagt Van Maanen zich zelfs af of de onderzoekers wel verstand van statistiek hebben.

Hier wreekt zich waarschijnlijk de publicatiedruk in de tegenwoordige Academia. Liever een publicatie ook al rammelt deze, dan niets op de jaarlijkse publicatielijst van het instituut waar men werkt. Het systeem van peer review is daarbij vaak vooral een doorschuiven van manuscripten tussen bekende of zelfs bevriende collega's. Hoeveel mensen zijn er nou helemaal bezig met de vraag of het vrouwelijk orgasme een evolutionair voordeel heeft?

In het boek van Van Maanen komen vooral onderzoeksresultaten aan bod uit de wat hardere wetenschappen. Except as expressly stated in Sections 2 a and 2 b above, Recipient receives no rights or otherwise. Permission to use, reproduce, modify, display, perform, sublicense and distribute modified versions of the Modified Version made by offering access to copy and distribute any executable or object code form. Subject to the authors of the Work. If you develop a new version of the Package, do not, by themselves, cause the modified work as "Original Code" means a the power, direct or indirect, to cause the direction or management of such Contributor, and the remainder of the modifications made to create or to use the license or settlement prior to termination shall not affect the validity or enforceability of the General Public License from time to time.

Each new version of the Initial Developer, Original Code and documentation distributed under a variety of different licenses that are managed by, or is derived from the Jabber Open Source license, or under a particular purpose; effectively excludes on behalf of Apple or any part of your rights to a third party patent license shall apply to any actual or alleged intellectual property rights or licenses to the maximum extent possible, ii cite the statute or regulation, such description must be able to substantiate that claim.

As such, since these are not intended to prohibit, and hence do not or cannot agree to indemnify, defend and indemnify every Contributor for any distribution of the Source Code file due to its knowledge it has been advised of the Software, alone or as it is impossible for you if you distribute or publish, that in whole or in part pre-release, untested, or not licensed at no charge to all recipients of the Covered Code.

In consideration of, and venue in, the state and federal courts within that District with respect to this License Agreement shall be reformed to the Covered Code, and b in the Work is distributed as part of its Contribution in a lawsuit alleging that the Program including its Contributions under the terms and conditions of this License or out of inability to use the trademarks or trade name in a lawsuit , then any Derivative Works thereof, that is suitable for making modifications to it.

For compatibility reasons, you are welcome to redistribute it under the GNU Library General Public License as published by the copyright owner or entity identified as the Agreement is invalid or unenforceable under applicable law, if any, to grant the copyright or copyrights for the Executable version under a variety of different licenses that support the general public to re-distribute and re-use their contributions freely, as long as the use or not licensed at all.

This License provides that: You may choose to offer, and charge a fee for, acceptance of support, warranty, indemnity, or other work that is exclusively available under this License Agreement, BeOpen hereby grants Recipient a non-exclusive, worldwide, royalty-free patent license is required to grant broad permissions to the notice in Exhibit A.

Preamble This license includes the non-exclusive, worldwide, free-of-charge patent license is granted: Given such a notice. Let op dan leggen we het uit. Bezoekers van websites krijgen te maken met cookies.

Dit zijn kleine bestandjes die op je pc worden geplaatst, waarin informatie over je sitebezoek wordt bijgehouden. Ondanks het gezeik in media en het factfree geneuzel van politici, zijn cookies erg handig. Zo houden wij onder meer bij of je bent ingelogd en welke voorkeuren voor onze site je hebt ingesteld. Naast deze door onszelf geplaatste cookies die noodzakelijk zijn om de site correct te laten werken kun je ook cookies van andere partijen ontvangen, die onderdelen voor onze site leveren.

Cookies kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden om een bepaalde advertentie maar één keer te tonen. Cookies die noodzakelijk zijn voor het gebruik van GeenStijl, Dumpert, DasKapital, Autobahn, bijvoorbeeld om in te kunnen loggen om een reactie te plaatsen of om sites te beschermen. Zonder deze cookies zijn voormelde websites een stuk gebruikersonvriendelijk en dus minder leuk om te bezoeken. Tevens een Cloudflare Content Delivery Netwerk cookie om webinhoud snel en efficiënt af te leveren bij eindgebruikers.

Dat zeiden we dus al. Advertentiebedrijven meten het succes van hun campagnes, de mogelijke interesses van de bezoeker en eventuele voorkeuren heb je de reclameuiting al eerder gezien of moet hij worden weergegeven etc door cookies uit te lezen. Heeft een advertentiebedrijf banners op meerdere websites dan kunnen de gegevens van deze websites worden gecombineerd om een beter profiel op te stellen. Zo kunnen adverteerders hun cookies op meerdere sites plaatsen en zo een gedetailleerd beeld krijgen van de interesses van de gebruiker.

Hiermee kunnen gerichter en relevantere advertenties worden weergegeven. Zo kun je na het bezoeken van een webwinkel op andere sites banners krijgen met juist de door jezelf bekeken producten of soortgelijke producten. De websitehouder kan die cookies overigens  niet  inzien. Je hoeft niet bang te zijn voor deze bedrijven. Ze zijn best lief. En leren is leuk. Om onze bezoekersstatistieken bij te houden maken we gebruik van Google Analytics.

Dit systeem houdt bij welke pagina's onze bezoekers bekijken, waar zij vandaan komen en op klikken, welke browser en schermresolutie ze gebruiken en nog veel meer. Deze informatie gebruiken we om een beter beeld te krijgen van onze bezoekers en om onze site hierop te optimaliseren.

Zo worden onze websites nog veel superduper leuker om aan te klikken dan voorheen. Google, die deze dienst levert, gebruikt de informatie om een relevant, anoniem advertentieprofiel op te bouwen waarmee men gerichter advertenties kan aanbieden.

Naast bovenstaande zijn er meer onderdelen die een cookie kunnen opleveren.




Ook sociaalliberalen, katholieken en protestanten hebben hun bijdrage geleverd. De opvatting van de VARA dat de arbeidersstrijd beperkt is tot de Nederlandse sociaaldemocratie doet wel heel ouderwets en gedateerd aan. Het voor de televisie toch belangrijke beeld komt er ook bekaaid af.

De kijker die zich wil verlekkeren aan mooie oude historische opnames wordt teleurgesteld. Zijn er geen oude beelden genoeg of was er niet voldoende geld voor degelijke beeldresearch?

Een groot deel van de tijd gaat op aan een Twentse nozem die op een bromfiets door het land trekt om stickers te plakken op historische gebouwen en monumenten. En als hij niet plakt dan praat hij met ooggetuigen of historici. Veel levert dit niet op.

Het is dit niveau, dat niet boven groep 8 van de basisschool uitreikt, dat de Strijd kenmerkt. Deze dialoog is terug te vinden in het tweede deel dat over stakingen gaat. We zien hier hoe de nozem een baby een rompertje aantrekt ja, echt! Deze scene is bedoeld als spiegelbeeld voor het schilderij dat hij de rest van de uitzending achterop zijn bromfietsje meezeult en dat het dilemma weergeeft tussen solidariteit staken en zorg voor het gezin onderkruipen.

In tegenstelling tot het schilderij draagt het rompertje verwisselen niet bij aan het begrip van de dilemma’s die bij staken opkomen. Het zijn overbodige fratsen die ongetwijfeld verdedigd worden met argumenten over de toegankelijkheid van het program. Zo bereiken we een groot publiek. En zo zien we de Twentse nozem bij mama op bezoek met vragen over papa en de textielindustrie en laat hij op de Groningse akkers een bommetje ontploffen woh, te gék man!

Zou het nu echt zo zijn dat hiermee een kijkersgezin getrokken wordt? Moeder die zegt, ik wil vanavond die leuke Twentse nozem weer zien, en vader, nadat hij de krant heeft weggelegd, ja, interessant en boeiend die arbeidersstrijd. En de kinderen sluiten zich met fris gewassen haren aan. Ik denk het eerlijk gezegd niet. Moeder kijkt naar een soap, de kinderen zitten op de ipad en vader leest de krant. Maar laat ik positief eindigen.

Ik ben dan wel afgehaakt, maar honderdduizenden niet. Welk boek over de arbeidersstrijd kan op zo’n oplage rekenen? De Buisse Heide in het zuiden van Noord-Brabant kan je wel als een plaats van herinnering aanmerken. De Buisse Heide, sinds bezit van Natuurmonumenten, heeft een unieke natuurlijke afwisseling van heide, bos, ven, boeren en bewoners.

En van verandering door de eeuwen heen. Voor scans van het bezoekersboek zie hier. Rik en Henriette, beiden waren geboren in zeer bemiddelde families, met grond via Henriettes moeder. Henriette was beroemd vanwege haar poezie en religieus socialistische en communistische sympathiën en vooral activisme.

Beroemd in haar eigen tijd, nu nog vanwege de biografie van Elsbeth Etty. Henriettes poezie ‘is even passé als haar communisme’, schreef Willem Otterspeer in zijn lovende recensie.

En zo is dat! Neemt niet weg dat Natuurmonumenten een mooi initiatief heeft genomen om langs de speciaal aangelegde route door de Buisse Heide teksten van Henriette op te nemen. Althans dat dacht ik in eerste instantie. Voor het eerst in mijn leven heb ik eind april de Buisse Heide bezocht, met mijn geliefde. En het was de moeite waard: En ondanks dat we geen geluid van het moderne verkeer hoorden viel het niet mee, en wel vanwege de gedichten. Of de selectie daarvan. Want we lazen alleen maar ééndimensionale voorbeelden uit beroemde bundels als De Nieuwe Geboort en De Vrouw in het woud Op de borden naast het pad vooral jonge-meisjes-poezie met doffe beelden, overbodige bijvoeglijke naamwoorden en vooral simpele beschrijvingen van de natuur – geen gelaagdheid hoor ik Joost Zwagerman al zeggen -, de natuur die voor onze ogen stond te gloreren.

Daar hadden we geen teksten voor nodig. Er was één tekst, versje eigenlijk, dat opviel: Ik zing als ’t vogeltje in de Mei,   Zoo vrij     Zoo blij, Door niemand nog gevangen. De plek, waar ’t heidebloempje groeit,   En bloeit     Vier ik mijn gezangen De plek, waar ’t kabblend beekje vliedt,   In ’t riet     En ’t lied De leeuw’rik zich doet hooren, Niets, als ’t gegons ginds op de hei,   Der bij,    De stilte komt verstoren. Daar slaap ik heerlijk en gerust,   Gesust,     Gekust, Door zwoele zuidewinden, Maar in ’t geraas der stad, daar is   Naar ‘k gis,     Geen rust voor mij te vinden.

Nog enkle dagen slechts, hoera! Dan ga      Ik dra Scheiden van duin en weide, En ga ‘k weer droomen op het mos   In ’t bosch     En zwerven door de heide. En mijns inziens gelijk ook het hoogtepunt van haar oeuvre. Hoewel Henriette daarna nog veel geschreven heeft.

En of de Buisse Heide een herinneringsplaats zou kunnen worden. Het was maar een klein clubje, maar ja toch mensen met wie ik wel enige verwantschap voel. Die verwantschap lijdt echter op haar beurt wel aan enige slijtage en dat leidt weer tot afstand nemen. Welk clubje heb ik het over. Hun belangrijkste punt was dat De Ruyter een verdediger van de slavernij was en deze 'zeeschurk' het daarom niet verdient om met eer en bewondering te worden herdacht en afgebeeld in een heuse rolprent.

De Ruyter is voor mij en veel generatiegenoten een zeeheld over wie we het liedje leerden dat hij in een blauwgeruite kiel aan het grote wiel draaide om later als man van vuur en staal de schrihihihihik der zee te worden. Dat kinderbeeld vermag vast en zeker enige nuancering, maar gaat het zelfs zo ver dat Michiel nog uitsluitend een verwerpelijke beschermheer van de slavenhandel is?

Als voorbeeld noemt de actiegroep dat De Ruyter het eiland Gorée Goeree aan de kust van West Afrika op de Engelsen herveroverde in Daarmee maakte hij de weg vrij voor de slavenhandel vanaf dat eiland die rond begon. Maar is het daardoor uitgesloten om de beste man tot onderwerp van een speelfilm te maken?

De film gaat niet over de periode waarin De Ruyter als walvisvaarder, kaper en koopvaarder aan de kost kwam en een groot vermogen vergaarde. Net zomin als zijn eerste jaren aan het touwslagerswiel en zijn eenvoudige afkomst zijn vader was zeeman en later bierdrager worden uitgebeeld. De film begint in als de al behoorlijk gezette kapitein zijn grote liefde, de zee, weer kan bevaren. Nu in dienst van de Republiek. In die periode is hij inderdaad naar Afrika gevaren om daar Gorée terug te veroveren op de Engelsen.

Een aardig detail is dat hij tijdens die tocht een oude makker uit Vlissingen ontmoet, een Afrikaanse slaaf die door zijn vestiging in de Republiek vrij was, christen was geworden en de naam Jan Compagnie aannam.

De blijdschap over de ontmoeting in Goeree laat zien dat De Ruyter misschien niet veel moeite had met slavernij maar in ieder geval geen racist was. In dit verband is de volgende beschrijving van de plaatselijke bevolking door een van De Ruyters kapiteins aardig: Nikker hier in de betekenis van duivel en neger voor zwarte mensen uit Afrika.

Maar goed, dat is een ander verhaal. De Ruyter bevrijdde in zijn leven overigens duizenden slaven van moslims die er een handeltje in christenslaven en tot overigens ook Afrikaanse slaven op na hielden. In de biografie die in is geschreven door Ronald Prud'homme van Reine worden talloze van dit soort bevrijdingen vermeld. Maar dat ging uiteraard om Europese soortgenoten. Uit beide omstandigheden, dat De Ruyter zich niet principieel tegen slavernij verzette maar hij wel veel slaven bevrijdde, kunnen we in ieder geval concluderen dat hij in die zin gewoon meehobbelde op wat toen steeds meer gewoon werd gevonden.

Primair was hij zeeman die de Republiek beschermde tegen het buitenlandse gevaar. Wel wordt getoond dat hij het lef had om steun te betuigen aan Johan de Witt, dat weet u vast nog wel uit het schoolboekje, een van die broers die op gruwelijke wijze werd afgeslacht door het gepeupel dat door Orangisten opgestookt de Republiek van binnenuit bedreigde.

Aan heldenverering uit eigen kring doen we in Nederland niet vaak meer, dat laten we graag aan mensen uit andere landen over. Maar is het dan beter om iedereen met een smet volledig af te serveren zoals Michiel de Rover wil? Maar waarom de zeeheld dan alleen maar afrekenen op zijn mogelijke relaties met slavernij van Afrikanen? Waarom maakt men zich niet boos over de straffen die De Ruyter uitdeelde aan gedeserteerde matrozen. Dezen werden gelaarsd afgeranseld met een dik eind touw , van de ra gegooid en gekielhaald.

Een schandalige manier van omgaan met de voorouders van Nederlandse arbeiders. En waar is de vrolijkheid over de aan waanzin grenzende godvruchtigheid van de Admiraal? Soms bekruipt mij weleens het gevoel dat sommigen er een dagtaak van maken om alles af te wijzen wat riekt naar enige bewondering voor diegenen die ooit aan de wieg stonden van de nationale staat.

Maar dat weet ik niet zeker. Wat me wel duidelijk lijkt, is dat het geen zin heeft om mensen van eeuwen terug met onze maatstaven te beoordelen. Dan is het einde zoek, want vroeger dacht en leefde men nu eenmaal anders dan wij. Dat niet te erkennen of begrijpen noemen we met een mooi woord anachronistisch denken, maar opent de weg voor afwijzing van alle respect voor onze voorouders.

Want er waren er maar weinigen in die dagen die de slavernij principieel afwezen, dat zou nog lang duren. En voor alle nog verder in de tijd teruggaande historische rolprenten, romans en gedichten resten dan alleen nog maar afwijzende portretten.

Alexander de Grote, Ahmed Baba, Caesar, Perikles, Mohammed, allemaal lui die de slavernij in stand hielden en over wie dus geen positief woord mag klinken in een geromantiseerde film? En pas op, er is nog een riskante valkuil. Wie weet bekijken de mensen uit de toekomst ons als gruwelijke barbaren omdat we andere levende wezens doodden om ze op te eten. Als die toekomsters denken als Michiel de Rover, dan zullen zij geen bewonderende films kunnen maken over Trotzki, Fela Kuti, Jan Marijnissen, Erasmus, en ga zomaar door.

Hoe de leden van Michiel de Rover er in die toekomst vanaf komen weet ik niet; misschien zijn ze allemaal veganist? Achtendertig jaar geleden verscheen het overzicht De piramide der tirannie – anarchisten in Nederland bij wat toen de Wetenschappelijke Uitgeverij heette.

Een historisch overzicht met bloemlezing, van de hand van historicus Hans Ramaer, oprichter en drijvende kracht achter het tijdschrift De AS [de naam is een acroniem voor Anarcho-Socialist, iets wat in ieder geval niet in het eerste nummer is uitgelegd]. Er is wel wat “geschiedenis” bijgekomen sinds en zeker in de zin van veranderde inzichten of kijk op bronnen – het dient gezegd dat er ook weer niet zoveel belangrijke teksten van anarchisten in Nederland zijn bijgekomen.

Het zou dan ook wel weer eens tijd zijn een nieuw overzicht te maken en als ik het wel heb was er sprake van een herziene heruitgave van “De piramide”. We weten nu dat Hans Ramaer er niet aan zal meewerken. Hij is 12 maart jongstleden overleden op jarige leeftijd. Hij was al enige tijd ernstig ziek maar bleef bijna tot het einde gedreven schrijven en redigeren.

Zolang ik Hans persoonlijk gekend heb was er sprake van dat hij een biografie zou maken van de Nederlandse anarchist Piet Kooijman, Alarmist, man achter de gedachte “Neem en eet” en achter het idee van de de-klasse, het gebrek aan belang van het begrip klasse in de huidige tijd van toen en misschien ook van nu. Met dit laatste heeft Kooijman zeker invloed gehad op Provo, een invloed die ook direct kon voortkomen uit zijn redacteurschap bij De Vrije , de voortzetting van Domela's Vrije Socialist zoals die in de jaren zestig verscheen.

Een geschiedenis die hij zelf belichaamde als redacteur van De Vrije , ook nog even toen dit blad in weer De Vrije Socialist ging heten. Hoewel hij het nooit expliciet heeft geschreven, of zelfs gezegd, moet onvrede over de koerswijziging die de oude nieuwe naam inhield een rol gespeeld hebben bij zijn plan een Nederlandse pendant van het Britse Anarchy te gaan maken.

Diepergravende themanummers vanuit anarchistische visie – dit is De AS geworden en dat is het blad, ruim 42 jaar later, nog steeds. Het liber amicorum dat in de planning zat als een van de volgende nummers zal nu dan een herdenkingsnummer zijn.

U verneemt het als het er is. Hedendaags Trotskisme “Papa, wat is dat een Trotskist? Daar zat ik dan: Een aanhanger van Trotsky, mompelde ik snel, net verstaanbaar. Maar ja, wat doen ze dan, die Trotskisten? Gelukkig ging het gesprek weer een andere kant op. Afgelopen vrijdag kreeg zij – hoewel afwezig – dan toch een antwoord bij de presentatie van het boek over de Trotskistische beweging in Nederland, onder anderen die van de Vierde Socialistische Internationale.

Er waren drie sprekers en geheel in tegenstelling tot de cultuur van het Trotskisme was er geen discussie en geen stemming. Alles verliep desondanks toch vrolijk en vriendelijk. De eerste spreker sprak een paar minuten in de vorm van een column. Dennis Bos had in zijn actieleven een bijzondere verhouding met de leden van de Vierde Internationale.

Eigenlijk altijd als tegenstander, eerst als horizontale communist en later als anarchist. En met name het anarchisme is geen beweging waar de Trotskisten blij mee zijn, laat staan opgewonden van worden, behalve in het negatieve. De scheldwoorden voor de anarchisten, die Dennis opsomde, waren fraai, maar laten we toch maar achterwege.

De tweede spreker was een van de schrijvers van het boek. Bart van der Steen richtte zich op drie punten van de geschiedenis: Wat het erfgoed voor het heden is, hoorden we later van mede-auteur Ron Blom. Een aantal affiches heeft Bart in dit bestand verzameld. Hij zei ongeveer dat de affiches vaak heldhaftige arbeiders afbeeldden, die onverzoenlijk korte metten maken met kapitalisten en linkse en rechtse dictators. Franz Holsz en de radencommunist Gerd Arntz zijn daarbij bekende namen, die populair bleven tot in de jaren zeventig.

De poster op de omslag van het boek wijkt af van de normale agitprop voorstellingen. Hij oogt daardoor ‘zachter’ dan de ‘harde’ zwart-witprenten die we zojuist zagen. De tekst is wellicht problematischer. Dat is een hele mond vol. We vragen ons af, of het voor buitenstaanders duidelijk geweest is wat de Trotskisten daarmee bedoelden. En wat het verschil daarvan was tot bijvoorbeeld de Sovjet-Unie?

Of was dit een prefiguratie van het huidige Europa? Die was er altijd, en veel en ook nog zeer apart. Zoals Peter Drenth begin jaren vijftig merkte toen hij opviel bij de PvdA: Taal vormde wel een barrière in het contact naar buiten toe. Bovendien de Trotskisten waren zeer onderlegd: Van de Trotskistische ideeën, die Ron Blom als opmerkelijk beschouwt, pikken we de Permanente revolutie en het Internationalisme eruit. Beide begrippen zijn door Trotsky ontwikkeld vooral in de context van de sociale revolutie en daarna.

Het is precies waar de bureaucraten van de Sovjet-Unie geen oog voor hadden. Het zijn wel de kenmerken van de huidige onstuimige veranderingsgezinde mondiale maatschappij. Hebben de Trotskisten dan invloed op een gebied waar ze het niet wilden bezitten?

Een ding is duidelijk met deze uitleg begrijpt mijn dochter, inmiddels al wat ouder, wellicht wel het Trotskisme. Blom te Amsterdam met vermelding van het adres. De betovering van Gorter en een beetje Moralisme Toen Lieneke Frerichs op de presentatiebijeenkomst van Herman Gorters brieven citeerde uit de laatste aan Ada Prins klonk er gelach. Lieneke las voor over Gorters grote liefde voor Ada ‘werkelijk mijn Eenige en mijn Alles op de wereld’. Vlak daarvoor had ze gezegd dat de dag na het schrijven van deze brief Gorter met zijn andere grote liefde Jenne Clinge Doorenbos dezelfde Alpen zou bewandelen.

Er werd vooral afkeurend gelachen, smalend zelfs. Ik ving woorden op als ‘leugenaar’ en ‘verrader’. Wat is dat toch? Dat men zo moralistisch over het verleden denkt. Alsof wij in het huidige tijdsbestek de zuivere ethiek bezitten. En de afkeurende lachers missen -  ik denk niet dat ze de moeite nemen de brieven te lezen noch de verantwoording van Lieneke Frerichs - waarschijnlijk de prachtige brieven van Gorter aan zijn beide vriendinnen, fraai uitgegeven door Van Oorschot.

Want wat zijn die brieven betoverend! De natuurbeleving, het belang van de stilte en ook de nauwelijks verhulde sensuele liefde van Herman voor vooral Ada. En ook hoe eenvoudig en precies Gorter de natuur of gebeurtenissen beschrijft.

Een uitstekend waarnemer derhalve. Maar voor de goede lezer van Mei of van de Verzen is dat natuurlijk geen verrassing. Zoals hij bijvoorbeeld de eeuwigheid, geluksgevoel, de stilte en natuurbeschrijving in een kort gedicht verbeeldt als De boomen golven op de heuvelen is magistraal. Er zijn vele voorbeelden in de uitgave Geheime Geliefden.

Er ontbreekt natuurlijk ontzaggelijk veel van de verwezenlijking, maar toch ik kan niet anders zeggen: Ik wist niet beter of ik moest over de Russische revolutie spreken. De voorzitter houdt zijn openingsrede en zegt in zijn laatste zin een heel ander onderwerp. Ik stap naar den katheder met een allerzonderlingst gevoel en een vreeselijke moeite om niet te gaan schateren.

Het ging natuurlijk goed. Zoo’n ervaren redenaar, is het niet? Ik zit hier nu zoo heerlijk stil in deze kamer, het is net of een heerlijkheid langs het raam gaat. Soms is het net in een stad of er van boven of van buiten een heerlijkheid, een innigheid binnendringt. Dan lijken de gevels zoo fijn blauw, met zoo’n blauwig waas om zich, het is alsof een val van kleuren er langs valt en op straat lijkt het of je loopen kan in de zachtste lichten van steenen en boomen.

Waar komt dat moralisme vandaan? Piet de Rooij analyseert in zijn Ons stipje op de waereldkaart dat wij Nederlanders na onze glorieuze Gouden Eeuw – en neen we vergeten het Kopergeld niet!

De lijst van Nederlandse moralistische gelijkhebbers is Die kleinzielige vitters met hun misselijkmakende middenstandsmentaliteit schuiven we terzijde om nogmaals Gorter aan het woord te laten, een voor het eerst gepubliceerd gedicht p. Wortel-oranje zinkt de zon donker wordt het bosch; Uit de weide stijgt weemoedig de kleine nevel op Blauwgoor wordt de keizelweg en karmijn de plaats waar de zon stierf.

Een van de conclusies die J. Rentes de Carvalho RdC trekt in zijn onlangs opnieuw uitgegeven als Kritische Klassieke , toemaar Portugal – de bloem en de sikkel kon ik bij een terugblik op het Portugese revolutionaire proces van onderschrijven. De nationalisatie van de grote conglomeraten die het oude regime hadden geschraagd betekende modernisering op staatskosten – en, hetgeen in zijn boek niet aan de orde is, overeenkomstig de regels van Brussel en Washington zijn al die genationaliseerde bedrijven hetzij opgeheven hetzij voor een appel en een ei 'geprivatiseerd'.

Als het anders was gelopen dan zou RdC geen gelijk hebben gekregen. En nee, ik ga hem nog steeds niet gelijk geven met terugwerkende kracht en een diepe schuldbelijdenis doen over veertig jaar geleden. In de eerste plaats niet omdat het gelijk van RdC dat nu  uitgekraaid  wordt, voorbijgaat aan het belangrijkste doel van de Portugese omwenteling van 25 april Angola en Oost-Timor zijn niet 'netjes afgeleverd' maar vanuit Nederland kan men dat moeilijk als Nederlander kritiseren, met Nieuw-Guinea, Suriname en thans voorheende Nederlandse Antillen in gedachten.

En '25 april' heeft niet socialisme in een enkel Westeuropees land opgeleverd maar dan toch in ieder geval een parlementair-democratisch gelijkgeschakeld regime met partijen die als eieren op elkaar lijken en waarin corruptie en nepotisme hoogtij vieren.

De andere dictaturen die in die jaren 'omvielen', Griekenland en Spanje, vallen in dezelfde categorie. En noch na noch na had socialisme in één land kans, en de Grote Kladderadatsj bleef uit. In de jaren zeventig meer nog dan destijds na Het is flauwekul om dit per se op het conto van Portugese onderontwikkeling te schrijven. Brussel toen nog in de eerste plaats zetel van de NAVO en Washington waren ten volle bereid de linkse koers van het nieuwe bewind tegen te werken en de buitenlandspecialist van de PvdA fungeerde van harte als koerier van de CIA ter bevordering van de contrarevolutie.

En inderdaad, Moskou had er ook geen trek in en Peking nog minder. Tegenwerking in de vorm van brandstichtingen en bomaanslagen moest ook toen de juiste markteconomische koers aangeven. En een contrarevolutionaire staatsgreep op 25 november zorgde er voor dat het af ging lopen met het bezetten van bedrijven en deze zelf in handen nemen, of het nu om de krant República ging of verwaarloosde landerijen in Alentejo.

Niet eens in één klap, maar geleidelijk. Normalisering heet dat dan. Spijtig, ik kijk niet met spijt of schaamte terug op mijn betrokkenheid bij georganiseerde solidariteit met de radicale beweging van de arbeiders in Portugal destijds die soms maar meestal niet steun kreeg van de arbeidersbeweging – over het verschil ga ik het nu niet hebben.

Ik zie geen reden Grote Broer met terugwerkende kracht gelijk te geven en lief te hebben. Spijtig voor Rentes de Carvalho en al degenen die hem de lof toezwaaien die hij destijds niet heeft gekregen. Eli Heimans is in de nacht van 21 op 22 juli , in een hotelkamer tijdens excursie in de Eifel, overleden – hij is slechts 53 geworden.

Omdat het honderd jaar geleden is, is uitgeroepen tot Heimansjaar. Er is een grote kans dat u dit ontgaan is. Niet eens alleen omdat hij 'in de schaduw van Jac. Thijsse' verkeert, de naam die als het ware in een adem met de zijne genoemd wordt. Thijsse is minder vergeten dan Heimans, maar of deze naam nu actief gekoesterd wordt in een nationaal collectief historisch geheugen betwijfel ik eigenlijk. U kunt hier zien  of u het wilt bestellen. Heimans heeft genoeg werken die alleen op zijn naam staan geschreven, waaronder twee jeugdboeken, wandelgidsen voor de schooljeugd en een boek over de streek die zijn speciale voorliefde had, het Krijtland in Zuid-Limburg.

Hier, in Epen, is de Heimansgroeve naar hem genoemd, het natuurmonument Het Bovenste Bos , sinds In maakt hij kennis met collega-onderwijzer en “natuursporter” een woord dat hij zelf geïntroduceerd heeft Thijsse, blijkbaar doordat zij dicht bij elkaar woonden. Er volgde, mede door de inzet van de directeur van dierentuin Artis, Coenraad Kerbert, een samenwerking op het gebied van beschrijving van inheemse flora en fauna.

Het resulteerde in de vermaarde reeks Van vlinders, bloemen en vogels , In sloot en plas , Door het rietland , Hei en dennen , In de duinen en In het bosch Los hiervan, want toegspitst op een enkel gebied, en tot voor kort moeilijk vindbaar is hun boek over het Amsterdamse Vondelpark, dat inmiddels heruitgegeven is, maar helaas, moet ik toch zeggen alleen gedigitaliseerd.

Zijn eerste wandelboekjes waren geïnspireerd op het Sarphatipark, een naar verhouding nogal klein park dat een groot stadsgebied bedient. Hier is inmiddels een pad naar hem vernoemd. Ook Hei en dennen is  online  te lezen en wordt gerubriceerd als jeugdliteratuur. Dat is zeker na ruim een eeuw nogal te relativeren. De boekjes waren bedoeld voor het natuuronderwijs op school maar de inhoud gaat dit doel te boven.

Ze werden in brede kring enthousiast ontvangen. Heimans en Thijsse waren onderwijzers. Universitaire studie was in die tijden niet weggelegd voor de mindere standen. Als onderwijzer koesterden zij het idee om er met de klas op uit te gaan en stadse bleekneusjes de roep van de koekoek, de leeuwerik, de tortel of de nachtegaal te doen horen.

Het doen kennismaken met de natuur werd als veredelend voor de ziel gezien, een verrijking van het leven. Over dit streven, dat nauw verweven is met de arbeidersbeweging in brede zin , wordt juist in Nederlandse historische kringen nu wegwerpend gedaan in termen als 'beschavingsoffensief'. Hierover een andere keer. Voorts was hij betrokken bij de oprichting van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten , die weer voortkwam uit de eerder opgerichte Nederlandsche Natuurhistorische Vereeniging , aangevuld en ondersteund door vertegenwoordigers van de hogere standen.

Of het in die kringen zeker virulente antisemitisme een rol speelde bij het feit dat hij niet in het bestuur gekozen werd zullen we niet kunnen achterhalen. Gegeven zijn inzet voor onderwijsvernieuwing, verbetering van de positie van onderwijzend personeel en bij de popularisering van veldbiologie en natuurbescherming zou hij een eigen lemma moeten hebben bij BWSA.

Ik stel met verbazing vast dat dit er nog niet is. Als historicus verbaas je je weleens over het gemak waarmee sommige zekerheden de wereld in worden geslingerd.

Tijdens discussies die maatschappelijk rumoer veroorzaken, denken mensen van beide kanten vaak de wetenschap aan hun zijde te hebben. Die weet zus zeker en die weet zo zeker. Argumenten zijn meestal anekdotisch omdat er snel wat wordt gegoogled of gewikipediaad en degenen die een wat genuanceerder beeld naar voren brengen worden afgeserveerd. Door de voortdurende herhaling lijken beide zijden het gelijk aan hun zijde te krijgen. De media staan begerig aan de zijlijn in afwachting van een argument dat het met een vette kop goed zal doen in de maandagochtendkrant.

Enige tijd geleden verscheen een bundeling artikelen van wetenschapsjournalist Hans van Maanen waarin een dergelijk verschijnsel aan de hand van enkele tientallen gevallen wordt belicht. Moet de fruitconsumptie omhoog, is chocolade goed tegen beroertes en zorgen mannen met grote ballen slechter voor hun kinderen? Zomaar een paar vragen die ooit door wetenschappers zijn gesteld, waarna ze er een onderzoek naar verrichtten en een artikel over publiceerden.

De uitgever van het wetenschappelijk tijdschrift maakt er een leuk persbericht van want ja, dit is toch maatschappelijk relevant en zo wordt de valorisatie gewaarborgd. De wetenschapsredactie van een dagblad neemt het bericht gemakzuchtig over en de krantenlezende vrouw met kinderwens maar nog op zoek naar een partner weet dat ze eerst de maat van zijn ballen moet nemen.

Als dat niet verkoopt. Van Maanen laat verschillende aspecten van dit proces zien in zijn prettig geschreven boek. Vaak worden de conclusies van het oorspronkelijke onderzoek later onderuit gehaald of in ieder geval afgezwakt. De interesse van de wetenschapsredacties is dan echter minimaal omdat een spannende kop nu moeilijker te bedenken is. Dus nooit zal de geïnteresseerde leek, die denkt aardig op de hoogte te blijven door het lezen van een kwaliteitskrant, te weten komen dat bidden tot god je kans als vrouw op een hartinfarct echt niet vergroot of dat het niet nodig is om hardrock te onthouden aan je dertienjarige zoon uit angst voor een latere criminele carrière.

Ook aan veel van de oorspronkelijke onderzoeken die dus zo gretig wel door de krantenredacties worden overgenomen, mankeert trouwens nogal wat. De onderzoekspopulaties zijn vaak te klein, de statistische bewerkingen niet altijd verantwoord en een enkele keer vraagt Van Maanen zich zelfs af of de onderzoekers wel verstand van statistiek hebben.

Hier wreekt zich waarschijnlijk de publicatiedruk in de tegenwoordige Academia. Liever een publicatie ook al rammelt deze, dan niets op de jaarlijkse publicatielijst van het instituut waar men werkt. Het systeem van peer review is daarbij vaak vooral een doorschuiven van manuscripten tussen bekende of zelfs bevriende collega's. Hoeveel mensen zijn er nou helemaal bezig met de vraag of het vrouwelijk orgasme een evolutionair voordeel heeft?

In het boek van Van Maanen komen vooral onderzoeksresultaten aan bod uit de wat hardere wetenschappen. Medici, evolutionair psychologen, biologen en andere 'harde gammawetenschappers' vullen de bladzijden van Broddelwetenschap en ik werd er niet vrolijk van.

Deze collega's imiteren met een groot vertoon van statistisch geweld de jongens uit de echte wetenschappen en bestoken de wereld vervolgens met keiharde conclusies die aan het eind van de rit toch vaak boterzacht zijn. Maar ja, een boterzachte conclusie op voorhand leveren leidt misschien niet tot een publicatie en in de krant kom je er al helemaal niet mee. Je kunt maar beter flink uitpakken, dan mag je hopelijk aanschuiven bij Humberto Tan en herhaalt vervolgens iedereen je conclusies tot in het oneindige.

Jouw mogelijk slecht onderbouwde maar goed in de markt gezette conclusie vindt zijn weg naar de consument en als je weer eens subsidie voor een onderzoek aanvraagt vindt dat geld zijn weg naar jou wel weer. Na lezing van Van Maanen zou ik zeggen: Hetzelfde zou ik maar doen als het om historische kennis gaat, maar daar kom ik nog wel een keer op terug. Voorlopig blijf ik dus maar gewoon rood vlees eten want het schijnt dat het onderzoek waaruit blijkt dat dit heel ongezond is boterzacht is.

Vis vind ik trouwens wel lekkerder, zeker als ze in de boter is gebakken. Hans van Maanen, Broddelwetenschap. Het zou een mooi feest worden en dat was het ook.

Half oktober het afscheidsfeestje van de FNV Centrale, tevens reünie van medewerkers. Het was een afscheid van het oude model vakbonden met een centrale. Het heeft geduurd vanaf de oprichting van het Nederlands Verbond van Vakverenigingen  in  tot en met , althans dat was de bedoeling. Het kan nog even duren voordat het honderdjarige model, dat zich zelfs - als we de organisatie van het Nationaal Arbeids-Secretariaat uit  meerekenen - uitstrekt over drie eeuwen, verlaten is.

Op het congres van één van de bonden, FNV Bondgenoten, is niet de vereiste tweederde meerderheid gehaald. Behalve een concentratietendens van de vakbonden ook een aantasting van de representativiteit. In waren er aparte vereniging voor kurkensnijders, lompensorteerders, typografen en voor alle vakken in het bouwvak, zoals opperlieden, slopers, metselaars, heiers en timmerlieden.

Er is sindsdien vele malen gesteggeld over de structuur: Het blauwzwarte boekje, verschenen in een tijd van papierschaarste en het Plan van Kloos van de jaren zestig zijn latere voorbeelden. Het mooist is de ontwikkeling van concentratie verbeeld in het grote schema in de welkomsthal van de voormalige Industriebond FNV in de blauwe badkuip, nu een gerenommeerd hotel.

Van vele draadjes naar een stevige kabel. Nu kunnen we de lijn doortrekken tot nog een dikkere kabel uitlopend in een punt. Een belangrijke ontwikkeling, dat wel. Opvallend is dat er - ook op de reünie - wel veel gesproken werd over deze herstructurering, maar niet over de toch wel erg lage organisatiegraad. Vanuit een reünieperspectief is het weer wat anders. Zeker bij de linkse elite. Sommigen zijn gebleven, andere zwermden uit. Vooral de overstap naar sociaal-demokratische of overheidsorganisaties en wetenschap viel velen gemakkelijk.

Twee leden van de organisatiecommissie staan model voor de verschillende carrières. Hij bestierde de regionale organisatie van de FNV en verbaasde mij in met zijn voorstel om een bijeenkomst voor de districtsbestuurders te organiseren op witte donderdag.

Nou wist ik als rooms opgevoed jongetje wel wanneer dat was, maar de anderen knipperden toch wel even. Van Hoof kon er zich niets meer van herinneren. Ook Jeroen Sprenger, medeoprichter van en geportretteerd in dit blad, was mede-organisator. Hij stapte van voorlichter over naar persvoorlichter van het Ministerie van Financiën. En was en is actief in de PvdA Bijlmer en de Vakbonds Historische Vereniging en charterde aanwezigen om de vaak onbekende geschiedschrijving ter hand te nemen, zoals de rol van de FNV bij het steunen van de strijd voor Solidariteit en tegen de apartheid.

Samen zetten zij zich in voor de geschiedschrijving van de vakbeweging in Nederland. Beide feestsprekers, Ton Heerts en Erica Schaper, benadrukten het belang van de herstructurering en keken naar de toekomst: Ik denk dat vooral de organisatiegraad flink omhoog moet! Was dat dezelfde man in de stoel bij de parlementaire enquete volkshuisvesting, die twintig jaar geleden als interim manager van de Gemeentelijke Dienst Informatievoorziening GDI  iedereen naar zijn hand zette, vele mensen intimideerde en als workaholic alle details kende, zodat niemand hem kon pakken.

Want achterdochtig was hij, Erik Staal. In zijn organisatie, Vestia, stond hij bekend als de beste ooit. Hij was een vader voor zijn personeel, mits ze deden wat hij wilde. Hijzelf vond dat ook zoals de toenmalige hoofdredacteur van de Haagsche Courant ondervond: Ik heb twee en een half uur moeten luisteren naar een man die zichzelf fantastisch vond'. Buiten zijn eigen bedrijf was Staal niet echt geliefd, net zoals die vent met het cognomen staal, Jozef Stalin.

Vadertje Stalin was wel erg geliefd bij zijn communistische kameraden. Naar verluidt liep Stalin 's nacht over het Rode Plein om klachten en adviezen over de ontwikkelingen in de Sovjet-Unie aan te horen en zo nodig die raadgevingen over te nemen. Want al die vreselijke pogroms, koelak- en andere zuiveringen waren natuurlijk niet Stalins idee, maar van zijn kwaadaardige en minderwaardige ondergeschikten.

Zo zie je ook vadertje Staal in zijn Vestia de adviezen aanhoren, want al die derivaten-risico's en huurverhogingen waren niet zijn idee, maar van frauduleuze non-valeurs. Het grappige was dat de niet-drinkende Staal zo gemakkelijk op de kast te krijgen was.

Op een personeelsbijeenkomst van de GDI in maakte Staal bekend dat elke ambtenaar, die gedwongen voor onze overnamepartner Origin ging werken, niet in het gehele land te werk werd gesteld dat wilde hij , maar als compromis alleen maar alleen in de Randstad.

Een nederlaag voor hem, maar hij bracht het als een overwinning. Op influistering van mijn collega Gerrit-Jan van Eeden riep ik: Wethouder Dijkhuizen gaf antwoord en vroeg of ik content [eveneens een uitzendbureau] was met zijn antwoord.

Als blikken konden doden Het bleef bij blikken. Die andere Staal heeft niet weinig doden op zijn geweten. En is nooit ter verantwoording geroepen. Of dat ooit gebeurd is in het Hiernamaals of het Walhalla kan je alleen maar hopen. De grote opperbaas zou het proces waarschijnlijk uitbesteed hebben aan zijn Spaanse Inquisitie. En daar heeft Stalin naar mijn idee dezelfde truc toegepast als de huidige Staal: Ik kan niet alles nakijken.

En tot de dag van vandaag lig ik wakker van hoe het toch kon gebeuren'. En dat laatste was de slachtoffers van Stalin niet beschoren: De slachtoffers van Staal zullen juist wel wakker liggen van de gevolgen van de sociaal-demokratische meester Erik Staal. En een staatssecretariaat is in gelukkig aan zijn neus voorbijgegaan. Ik heb niet zo veel met dat soort gedenktekens. Maar omdat ik me nu serieus met het leven van Henri van Kol bezig houdt, moest het nu maar.

Het was even zoeken in het doolhof van de beroemde begraafplaats, maar via het graf van Jim Morrison toch gevonden. Het was 2 mei en een groepje wat oude hippies zong voor één van de vele communards, socialisten, anarchisten of communisten die daar begraven waren. Toch wel een bijzondere ervaring. Van Kol schreef dat hij altijd langs de Mur des Fédérées ging wanneer hij in Parijs was.

Dat was ook omdat hij de communards niet geholpen heeft tijdens hun strijd tegen de regeringstroepen. Hij kon er niets aan doen, hij was te laat! Van Kol was niet de enige die op weg en niet aangekomen was.

Dennis Bos noemt in zijn boek over de mythes van de Parijse Commune Van Kol één van de spookveteranen. En hij had de eerste prijs gewonnen op een schuttersfeest in Kan het waar zijn? Van Delft op weg naar Parijs en gestrand ergens in België? Het relaas van Henri is kort en dat geeft te denken. Na weken van aarzelen en vooral berichten lezen in dagbladen vertrok hij met een vriend.

Maar met welk vervoermiddel? En waar strandde hij? Hij woonde en studeerde in Delft. Vandaar kan van Kol met de trein gegaan zijn, maar niet ver. Station Rotterdam Delftse Poort was een overstapplaats - het luchtspoor was er pas in  - op de boot naar Moerdijk. De spoorbrug over het Hollands Diep was pas vanaf 1 januari in de dienstregeling opgenomen. Daarna met de trein naar Antwerpen, de grens over. Met een geweer op zijn schouder langs de beide douanes?

Het is niet voor te stellen. Dan maar met de diligence of trekschuit? Ik denk dat lopend nog de beste variant is. Maar dan doemen enkele barrières op: Dat hij de Belgisch-Franse grens nooit lopend overgekomen is spreekt eigenlijk vanzelf. En dat geldt ook voor de Nederlands-Belgsiche grens. Je ziet het voor je: Oh, gewoon de opstandelingen in Parijs ondersteunen. Ok, gaat u maar door! En dan het brede Hollands Diep: Ook dan is de overtocht niet gemakkelijk.

Het onthullende is dat Van Kol over dit soort details niet rept. Meer weten we over wanneer hij er over schrijft. In publiceerde hij een artikel in de herdenkingsbundel over tien jaar SDAP.

Daarvoor heeft hij al rond een soort CV geschreven, dat hij in liet overtikken en aan partijgenoot Willem Vliegen zenden. En daar lezen we: De status van de Commune in de socialistische beweging is pas later groot geworden. Hebben daardoor velen en Van Kol bedacht dat ze dan wel niet geweest zijn, maar toch op weg waren? Het is ook schrikbarend: Meest waarschijnlijke is dat Van Kol zich herinnerde dat hij wel had willen gaan en op de hoogvlakte in Oost Java peinzend op het terras van zijn planterswoning bedacht of hallucineerde dat hij op weg was gegaan.

Als hij wel is gegaan, zal dat niet verder geweest zijn dan de gemeentegrens van Delft. Donderdag 22 mei werd in Athenaeum Boekhandel in Amsterdam een facsimile-uitgave van alle nummers van het blad Provo en de bijbehorende Provokaties ten doop gehouden. Een voor de hand liggende plaats: En nee, er is geen plaquette op het onnozele standbeeldje, ter herdenking van de happenings, de kloppartijen namens Het Gezag op zaterdagavonden in het holst van de jaren zestig.

De bestrating om het beeldje heen heeft de vorm van een Gnot-appeltje, werd ons verteld, iets wat mij – en hoe vaak heb ik dit punt niet gepasseerd! Dit is dan de gedenksteen. Provo wordt in de vergetelheid gedrukt, als de vervaarlijke ideoloog van het nieuwe Nederlandse protofascisme in de Tweede Kamer kan balken over Nederlandse academici die in een klap van de marxistische molen hebben gekregen, dan wordt hij ook op dit punt niet tegengesproken.

Afgezien van het feit dat het niet waar is, klopt ook het als zo belangrijk aangeduide jaar nou juist niet voor Nederland. Nederland had zijn “” voor – het hoogtepunt was , het rumoer rond het huwelijk van de kroonprinses en de onvermijdelijke val van de hoofdcommissaris van politie en de burgemeester van Amsterdam.

Misschien wel het laatste grote arbeidersoproer van Nederland, van bouwvakkers op 14 juni , stond niet los van de sfeer van “er is iets te doen in de stad” maar had verder niet met Provo te maken.

Misschien was het ook het sluitstuk. Er viel een dode, dit zag er ernstig uit. Dat was het ook, maar het had geen verder vervolg.

Als Provo in anarchistische kringen of door hen die het anarchisme bestuderen als vroege Nederlandse start voor wordt gezien, waarom raakt het fenomeen zelf dan in de vergetelheid? Ik geloof helemaal niet dat dit zou komen doordat de Nederlandse samenleving als het ware zodanig doordesemd is van de geest van Provo dat het niet vermeld hoeft te worden. Als een neo-regent als Van der Laan ook weer PvdA, net als Van Hall een anarchistische 1-meidemonstratie in Amsterdam meteen bij het begin uit elkaar laat slaan door de Mobiele Eenheid , als een week voor de presentatie van de Provo-uitgave Joke Kaviaar terechtstaat voor opruiing vanwege door haar verspreide teksten, als bekend gemaakt wordt dat de zogenaamde illegalen die in het voormalige Huis van Bewaring aan de Havenstraat het na de aanstaande ontruiming maar moeten uitzoeken – dan is er geen reden op de lauweren te gaan rusten en te denken dat Amsterdam en bij uitbreiding Nederland een vrijzinnig paradijsje is.

En juist omdat het dit niet is moet Provo van hogerhand maar liefst vergeten worden, is de verdenking die ik koester. Het klinkt niet zo aardig, maar ik kan het toch niet anders zeggen: In ieder geval kunnen nu alle nummers van Provo bij de boekhandel terechtkomen. O, die heeft Nederland al nauwelijks meer, dat is waar. En welke grotere uitgeverij zou zich er aan wagen? En vindt het Gezag het wel goed? Als professioneel titelbeschrijver waag ik mij nu aan de titel die verzuchtingen zou opleveren in het bibliotheekwezen als dat nog functioneerde [en neen, de duidelijkste spelfout blijft mooi staan]:.

Tijdens de verkiezingsstrijd van maart , die in een smadelijke nederlaag voor de sociaaldemokratie eindigde, trad de oude meester Ed van Thijn nog een keer op om zijn PvdA te verdedigen tegen de bourgeoisjongens van D Het heeft waarschijnlijk de nederlaag alleen maar vergroot. Nooit verlegen om dienstbaar te zijn, zo kennen we Van Thijn. Zo zien we hem op de foto uit Hij was toen fractievoorzitter van de PvdA Amsterdam, maar functioneerde hier als dienaar van het gemeentebestuur.

Maar ook als opdrachtnemer van de bezetters van het Maagdenhuis. Hij vroeg naar hun opdrachten. En pendelde met twee opdrachten heen en weer. Normaal gesproken noemen we zo iemand een onderhandelaar, maar in zijn geval is de wielerterm 'knechtenwerk' meer van toepassing. Zijn carrière binnen de sociaal-democratie en bestuurlijk Nederland is snel verteld.

Volgzaam en dienstbaar zijn de termen en langzaam omhoog klimmend in de hiërarchie. Afgestudeerd in de politieke wetenschappen in , was hij van tot lid van de Amsterdamse gemeenteraad en Tweede Kamer om in dat jaar minister te worden in het CDA-PvdA-D66 kabinet van Dries van Agt. Dat was slechts kort. Vervolgens was hij elf jaar burgemeester van Amsterdam om in door de partij geroepen te worden tot minister van Binnenlandse Zaken voor slechts vier maanden, ondanks het feit dat de IRT-affaire hem boven het hoofd hing en noodlottig werd.

Een beroep van de partij wijs je niet af, althans als je Van Thijn bent. Daarna was hij senator. We halen er nu één gebeurtenis uit: Met het argument dat het allemaal wat te snel ging. Op het eerste gezicht een wat gezocht argument. Alhoewel Der Brinkhorst hem een rat noemde, ging het van Thijn vooral om toekomstige huisbediendes - met name van de PvdA - het perspectief op een mooie baan als livreier te laten behouden. Zo'n vooruitzicht zou zeker verdwijnen bij burgemeestersverkiezingen.

Kiezers waarderen knechtendom bij directe democratie niet. Een vooruitziende blik had de anonieme interviewer in het blad Provo extra nummer uit Daarin vinden we een - gefingeerd - gesprek met Van Thijn. Denkt U dat het mogelijk is om eventueel tot een gekozen burgemeester te komen? Het lijkt me niet, want daarvoor is een grondwetswijziging nodig.

Is dat eventueel niet te forceren? Misschien, maar dan zou de loco-burgemeester Koets, provo de taak toch minstens 5 à 6 maanden moeten waarnemen. Wilt U dit in de kamer voorstellen? Hierop wil ik niet antwoorden. Het antwoord op de laatste vraag kennen we inmiddels. Al heeft het veertig jaar geduurd voordat het antwoord kwam. De discussie over Domela's antisemitisme heeft een ander punt in de hagio- en historiografie links laten liggen. Wanneer werd hij anarchist?

Het is en blijft één van de lastigste vragen. Want wat is precies anarchisme? Vaak heeft het anarchisme meer met persoonlijkheidskenmerken te maken dan met politieke standpunten. En bovendien ben je niet van de ene op andere dag van sociaal-democraat verschoten tot anarchist. De schrijvers van de korte biografie op de website van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum zien eind jaren negentig als beginpunt: Daarbij doelen ze op december toen de Socialistenbond uiteenspatte, Domela de Bond verliet en een nieuw tijdschrift oprichtte: De sociaal-democratische geschiedschrijving met Vliegen en Wansink Tweesprong als leidend tweetal zien als het omslagpunt.

De biografen van Domela, de Jong, Meyers en Stutje hebben allen een andere aanpak maar zijn redelijk eenduidig over de overstap van Domela. De Jong plaatst de overgang in , maar in de vele alinea's voor en na deze constatering beschrijft hij voorvallen en opmerkingen van Domela die anarchistische genoemd kunnen worden.

Meyers heeft in feite met een iets andere argumentatie dezelfde conclusie. Stutje schrijft vooral - zoals zijn ondertitel aangeeft - over de revolutionaire romantiek en Domela's aandacht voor de onderklasse. Uitingen van twee tijdgenoten van Domela plaatsen zijn anarchistische ontwikkeling veel eerder. Een Belg en Fries, in en Edmond van Beveren schrijft in een brief van 17 oktober aan Henri van Kol over Domela: Hij heeft er al een slag van weg, en dat ware jammer voor de beweging.

Bruinsma schrijft aan Van Kol op 3 maart in een terugblik: Maar gij zult nu begrijpen waarom ik mij vele jaren lang niet kon aansluiten bij den Bond waarvan hij het hoofd en R. Er zijn ook tegenwerpingen: Bruinsma keek terug op het moment dat de scheuring in de SDB eraan komt en de Gentenaren waren altijd erg practisch en weinig revolutionair. Voor een reactie van Bert Altena klikt u hier. Over reïntegratie, vooruitgang en zijpaden Het was een mooie avond in de Eerste Helmersstraat , Amsterdam.

Een felle en emotionele discussie over ‘dwangarbeid’ en sociaal-democratische heropvoeding. Het leek wel of de jaren dertig van de twintigste eeuw of de jaren rond terug waren. Mijn snelle conclusie is: Aan het woord waren drie inleiders, niet echt goed begeleid door de voorzitster Malene Duijst over uitkeringsgerechtigden en hun plichten en rechten.

Ging het rond om het verkrijgen van steun überhaupt tijdens een barre winter en in de jaren dertig verzet tegen de kortingen van regeringswege Colijn met zijn gouden standaard , nu ging het niet om de hoogte van de uitkeringen maar om reïntegratieprojecten en vooral van een speciale vorm van zo'n programma: We gaan dus vooruit.

De voorzitter van Herstelling de sociaal-democraat Jeroen Sprenger verdedigde zijn organisatie met verve: De hoogleraar Gijs Vonk had een doortimmerd verhaal over vooral de voorstellen van de regering om bijstandsgerechtigden te verplichten vrijwilligerswerk te verrichten. Met het verplicht stellen van werk voor ‘steuntrekkers’ of bijstandsgerechtigden is een grens overschreden. Het belangrijkste in zijn bijdrage was zijn constatering dat er vanuit de beleidsmakers weinig tot geen belangstelling bestaat voor de beleving van de uitkeringsgerechtigden zelf.

De derde spreker was het zwakst, Ruud Kuin, de vice-voorzitter van de AbvaKabo: Maar wat en met wie, bijvoorbeeld met de uitkeringsgerechtigden zelf? Of met de stichting Herstelling op verzoek van Sprenger? Dat deed Sprenger wel: Dat was in en jaren dertig zeker niet het geval. Hongermarsen en Jordaanopstand hebben niets uitgehaald.

Maar dat was alles. Ook op dat gebied gaan we vooruit. Wel veel zijpaden of niet ter zake doende opmerkingen, zoals die van Roel Walraven, ex-wethouder en bestuurder van de stalinistische CPN, die zei dat werkenden en niet-werkenden solidair hoorden te zijn.

Een mooiere dooddoener kennen we niet. Zijpaden als die van Walraven waren er legio: De mooie voorbeelden van die zijpaden waren kleurrijker dan honderd jaar geleden. En vele reacties waren terzake: Sprenger reageerde daarop minimalistisch dat gesprekken altijd welkom zijn en dat het rapport Dwangarbeid Nee onderwerp van gesprek zal zijn bij de mensen van Herstelling.

We zijn in het algemeen aan het vooruit gaan. Het beste bewijs van voortgang en vooruitgang was de oproep van Gijs Vonk om de beleving van de uitkeringsgerechtigden te betrekken bij overleggen en analyses.

Ik weet zeker dat zo'n oproep in niet alleen weggehoond zou worden, maar zelfs niet overwogen is. In de Klets – wie verzint nou zo’n naam? Daarmee namen ze afscheid van de FNV-jongeren-organisatie op een wel heel wonderlijke wijze. Voor de EVC gold: De beide jongens hadden toch wel andere verwachtingen. In hun artikel OVB de oppositievakbond schrijven ze: Problemen zoals aktieve bedrijfsledengroepen en verontruste FNV-ers die hebben met hun bestuurders, kennen we niet.

In plaats van oppositie te spelen binnen de FNV, zijn wij liever op een direkte en eenvoudige manier aktief. Voor ons is dat in de Bedrijfsorganisatie Collectieve Sector, die sinds twee jaar bestaat en flink groeiende is. En is toen uit elkaar gespat mede vanwege ‘problemen met bestuurders’, van het OVB wel te verstaan. Een groot gedeelte vormde toen de Vrije Bond. De Vrije Bond is daarna de anarchistische weg en in rook opgegaan.

Dertien jaar later rest nog slechts een solidariteitskas en het blad Buiten de Orde. Een dezer dagen beraadt de organisatie zich over haar toekomst. Tijdens een binnenkort te houden bijeenkomst in Utrecht zal men zich buigen over de vraag of de Vrije Bond niet meer zou moeten zijn dan een netwerk met een kas en een blad. In fuseerden de jongeren organisaties van het NKV en NVV als laatste van alle organisaties van katholieke en moderne zijde. De organisatie- en cultuurverschillen waren immens.

De KWJ was in de jaren zestig behoorlijk geradicaliseerd. Losgekomen van het katholieke netwerk zuil was het vooral een beweging geworden. In het gedenkboek Zien, oordelen handelen beschrijven de auteurs de KWJ en zijn voorganger de KAJ als gericht op bewustwording en emancipatie van katholieke werkende jongeren.

En later zeer bedreven in acties vanuit de werkende jongere zelf, zo’n beetje als nu de veel geprezen ’organizers’. Botsende culturen, waardoor de fusie laat tot stand kwam.

Twee jaar na de fusie besloten Croese en Sjouke uit de  - volgens hen  - te centralistische structuur te stappen. Maar een mooie actie was het in wel, misschien zelfs hun finest hour.

Bewaking met ontbijt Ha, een nieuwe foto van de spoorwegstaking van april , dacht ik. En aangekondigd op de website van de briefkaartverkoper als Amsterdam, april , Blauwbrug. Dus gelijk besteld en meteen maar een blog geschreven, zelfs voordat ik de bestelling thuis had ontvangen.

Die ging ongeveer als volgt: Nu kan ik er één toevoegen. In Amsterdam, maar dan omgekeerd, eerst de komedie dan de tragedie. Nu kon Marx dat schrijven omdat hij de staatsgreep analyseerde van Napoleon de Derde in , die teruggreep op die van zijn beroemde oom van het jaar Het kwam Marx goed uit: Op de Blauwbrug heeft zich behalve de tragedie van de ook de komedie van afgespeeld. You may choose to offer, and charge a fee for, acceptance of support, warranty, indemnity, or other work that is exclusively available under this License Agreement, BeOpen hereby grants Recipient a non-exclusive, worldwide, royalty-free patent license is required to grant broad permissions to the notice in Exhibit A.

Preamble This license includes the non-exclusive, worldwide, free-of-charge patent license is granted: Given such a notice. Let op dan leggen we het uit. Bezoekers van websites krijgen te maken met cookies. Dit zijn kleine bestandjes die op je pc worden geplaatst, waarin informatie over je sitebezoek wordt bijgehouden. Ondanks het gezeik in media en het factfree geneuzel van politici, zijn cookies erg handig.

Zo houden wij onder meer bij of je bent ingelogd en welke voorkeuren voor onze site je hebt ingesteld. Naast deze door onszelf geplaatste cookies die noodzakelijk zijn om de site correct te laten werken kun je ook cookies van andere partijen ontvangen, die onderdelen voor onze site leveren. Cookies kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden om een bepaalde advertentie maar één keer te tonen.

Cookies die noodzakelijk zijn voor het gebruik van GeenStijl, Dumpert, DasKapital, Autobahn, bijvoorbeeld om in te kunnen loggen om een reactie te plaatsen of om sites te beschermen. Zonder deze cookies zijn voormelde websites een stuk gebruikersonvriendelijk en dus minder leuk om te bezoeken.

Tevens een Cloudflare Content Delivery Netwerk cookie om webinhoud snel en efficiënt af te leveren bij eindgebruikers.

Dat zeiden we dus al. Advertentiebedrijven meten het succes van hun campagnes, de mogelijke interesses van de bezoeker en eventuele voorkeuren heb je de reclameuiting al eerder gezien of moet hij worden weergegeven etc door cookies uit te lezen.

Heeft een advertentiebedrijf banners op meerdere websites dan kunnen de gegevens van deze websites worden gecombineerd om een beter profiel op te stellen. Zo kunnen adverteerders hun cookies op meerdere sites plaatsen en zo een gedetailleerd beeld krijgen van de interesses van de gebruiker. Hiermee kunnen gerichter en relevantere advertenties worden weergegeven. Zo kun je na het bezoeken van een webwinkel op andere sites banners krijgen met juist de door jezelf bekeken producten of soortgelijke producten.

De websitehouder kan die cookies overigens  niet  inzien. Je hoeft niet bang te zijn voor deze bedrijven. Ze zijn best lief. En leren is leuk. Om onze bezoekersstatistieken bij te houden maken we gebruik van Google Analytics.

Dit systeem houdt bij welke pagina's onze bezoekers bekijken, waar zij vandaan komen en op klikken, welke browser en schermresolutie ze gebruiken en nog veel meer.

Deze informatie gebruiken we om een beter beeld te krijgen van onze bezoekers en om onze site hierop te optimaliseren. Zo worden onze websites nog veel superduper leuker om aan te klikken dan voorheen. Google, die deze dienst levert, gebruikt de informatie om een relevant, anoniem advertentieprofiel op te bouwen waarmee men gerichter advertenties kan aanbieden. Naast bovenstaande zijn er meer onderdelen die een cookie kunnen opleveren. Veelal worden deze gebruikt door de content-partners om te analyseren op welke sites hun gebruikers actief zijn en hoe hun diensten presteren.

Denk hierbij aan filmpjes van bijvoorbeeld YouTube, foto's van diensten als Imgur, Tumblr of picasa, en 'like' knoppen van sociale mediasites als Twitter en Facebook. Deze websites schijnen best wel een beetje populair te zijn dus we dachten: Wil je nou echt nog meer weten? Ja, door hier te klikken ga ik akkoord met de cookies, scripts en webbeacons die via NewsMedia Websites GeenStijl, Dumpert, Das Kapital en Autobahn geplaatst kunnen worden. Ik begrijp dat deze cookies, scripts en webbeacons door NewsMedia Websites en door derden geplaatst kunnen worden voor functionele en analytische doeleinden, voor social media, om mij advertenties te tonen, mijn surfgedrag te volgen of gewoon omdat men daar zin in heeft.

Ik ga er ook mee akkoord dat met behulp van deze cookies, scripts en webbeacons persoonsgegevens over mij kunnen worden verwerkt voor deze doeleinden. Ondanks dat ik op de rest van het internet prima mijn eigen privacy kan regelen of er simpelweg niet om geef, ben ik dankbaar dat de overheid mij overal op het Nederlandse web van dit soort nep-privacy-beschermings­stickers voorziet. Scroll omlaag voor meer informatie.



Binnen no-time stonden 2 tieners in de woonkamer. Beiden keken ze me gek aan. Linda knikte me een oogje en liep richting de wc. Ik vroeg mijn dochter wat ze aan het doen waren en met enige rode kleur op de wangen kwam ze met het standaard antwoord “studeren”. Mijn telefoon begon te trillen en ik keek erop. Ik had een berichtje van Linda met de vraag of ik genoten had.

Ik antwoordde haar alleen maar met “ja”. Of ik daar ook wel eens zin in had? Ook daar zei ik alleen maar “ja” op. Diezelfde avond nog probeerde ik mijn eigen computer te herstellen en hoorde dat mijn vader in de kamer ernaast op de computer ging.

Ik besloot door de deuropening te kijken voor mocht hij toevallig bezig zijn. Ja hoor, met zijn pik in zijn rechterhand trok hij zich hevig af op een foto die ik herkende! Het was er één uit een map die ik niet gezien had. Foto’s die mijn vriend van mij genomen had. Naakt, lingerie en zelfs tijdens de seks! Mijn vader keek naar een plaatje van mij toen ik zwarte nylons droeg en jarretels die de kousen omhoog hielden Twee dagen later was woensdag en klokslag 2 uur stonden ze voor de deur.

We gingen aan tafel zitten en ik vroeg naar de lesboeken van Peter. Nadat ik hem enige zaken goed had uitgelegd begonnen we aan de uitspraak. Marije zat naast me en onder tafel voelde ik haar handje de binnenkant van mijn dij strelen, Heel voorzichtig, beetje voor beetje maakte ze de rits van mijn gulp open en haar handje gleed mijn broek in. Mijn stem sloeg van opwinding even over en beide proestte het uit. Kom jongens wel bij de les blijven hé. Welke les zegt Marije.

Tijdens een lekker ontbijtje zaten we met ons drietjes nog wat na te mijmeren over de afgelopen dagen. Wat vond jij nou het fijnste vroeg ik de oudste, Ankie. Mijn eerste keer neuken met jou antwoordde ze direct. Ik vond het vanmorgen het fijnste, vooral toen ik boven op je zat. Maar wat vond jij het fijnste vroegen de meisjes beide aan mij. Ik vanmorgen het wakker worden met 2 van die lieve schatten in mijn armen. Maar het is zaterdag dames, jullie hoeven niet naar school, maar ik moet wel nog even wat dingen Ik kon me niet bedwingen om te blijven staan en duwde de deur verder open.

Ankie, het buurmeisje schrok, werd rood tot achter de oren en stamelde goh buurman, alsjeblieft niks zeggen tegen pap. Nee meisje stelde ik haar gerust en liep naar haar toe. Kijk je hier wel vaker naar? Ja af en toe als ik alleen thuis ben.

En dan speel je ook met jezelf? Met een rood hoofd knikt ze ja. Waar is de rest van de familie? Pap en mam zijn naar een feest, die komen vanavond pas thuis en Marije is bij een vriendinnetje aan het spelen.

Zullen we die film samen Mijn buurmeisje zwaaide haar ouders uit en keek al ondeugend mijn kant op, ik kreeg op dat moment een flinke stijve pik, ik wist zodra de auto de straat uit is, belt ze bij me aan. Nog geen 30 seconden later hoorde ik de deurbel, ‘hoi buurman, daar ben ik dan eindelijk, het duurde zolang totdat ze eens wegreden, ik kon echt niet wachten! Ze werd met de jaren steeds Een half uur later liet ze mijn telefoon overgaan en wist ik dat ik de achterdeur open kon doen, haar ouders mogen natuurlijk niks in de gaten hebben, of de rest van de buurt.

Tot mijn schrik had ze een vriendinnetje van haar bij zich, Joanne, dat wist ik wel, daar had ze wel eens over verteld, dat ze hadden gezoend en dat zij de enige is die weet van haar oudere lover, ik dus. Enkele dagen later was het nog warmer en ik keek vanuit me raam naar buiten, het buurmeisje lag al in de tuin te zonnen en weer zag ze er heerlijk uit dacht ik bij mezelf.

Ik bleef even kijken en toen ontdeed ze zich van haar bikini topje, mijn god dacht ik, dat is wel even leuk, natuurlijk bleef ik kijken naar me buurmeisje, die zich schaamteloos begon in te smeren, haar armen en benen en toen haar borsten, ik merkte op dat ze er van genoot en het begon meer spelen te worden. Lekker dacht ik en me pik stond hard in me broek, ik pakte me lul eruit Iedere keer als mijn ouders weer heftig hebben gevreeën, dan kan ik het niet laten om mijzelf te vingeren.

Zo voer ik de door hun gekreun opgebouwde geile spanning weer af. Ik laat me dan echt helemaal gaan. En volgende mij ervaar ik mijn geile moeder als het gaat om het maken van neukgeluiden. Of mijn ouwelui mij horen weet ik niet.

Maar ze maken wel eens dubbelzinnige opmerkingen die daar op wijzen. Maar nu mijn avontuur van deze zondagmorgen. Ik hoorde mijn ouwelui naar het toilet gaan en sindsdien was het onrustig op hun slaapkamer.

Petra staat huilend op en wil de radio weer aanzetten, Karel houdt haar tegen en krijg een klap tegen zijn arm aan. Hij begint nog meer te koken van woede en met veel moeite kan hij zich inhouden. Hij legt zijn armen om zijn dochter heen en trekt haar tegen zich aan, heel even worstelt zij om los te komen dan verslapt haar lichaam en barst ze in hevig tranen uit.

Als ze haar hoofd iets optilt kijkt Karel in een paar droevige en natte ogen, Ik was echt ontroerd, dit was nou typisch iets voor mijn zoon, zo goed doordacht en zo onbaatzuchtig. De afgelopen jaren was hij een grote steun voor mij geweest en hij had mij door moeilijke tijden heen geholpen. Hij was meer dan een zoon, hij was mijn beste vriend geworden en mijn vertrouweling. Ik boog me naar hem toe en probeerde hem een kus te geven op zijn wang, maar op de een of andere manier ging dat mis.

In plaats van op zijn wang, kwamen mijn lippen op zijn mond Hij kwam naast me zitten en keek mij aan. Ik was nog steeds niet helemaal uit mijn depressie, ik was al een hele tijd niet meer naar de kapper geweest en mijn haar hing onverzorgd in slierten tot half op mijn rug.

Mijn pony was veel te lang, zodat ik steeds de haren uit mijn ogen moest strijken. Mijn gezicht was nog steeds een beetje pafferig, maar sinds ik gestopt was met de sherry, was het een stuk verbeterd. Mijn figuur was nog wel ietsje dik, maar dat kon ik wel hebben. Ik ben altijd al een volslank type geweest met een slanke taille maar met Het onweer is zo hevig dat het wel snel weer over zal zijn.

Ik probeerde echt om niet bang te zijn, maar die bliksem Meteen kroop hij heel dicht tegen mijn achterkant aan, en werd kalm zoals alle kinderen die bang voor onweer zijn. Ik reikte over mijn heup heen Onze hormonen druppelden niet meer, nee, ze donderen als watervallen door onze bloedvaten, waardoor die bijna niet meer in staat waren om het bloed binnen hun dunne, trillende wanden van hun aders te houden.

Nachtelijke lozingen begonnen zijn bed nat te maken, en mijn sappen lekten langs mijn dijen, bij het zien van mijn knappe zoon. Zijn ballen begonnen pijn te doen en mijn kutje begon te jeuken als de hel. Op een keer vroeg hij: Lekker bij papa in bed. En ik voelde steeds zijn pik tegen me buikje, tegen me rug. Zijn hand steeds tussen me benen. Of gelijk bij me kutje en kontje. Andere hand om me borsten. Op een gegeven moment lagen we zo intiem dat zijn pik tegen me schaamlipjes zat.

Ik was al vaak geneukt, dus zonder moeite gleed zijn pik zo in me kutje. Ging gewoon spontaan, hij drukte hem er niet expres in. We deden eerst niet zo veel. Maar later lag ie op me en begon toen wel echt te neuken. Even later was ik zeiknat en uit gewoonte nam ik de zeiknatte pik in me mond Zo begon ze zich op een gegeven moment gewoon om te kleden toen we in haar kamer wat zaten te praten.

Ik was me er natuurlijk van bewust dat het mijn zus was, maar ik wist ook dat mijn vriendjes hun leven hadden gegeven om die paar minuten mee te mogen maken. Gewoon doorpratend, ging ze verder stond gekleed in een slipje en BH voor me. Ik had haar al zo vaak zo gezien, dus ik was helemaal niet geschokt. Maar ze ging verder en gooide haar BH op het bed. Denk je dat ik met deze tietjes een jongen aan de haak kan slaag?

De eerste keer dat dit gebeurde hadden ze samen veel lol en was het lang onrustig op haar kamer. Een aantal weken daarna bleef ze weer slapen, eerst gingen ze uit dus moesten ze zich opmaken enz, je kent het wel met die meiden van die leeftijd. Mij viel al op dat ze er erg lang mee bezig waren en er veel gegiebel uit de kamer kwam.

De deur was dicht dus als vader ga je dan maar niet naar binnen. Toen ze weg waren werd het opeens heel slecht weer buiten en moest ik naar Linda der kamer om het raam dicht te doen wat open stond. Toen ik dat gedaan Ik val achterover en de motor op mij, ik weet hem weer overeind te krijgen en als ik weer sta voel ik een enorme pijn in mijn bovenbeen, zie een scheur in mijn broek en een flinke wond in mijn bovenbeen.

Waarschijnlijk is er een beugel waar de uitlaat aan vastzat in mijn bovenbeen terecht gekomen. Redelijk bloed het dus ik besluit naar binnen te gaan, doe mijn broek uit en ga onder de douche staan om het uit te spoelen.

Daar zie ik dat het toch wel een flinke wond is die ook een beetje openstaat, en het doet verrekte veel pijn. Omdat ik er toch Toen stormde hij de kamer binnen en rukte de jongen aan de arm. De jongen schrok zich de pleuris en sprong overeind. Hij grabbelde zijn kleren bij elkaar en holde stommelend de trap af. Jaap staarde naar het naakte lijf van Jolanda. Voor het eerst zag hij haar stevige ronde borsten en de zwarte driehoek op haar buik. Ze was inderdaad rijp, volwassen. Ze keek hem angstig aan en kwam half overeind waardoor haar borsten vrij kwamen te hangen en nog beter uitkwamen.

Als gave vruchten hingen ze op haar bovenlijf, De nacht volgde en ik sliep slecht, kon niet slapen want bleef maar denken aan de geweldige daad met me tweelingzus. Tegen 11 uur in de ochtend hoorde ik me moeder koffie zetten, eieren koken en de tafel dekken.

Ze wekte ons altijd en dan genoten we met zijn drieën aan tafel. Ik zat al aan tafel toen Lianne uit haar kamer kwam, ze zag er brak uit en ik vroeg: Lianne plofte neer, keek me aan, beetje sip, ja heel slecht, onrustig zei ze en knipoogde naar me. Mam's ging zitten en schonk koffie in, we smeerden broodjes en Nou, op een dag was het zelfde gebeurt, en ik ging naar mijn kamer, om me daar heerlijk af te trekken.

Ik was naakt, en was mijn piemel aan het bewerken, toen de deur open vloog. Daar stonden ze, naar me te kijken en te lachen. Ze kwamen mijn kamer in, en deden de deur achter zich dicht en op slot. Ze grepen me met zijn tweeën beet, en bonden me met gespreide armen en benen aan het bed vast.

Ik kon nergens heen en kon me nauwelijks bewegen, en ze begonnen mijn piemel en mijn ballen aan een diepgaand onderzoek te onderwerpen, en speelden naar hartelust Ik heb een wit jurkje aan, dus u moet me makkelijk zien. Ik zie haar profielfoto en moet even slikken, Jezus wat een plaatje. Op tijd sta ik op het perron en als haar trein binnenkomt en stopt, zie ik haar. Inderdaad een wit jurkje, losse haren en teenslippers. Als ze me ziet komt ze snel naar me toe en springt om mijn nek.

Ik voel haar slanke lijf tegen me aan en omhels haar, Op gegeven moment hoorde ik ze tegen elkaar opscheppen over hun vriendjes. Wat ze allemaal met hen gedaan hadden. En dat ze wel eens een jongenslul zouden willen zien, en dat ze de jongens niet verder lieten gaan dan hen te laten spelen met hun tieten.

Toen werd het even wat stiller en hoorde ik ze druk met elkaar fluisteren. Op gegeven moment hoorde ik zachte voetstappen in de gang en even later werd er op mijn deur geklop. Verder dan dat is het nooit gekomen maar aftrekken op mijn zus doe ik nog steeds met regelmaat. Vorig afgelopen weekend ben ik met mijn zus op stap geweest, doen we eigenlijk nooit maar m'n zus kwam met het voorstel; het leek haar leuk om nog eens naar een disco te gaan. Nou we zijn eerst gaan borrelen en daarna wat gaan eten.

We waren allebei al aardig aangeschoten bij het eten en het was erg gezellig, beetje spannend zelfs wel, mijn zus had zich erg mooi opgemaakt en zag er super uit in een zwart rokje met een strak bloesje erop.

Na een ochtend zo onopvallend mogelijk naar haar gekeken te hebben was ik wel zo ontzettend geil geworden! Ik ging dan naar de badkamer en rommelde wat rond in de wasmand tot ik een van haar slipjes gevonden had, dan ging mijn broek naar beneden en bewerkte mijn piemel totdat hij stijf was als een bezemsteel. Toen stak ik mijn piemel in haar slipje met het heerlijke kruisje om mijn eikel gevouwen en trok mezelf af. Ik stelde me voor dat Karin bij me was en toekeek en zodra ik het beeld voor mijn geest had spoot ik trillend en schokkend mijn sperma Esther was 20 jaar en woonde nog steeds thuis, ze begon te giechelen toen ze zich realiseerde wat ik aan het doen was.

Niet alleen dat, ze rukte het boekje uit mijn handen waarmee ik probeerde mijn erectie te bedekken, maar ze pestte me ook met mijn keuze van porno. Natuurlijk wilde ze weten hoe ik er aan gekomen was, en waarom ik kontjes onweerstaanbaar vond. Ik stamelde een vaag antwoord, en probeerde haar mijn kamer uit te vloeken en te schelden.

Ik moet zeggen dat Esther lichamelijk niet echt een knock-out was. Ze droeg een bril en ze was een Ik zag dat ze haar dekbed vanwege de zomerwarmte naar haar voeteneinde van zich af had geschopt en dat haar slaapshirt door het omdraaien in haar slaap omhoog gekropen was tot om haar middel.

Ik kon net de aanzet van haar lekkere borsten zien. Ik genoot van het kijken naar haar fraai gevormde taille en heupen en voelde mijn opwinding toenemen. Mijn jarige zuster is een bloedmooie meid die alle rondingen op de juiste plaatsen heeft zitten, en ze is ook nog eens met van alles royaal is bedeeld! Opeens viel mijn oog op de grijze boxershort Na school wachtte ik vaak op Hans om zijn schoolspullen op de bus met me mee naar huis te nemen, als ze weer gingen trainen en hij zijn spullen niet onbeheerd achter wilde laten en ze gestolen konden worden.

Op een dag was ik zijn spullen aan het verzamelen en wilde ik naar huis gaan. Ik hoorde twee meisjes met André praten.

Ik voelde hoe mijn kutje vochtig werd. De hele busrit naar huis was ik begerig om Op deze bewuste dag dus had ik eigenlijk niets bijzonders te doen dus ik had wat uitgeslapen. Dieuwke was al een tijdje op want ik had de deurbel gehoord en ze had haar vriendin Jolinde binnengelaten Jolinde had haar broer een keer betrapt toen hij zich aan het aftrekken was en ik hoorde ze druk kwebbelend en kletsend met elkaar de trap op komen. Ik lag nog nasoezend in bed en probeerde te besluiten of ik op zou staan en zou gaan douchen of dat ik nog even zou blijven nasudderen, Ik lag nog even lekker op mijn zij na te luieren en was me maar Zij is begin 30 heeft geweldige tieten en lekkere brede heupen.

Kortom waar ik vaak van droom zit dan gewoon tegenover mij aan tafel. Wij waren vroeger niets preuts, dus naakt of bijna naakt door het huis lopen, meestal op weg van of van de badkamer was in onze jonge jaren heel gewoon. Ik ga nog steeds schaars gekleed van en naar de badkamer. Ja, en dan kom ik mijn lekkere dochter wel eens tegen, die ook overeenkomstig haar opvoeding schaars gekleed op de overloop loopt. De laatste keer dat ze er was, had ik een stevige ochtend paal.

We lagen aan de slootkant, ik spoelde mijn handen in het groezelige water schoon. Hij legde mijn tietjes bloot en kuste de kleine roze tepeltjes.

Later stak hij zijn hand in m'n slipje en gleed met twee vingers tussen mijn onvolgroeide lipjes tot ik zuchtend klaarkwam. Drie maanden lang was ik zijn speeltje en al die tijd heeft hij me merkwaardig genoeg nooit geneukt. Ik was nog even maagdelijk toen we voorgoed afscheid namen, omdat hij in dienst moest. Maar geen nood, er waren genoeg plaatsvervangers. Toch had ik na deze ervaring geen zin meer Thea was een jarige alleenstaande vrouw, die haar zoontje alleen had opgevoed, nadat z'n vader had besloten dat hij toch maar liever vrij man bleef.

Mark kende z'n vader nauwelijks; hij had hem al 8 jaar niet meer gezien en had daar eigenlijk ook helemaal geen behoefte aan. Hij vond hem maar een klootzak, omdat hij z'n moeder in de steek had gelaten toen ze van hem zwanger bleek. Hij zou niet eens weten waar hij op dit moment woonde. Z'n moeder had in die jaren twee keer een korte relatie gehad, maar deze waren beide op niets uitgedraaid. En Jop haar vader lag nog steeds op een oor. Die slaapkop ook, Hilde voelde zich wat opgewonden nu ze alleen met haar vader in huis was.

Zou ze proberen hem te verleiden? Ze zat op de bank The Box te kijken op televisie, ook een van paps lievelings tv zenders. Ze kon het niet laten met haar vingers over het kruisje van haar string te aaien. Shit ze voelde zich steeds geiler worden. Zo ze haar string onder haar rokje uit doen en dan pap wakker maken?

In haar hoofd voelde ze een lekker gevoel, heel speciaal en heel spannend. Ze had wel seks, Kelly deed een stap zijwaarts, zodat haar vader haar nu wel moest merken. Vader schrok zichtbaar, en keek met een hulpeloos gezicht naar Kelly zijn bijna zestien jarige dochter. Ja daar zit je dan als vader met je mond vol tanden. Pa probeerde de afstandsbediening van de video te pakken, maar kon die zo snel niet vinden, dus de porno video snorde rustig door.

De twee meisjes op het scherm namen nu om de beurt de pik van de oudere Nee, laat maar dat slaapt kut, kruip ik liever bij jou. Nou dat mag hoor, als jij zo dicht tegen me aan wil liggen het bedje is nogal smal, kijk maar.

O, gezellig ma, lachte hij me toe me omhelzend. Nou, op deze manier wel ja. Hij keek me aan en we kuste. Voelde jij dat ook ma, fluisterde hij me toe. Ik knikte van ja want het schoot door me tenen. De deuren zijn op slot, wil je soms wat doen?

Weer kuste we en fluisterde hij, ik vind dat wel spannend ma. Ik liet zijn tong mijn mond in gaan Vorige week maandag is mijn vakantie begonnen en mijn vrouw vroeg of ik de ramen wilde zemen, nou ik dacht laat ik geen stampij maken anders is onze vakantie al verpest alvorens hij begonnen is, en achteraf was dat wel een zeer goed besluit, het was namelijk zo dat mijn achterbuurman de laatste jaren wel erg veel te verduren heeft gehad, eerst is zijn vrouw overleden en daarna heeft hij ook nog een herseninfarct gehad waar hij gelukkig behoorlijk van is bekomen.

Nu ging ik dus de ramen zemen eerst van de bovenverdieping, en toen ik op de ladder Hij is twee jaar geleden getrouwd met Bianca, sinds zes maanden zijn wij oma en opa geworden van hun dochtertje, zijn vrouw verbleef dat weekend met de kleine bij haar ouders in Limburg. Bart wilde een biertje, heel de avond had hij aan de spa blauw gezeten, ik schonk voor mezelf nog een wijntje in, ik hoefde de deur toch niet meer uit.

Zet jij een muziekje op, dan doe ik even wat makkelijks aan zei ik. In mijn slaapkamer kleden ik mij uit op mijn lingerie na, ik deed mijn badjas aan.

Zo dat ziet er spannend uit glimlachte Bart toen ik de woonkamer Pa zijn harde lul lekt, dat is te zien door de steeds groter wordende donkere natte plek, in zijn lichtblauwe slip. Zijn blik is wazig, zijn gedachten als van een man. Zijn dochter die daar lag, net zestien jaar…bewust gewacht tot deze leeftijd? Denk van wel en o.. Ze is zo lekker, die zaad vragende oogjes, die heerlijke volle dijen, zijn zelf opgekweekte geile lust opwekkende dochter en ze is zo mooi.

Ik heb een soort van een zebra pak aan, moeder is gekleed in een soort van rode overal met gekleurde lappen erop. Tijdens de optocht was het geen lekker weer en besluiten al snel een kroeg in te duiken, na de koffie nemen we een biertje, aan de straatkant is er een zitplaats vrij vanwaar we wat van de optocht kunnen zien.

Omdat het maar één stoel ik ga ik zitten en trek moeder op mijn schoot, zo zitten we redelijk goed, mijn hand heb ik op haar kont liggen en onbewust voel ik dat ze een soort van string aan heeft, voor de grap zeg ik: Mijn moeder begon een heel verhaal over hoe zij en mijn vader hun seksleven spannend hielden en mijn mond viel open. Dit had ik niet achter mijn ouders gezocht. Ik woon al jaren niet meer thuis en het was me dus nooit opgevallen, al die "vrienden"die ze over de vloer hadden.

En ik maar denken dat die kwamen voor een goed gesprek en een lekker glas wijn. Hoe meliger we werden, hoe verder we gingen. De glazen Lambrusco die we achterover sloegen hielpen er wel bij, moet ik zeggen.

Tot de onvermijdelijke vraag kwam "Waarom proberen we het niet eens Ze vraagt “ik stoor je nu toch niet? Waarop ik antwoord “nee hoor, ben nu lekker aan het ontbijten klets ondertussen lekker met jou en Amie ligt nog lekker te slapen”.

Ondertussen eet ik verder we zijn lekker met elkaar aan het kletsen. Zij laat mij weten dat ze vandaag verder gaan site seeing in Parijs. Ik laat haar weten dat ik rond elf uur weer moet voetballen en de rest van de dag lekker rustig aan ga doen.

Ik kom binnen, met eerst haar ontbijt. Zie dat ze gevleid is en vraagt mij “papa, waar heb ik dit aan verdiend”. Reageer lief “een speciale dag voor mijn dochter moet goed en ook speciaal beginnen”. Ze gaat er beter bij zitten ik zie dat ze haar heel meisjesachtige pyjama weer aan heeft.

Zet haar ontbijt voor haar neer haal daarna mijn ontbijt op. Omdat zij een eenpersoonsbed heeft ga ik aan het voeteneinde zitten. Samen beginnen we aan ons ontbijt.

We zijn nog maar net begonnen als Amie tegen mij zegt “papa, nog heel erg bedankt dat jij mij gisteren Ik ben Rogier 45 jaar oud.

Ben nu 24 jaar getrouwd met mijn beeldschone vrouw en trotse vader van twee dochters 18 en 16 jaar oud. Nu ik alleen thuis ben ga ik eerst even kijken wat we allemaal in huis hebben. Voor vanavond heeft mijn vrouw een heerlijke maaltijd klaargemaakt. Voor zaterdag en zondag is er ook genoeg om daarvan rond te komen. Want in het weekend kook ik altijd. Heb vandaag een vrije dag ben een accountant bij een aardig groot bedrijf.

Wij zijn getrouwd en hebben een zoon van 22 jaar. Een beetje een verlegen introverte jongen. Hij studeert maar is de weekeinden meestal thuis. Manlief is al weer 2 maanden weg, als ik over verhit op de bank naar een erotische film zit te kijken en mezelf vinger. Je moet toch wat om van de jeuk af te komen. Plotseling hoor ik gestommel en het slaan van deuren en mijn zoon komt onverwacht binnen.

Ik kon nog net mijn hand uit mijn slipje terugtrekken. Mijn belevenis ben ik als geweldige ervaring ter herinnering op papier gaan zetten, later is het idee geboren om het tot een verhaal om te vormen en het hier te plaatsen.

Ik ben een Nederlandse vrouw van 24 jaar, mijn naam is: Bianca en momenteel ben ik single. Ongeveer cm ben ik, en wel een paar kilootjes te zwaar, kort zwart haar heb ik, donkerbruine ogen, een maat C tieten en altijd een helemaal kaal kutje.

Door wat problemen met mijn inmiddels ex relatie mocht ik tijdelijk bij mijn moeder komen wonen, dan was ik daar weg in ieder geval Yvon volgde de ontwikkelingen van haar zoon. Niet alleen op school maar ook bij het sporten toen Ruud geblesseerd raakte was het zondag thuisblijven.

Toen ze de deur verder open wilde duwen zag ze dat Ruud naar seksfoto’s op internet zat te kijken, hield wijselijk haar mond en zag hoe Ruud zat te masturberen. Even bleef ze staan kijken en trok zich zachtjes terug en ging naar haar slaapkamer en liet zich op bed vallen.

Haar stiefvader vond het hoog tijd worden dat zijn stiefdochter zou leren om gaan met zijn dikke stijve harde pik. De langharige blonde Renske in het bezit van een stevige B cup en een kaal geschoren kutje, zag er zo lekker uit, dat het hem al verbaasde dat haar eigen vader haar al niet in gebruik genomen had. Hij zou een dergelijk sletje al lang voorzien hebben van zijn dikke neuk wapen in dat kale natte kutje.

Hij 40 jaar, zag haar moeder in de supermarkt en had meteen belangstelling voor haar, zag er goed uit maar vooral het blonde dochter deed Alweer drie jaar gescheiden van mijn vrouw. De reden dat we gingen scheiden is, dat ik Sjors haar mijn meest seksuele fantasie vertelde. Ons seksleven was aan het afkoelen en ik was de eerste die aan haar vroeg als zij een seksuele fantasie had.

Die had zij niet, gewoon neuken vond zij al spannend genoeg. Toen kreeg ik dezelfde vraag terug en ik vertelde haar dat ik door haar met een voorbinddildo geneukt wilde worden. Nou dat heb ik geweten het huis was ineens te klein ze noemde mij zelfs homo en een persverseling.

De dag daarna was zij vertrokken Ik heb een Chinees gezin naast me wonen. Het is een vader, moeder en hun dochter. Maar mijn buurmeisje haar ouders werken in een restaurant en wel z’n 50 km van huis af. Dus ze zijn altijd vroeg weg en komen altijd laat thuis. Op een dag ging mijn bel en ik deed open en daar stond mijn Chinese buurmeisje, ze stond daar zeiknat van de regen, snel liet ik haar binnen.

Ze vertelde dat ze bij een vriendin was geweest aan de andere kant van de stad. Maar toen ze op de fiets zat en naar huis fietste begon het heel hard regenen. Alleen toen ze hier het Tommy 16 jaar zat al een tijdje met dit probleem.

Op de middelbare school tijdens gymles keek hij tijdens het omkleden stiekem naar zijn klasgenoten en zag aan hun bobbels in hun onderbroeken dat ze een grote jongeheer moesten hebben.

Bijna dagelijks bekeek Tommy zich thuis in de badkamer voor de spiegel. Ja hij vond dat zijn piemel eigenlijk te klein was; ook als hij opgewonden was. Uiteraard had hij al op vroege leeftijd het genot van spelen met je piemel ontdekt en ook dan vond hij zijn piemel te klein.

Hij wilde zijn moeder Manon er niet mee Ik, Andre, 24 jaar, woon al bijna 10 jaar samen met mijn moeder en een stiefzusje Jolanda van 20 jaar, in een vrij rustige buiten buurt. Vrienden van ons woonden allemaal in de stad, dus meestal hadden wij alleen maar contact via whats-app. Ikzelf zat er haast alleen ‘s avonds maar op, maar bij mijn stiefzusje Jolanda zat haar mobiel haast aan haar handen vastgeplakt.

Ik zei af en toe tegen haar: Maar ze zei dan dat ze het alleen voor de lol deed, want ze moest echt geen vriendje hebben. Als ik toevallig bij Voor de vijfde maal roept Kees onderaan de trap dat de muziek zachter moet. Zijn dochter, Carola, is een jonge meid van zestien jaar, meestal luistert zij aardig naar haar ouders.

De afgelopen dagen is er helemaal niets met haar te beginnen, Kees heeft al een paar maal met haar proberen te praten. Zonder resultaat verdween hij weer uit haar kamer, vandaag kwam ze in een erg slechte bui thuis. Stampvoetend was ze naar boven gegaan zonder iets te zeggen. Kees had haar nagekeken. Even later had ze de muziek hard aangezet, normaal zei Kees daar gelijk DEEL 2 - "Zal ik jou dan eerst maar een keer lekker klaar likken, geil stief moedertje?

Dan kom ik onderuit hangend op de bank te zitten, mijn benen doet hij wijd en heerlijk gaat hij mijn geile kut verwennen. Met mijn handen trek ik mijn kut open, zodat mijn klit lekker naar buiten komt, met tong en vingers wordt ik heerlijk verwent. DEEL 1 - Het "voorval" waar ik u hier deelgenoot van maak speelde zich af augustus vorig jaar, gewoon hier thuis. Daar erotiek en seks een belangrijke plaats in mij en in mijn relatie inneemt, wordt er bij ons thuis redelijk openlijk over gepraat, maar het is makkelijker als ik eerst even vermeld wie we zijn.

Mijn naam is Mirjam, 38 jaar ben ik, zie er goed uit, redelijk slank, door de zon een mooi bruin kleurtje, half lang zwart krullend haar, lekkere stevige tietjes , maat C, en een best wel vrolijke uitstraling. Part time werk ik hier in Vrijdagavond buiten was het koud, binnen stond de kachel aan en ik lag op de bank. Mijn moeder was nog niet thuis, maar ze kon wel iedere moment thuis komen. Aangezien ze een drukke baan had en meestal moe was als ze thuis kwam dacht ik laat ik haar eens verrassen.

Ik besloot de verlichting te dimmen. Bestelde chinees want koken kan ik niet. Na het huis een beetje opgeruimd te hebben ging ik weer zitten.

De bel ging, dat was mijn moeder. Nadat ze me een keer betrapt had op het feit dat ik zat te masturberen had ze me plechtig beloofd voortaan eerst Ik was amper zeventien jaar oud, en had een schoolvriendje, Martin genaamd. Hij woonde niet ver bij mij vandaan en had rijke ouders, maar ja, dat besefte je eigenlijk als broekie nog niet. Het gezin van Martin bestond uit zijn vader, midden vijftig, die directeur was van groot bedrijf in de randstad, en die voor zijn werk vaak van huis op reis was.

Zijn moeder, een hele knappe vrouw om te zien, ook voor mij als zestien jarige, was veel jonger en had Martin gekregen, toen zij pas 19 jaar oud was. Verder had hij nog een jonger zusje Cindy, toentertijd Het is al laat als ik thuiskom van mijn werk, een dag als gewoon, maar nu heb ik een hele dag lopen piekeren. Monique is binnenkort jarig en eigenlijk is het een heel tevreden meisje, ze wordt 18 maar heeft geen speciale wensen voor haar verjaardag.

Juwelen, mooie kleren, scooter of rijles, dat wil ze niet of heeft ze al. Probeer daar maar een cadeau voor te verzinnen Mijn naam is Debby, ben 50, ik heb 3 kinderen een tweeling van 20 jongens en een meisje bijna 18, de jongens wonen bij hun vader Frank 54, Monique woont bij mij, ik ben nog lang Ik had het al een paar maanden veel te druk gehad op mijn werk, dus het was een geweldig leuk idee van mijn zus Miriam om mij uit te nodigen op hun vakantie in Zeeland, met hun gezin.

Hoewel onze levens inmiddels heel anders verlopen, staan mijn zus en ik nog steeds dicht bij elkaar. Zij is al jaren getrouwd en heeft 3 kinderen van 8, 10, en 16 jaar oud, terwijl ik, haar 8 jaar jongere zusje, met 32 jaar nog steeds single ben. Nu hadden Miriam en haar man Ruud een mooie en ruime bungalow met prive zwembad gehuurd, dus een prachtige gelegenheid Isis liep met lood in haar schoenen naar haar vader, die met een krantje in zijn luie stoel zat. Ze had wederom slechte cijfers gehaald op school, ondanks de belofte dat ze beter haar best zou doen.

Haar vader nam het rapport in ontvangst en bestuurde het aandachtig, zonder iets te zeggen. Hoe langer hij zweeg, hoe zenuwachtiger ze werd. Uiteindelijk gaf hij haar het rapport terug en zei kortaf: Wel, een extra jaartje in de vierde klas zal je goed doen. Maar ik blijf echt niet zitten, hoor, pap, zei ze verontwaardigd. DEEL 2 - Zoals beloofd zal ik jullie het vervolg van mijn geile seksleven openbaren. Om te begrijpen hoe het allemaal is ontstaan is het, denk ik, wel handig om eerst DEEL 1 te lezen.

Na de avond dat papa me voor het eerst genomen heeft en mijn broer ook de geneugten van mama's kut had geproefd, gingen alle remmingen aan seks in ons gezin overboord.

Papa neukte me als hij er zin in had of als ik zelf naar zijn pik verlangde en mijn broer kon het geile lijf van mijn moeder niet met rust laten. Zeker in het begin kreeg mama dagelijks een paar beurten Ik kan wel zeggen dat ik een aan seksverslaafde zaadslet ben. Seks in al zijn vormen is mijn lust en mijn leven. U zult zich afvragen hoe dat zo gekomen is. Ik zal stapje voor stapje deze sluier van mijn turbulente seksleven voor u oplichten. Als kind ben ik opgegroeid in een vrij, seksueel ongeremd gezin.

Mijn ouders leefden volgens de vrije moraal van de seksuele revolutie uit de jaren 60 en Voor hen was het genieten van seks ook de grootste geneugte van het leven.

Met partnerruil en vrije seksuele betrekkingen, Rogier ging deze zomervakantie een paar weken bij zijn tante Julia ging logeren.

Tante Julia was drie jaar jonger dan zijn moeder en haar enige zuster. Zij was nooit getrouwd en leidde een degelijk leven als pianolerares in een bescheiden provincieplaats. Het was al enige jaren geleden dat Rogier haar gezien had. Ze was een vrij kleine vrouw van voor in de veertig met kort blond haar in kleine krulletjes en grote grijze ogen. Ze was uitgesproken mollig op de goede plaatsen, hoewel niet echt dik. De zon stond hoog aan de hemel toen Rogier uit de Hoi Lezer, mijn naam is Denice en ik ben een gezonde Hollandse meid van 20 jaren jong.

Ik heb blond golvend haar wat tot op mijn schouders komt, en heb blauwe ogen. Wil je nog meer weten? Okee, ik ben 1m64 lang, heb een slank postuur, mooie strakke billen en een volle D-cup Okee, genoeg over mijzelf, dit is immers geen contact-advertentie, dit is een verhaal dat ik graag met jou wil delen Ik heb er best wel even over na moeten denken of ik dit wel met buitenstaanders zou moeten gaan delen, maar het was zo'n geile ervaring dat ik hem niet langer Eindelijk was het dan zowel, na een hele week hard werken heb ik de hele vrijdagavond het huis voor mezelf.

Mijn vrouw Marieke is bij vriendinnen en houdt een filmmarathon met een aantal “vrouwenfilms”. Ik ben allang blij dat het bij Sandra thuis is en niet bij ons: Van vier zwijmelende vrouwen en Hugh Grant films word ik niet erg enthousiast.

Marieke en ik zijn inmiddels ruim vijf jaar samen en nog steeds gek op elkaar, maar soms is het gewoon goed om eigen dingen te doen. Marieke wordt dit jaar 40 terwijl ik net 32 ben geworden, maar we hebben Jacqueline zit op haar bed als ik haar slaapkamer binnen kom lopen. Ze ziet er weer lekker uit. Ze is 16 jaar. Met twee geile tepels. Ze heeft een kort rokje aan met een leuk hemdje erop. Natuurlijke schoonheid als ze is, hoeft ze bijna geen make up te gebruiken.

En met haar mooie blauwe ogen kijkt ze me aan. Ik ben haar oudere broer, 19 jaar. Niet zo gek, als Saskia had best wel een goede band met haar vader, beter dan met haar moeder, maar haar vader had rare neigingen en zij kon er geen weerstand tegen bieden. Saskia was seksueel onderdanig en daar maakte hij misbruik van, ten zijner glorie en ik kan en mag alles gevoel. Zij had vaak ruzie met haar moeder, waardoor de moeder haar eigenlijk zelf in de armen van papa dreef, niet dat zij een seks relatie met haar vader had hoor!

Saskia, niet al te groot, zestien jaar, heel lang bijna zwart haar, bruine ogen, slank doch niet mager, B cupje, alles op de Seksueel opgewonden raken van je eigen broer, is niet normaal!

Dat hoeft niemand mij duidelijk te maken, ik kan dan ook niet goed verklaren waarom het mij ons wel overkwam als happy mamma van twee dochters van 14 en 17 jaar, getrouwd met een lieve zorgzame man Zelf ben ik 44 jaar, en zeker geen flirt of uitdagend typ.

Ik geniet dagelijks van ons gezin, sociale leven, familie en vrienden. Inmiddels zijn wij dit jaar 19 jaar getrouwd, ik heb ik feitelijk niets te klagen in onze relatie. Wat ik beknopt hierboven vermeld gold ook voor mijn broer Wij hadden twee jeans uitgezocht en liepen naar de pashokjes toe, het was daar nogal druk, er was nog maar één pashokje vrij.

Bas ging alleen naar binnen, maar al snel riep hij mij, ma zit deze niet te strak vroeg hij toen ik bij hem in het pashokje ging staan. Ze rekken nog uit hé zei ik, ja maar kijk nou, mijn ballen zitten klem zei hij! Er zat inderdaad een flinke grote zichtbare bobbel in zijn kruis, nou doe uit dan adviseerde ik, en pas die andere even. Bas deed die jeans uit, ik stond er naar te kijken, hij had een blauw strak klein onderbroekje Ik zal me eigen eerst even voorstellen mijn naam is Barry en ik ben 15 jaar en 2 maanden, ik ben 3de jaars Havo, en dit is wat me vlak voor de kerst is overkomen.

Maar voor ik aan dit verhaal ga beginnen zal ik een kleine voor geschiedenis vertellen. Ik was wat aan het surfen op het internet, geile meiden kijken toen ik uit de kamer van mijn zus gekreun hoorde, ik heb haar vaker gehoord als DEEL 1 - Hoi, ik zal mijn gezin en mezelf eerst even voorstellen. Ons gezin bestaat uit mijn vrouw Leentje, mijn dochter Josje en mijzelf, Yohna. Ik ben manager van een serviceafdeling, mijn vrouw werkt niet en mijn dochter 16 zit in haar laatste jaar op het VWO.

We zijn een best open gezin waar veel besproken wordt. Beetje rommelig maar schoon huishouden omdat mijn vrouw geen type is van opruimen en zo maar wel van poetsen. De seks is goed, we houden er allebei van en mijn vrouw komt gemakkelijk en graag klaar. Ze heeft een lekker lijf en met Marcel werd met een schok wakker. Hij had weer die droom.

Een rare droom maar wel fijn. Zijn droom ging over zijn moeder. Hij droomde over zijn moeder. Over zijn naakte moeder.

Hij droomde dat hij bij haar in bed lag en dat hij in haar zat. Hij voelde aan zijn lul en die was hard. In zijn gedachten haalde hij zijn droom naar voren en voelde hoe zijn pik in haar zat. Hoe hij klaar kwam en zaad verschoot in haar vagina. Oh wat zou hij graag haar willen neuken. Hij kende wel meisjes van eigen leeftijd maar oudere vrouwen vond hij toch lekker. Nadat mijn man in overleden is, viel ik in een diep donker gat. Ik heb mijn man de laatste jaren na een lang ziekbed thuis verzorgd en had vrede met zijn overlijden, omdat hem verder lijden bespaard is gebleven, maar toen werd het wel heel stil in huis.

Ik heb één zoon, Mike die drie jaar geleden getrouwd was, maar eind december weer is gescheiden. Hun huis staat in de verkoop en zijn ex met hun kleine van net 1 jaar woont daar op dit moment nog tot het huis verkocht is. Mike is nu 28 jaar, ik vond het vanzelfsprekend dat hij voorlopig Ze konden dat tenslotte niet op een droogje zitten. Toen hij haar op haalde op zo'n scooter reed hij naar zijn favoriete plekje aan de zeedijk.

Hij wist een spot waar bijna nooit iemand kwam. Er stond daar riet wat manshoog was. Een perfecte plek om niet gezien te worden. Marcia had haar bikini wat bestond uit een tanga en een minuscuul bovenstukje thuis al aangetrokken. Frank spreidde de handdoeken uit op de grond en ze gingen liggen. DEEL 1 - "Ooooh jaaaa, duw je lul zo diep mogelijk in me! Frank neukte zijn één jaar jongere zus nu al een dikke maand of zes. Hij was zelf achttien jaar oud. Dit was eigenlijk begonnen naar aanleiding van een misstap waar zijn zusje dus behoorlijk gebruik van maakte.

Chantage noemen wij dat. Ze had namelijk al eens gezien dat hij geld uit zijn moeder haar portemonnee had gepikt. En hoe bizar het ook klinkt, van dat feit had ze gebruik van gemaakt om haar seksuele gevoelens mee te bevredigen Cindy slaapt, haar slaapkamer deur gaat zachtjes open, haar vader sluipt naar binnen, een flinke dikke bult in zijn slip, meer heeft hij niet aan, verraad min of meer zijn bedoelingen. Cindy is zestien jaar en is een leuke meid met lang donkerblond haar, hij had van haar al wel wat foto’s gemaakt, die je met wat nadenken toch eigenlijk best wel porno zou kunnen noemen, ze zit bijvoorbeeld, wel aangekleed hoor op de grond en heeft een erg kort rokje aan en een topje, het rokje is net iets te ver opgekropen, zodat je bewust?

Begin maart ben ik betrapt door mijn zoon, op een avond dat ik mezelf seksueel aan het verwennen was, met tot op de dag van vandaag het gevolg … dat er een seksuele relatie tussen ons is ontstaan! Nadat ik uit mijn werk was thuisgekomen had ik een hapje gegeten en daarna een heerlijk warm bad genomen om een beetje te ontspannen.

Ik was al een paar dagen geil, dat komt meer voor. Ik ben dan wel al meer dan een jaar gescheiden en heb daarna geen vaste relatie meer gehad, maar ik kan gelukkig zonder vent, mezelf ook goed vermaken en seksueel bevredigen John neukte zijn één jaar jongere zus nu al een dikke maand of zes. Onze buurvrouw was best een knappe vrouw. Ze woonde zover ik weet al vanaf mijn geboorte naast ons. Haar man zag je nooit, die werkte als vertegenwoordiger. Haar stiefzoon Herbert was achttien en sukkelde met astma.

Het was een kind uit het eerste huwelijk van haar man. Ik ging af en toe weleens met hem om. Ons leeftijdverschil was niet zo groot. De buurvrouw was net zo oud als mijn moeder negenendertig. Hun tuin was iets groter dan de onze ze werkte er altijd in. In het weekend deed haar man er soms het zwaardere werk. Ik zal me eerst even voorstellen mijn naam is Mirthe ik ben 17 jaar oud ik woon thuis samen met mijn ouders en 2 broers.

We wonen in een vrijstaand huis mijn vader Henk 43 is advocaat en mijn moeder Els 42 werkt 3 dagen op een basisschool. Verder heb ik 2 broers Steve 24 woont nog thuis maar werkt als vrachtwagenchauffeur dus is er vaak niet. En mijn andere broer Brian 19 studeert fysiotherapie en woont thuis. Het is 24 augustus en vandaag is onze jaarlijkse familiedag zoals elk jaar ook nu weer bij mijn oom en tante.

Ze hebben een grote DEEL 2 - Wat vooraf ging. De een kon de ander altijd weigeren. De behoefte moest er altijd van twee kanten zijn. Anders zou het slecht zijn voor hun verhouding. In de praktijk deden ze het minstens drie tot vijf keer per week. Bonita‘s bruine ogen glansden. Lachend knuffelde ze het andere meisje. Haar handen knepen in de glooiende billen.

DEEL 1 - "Hoi Zijn grote handen volgden streelden haar rug en sloten zich om haar slanke kontje. De achttienjarige spande in antwoord even haar billen terwijl haar tong de zijne raakte. Maar ik denk dat ze er elk moment kan zijn. Zijn handen lagen stevig om haar billen.

Simone duwde haar slanke lichaam tegen dat van de veel oudere man. Juist daarom deed ze Het was een mooie zomerdag. Mijn vrouw en ik lagen achter in onze beschutte tuin heerlijk te genieten van de zon. De buren waren aan beide kanten naar de camping en achter onze tuin liepen de schapen in de wei. Lui onder de parasol zaten wij te drinken en een beetje te lezen.

Mijn vrouw had haar kleine bikini aan die haar volle borsten maar net bedekten. Ook het broekje was amper groot genoeg om alles te bedekken. We waren heerlijk alleen. De twee jongste dochters waren naar het zwembad en de oudste was aan het werk en zou niet eerder terug komen DEEL 2 - Ze fietste snel naar huis, na gestaard door een aantal mannen, die duidelijk zagen dat ze een slipje in haar hand had, zit die nu in haar blote kontje op de fiets?

De majoor belde een uur later toen hij weer een beetje was bij gekomen, van zijn hevige orgasme, zijn huisarts, hij vertelde dat hij viagra nodig had. Heeft u problemen, met het krijgen van een erectie, vroeg de huisarts. Henk zei maar ja, en verder werden er geen vragen gesteld, hij kon ze nog voor sluitingstijd bij de apotheek af halen.

DEEL 1 - Manege Bosheuvel, in de Achterhoek, een grote manege, waar behalve een stuk of dertig paarden van eigenaars gestald stonden, was er ook plaats voor minder fortuinlijke rijders en vooral rijdsters.

Een aantal eigenaren vonden het goed dat hun paarden ook af en toe in de lessen meededen, en verder had de manege er zelf ook nog vijftien staan. Majoor Henk Draf, had maar liefst vijf paarden ter beschikking gesteld om in lessen mee te rijden, er was maar een voorwaarde, er mochten alleen jonge slanke meisjes op rijden.

Hij wilde daarmee voorkomen De jarige Linda was een vrouw in de bloei van haar leven. Ze was prachtig om te zien, zoals al menig man was opgevallen, en als ze er ook maar even voor ging zitten, dan was ze gewoon adem-benemend.

Ze had een prachtig, om niet te zeggen sexy figuur waar ze terecht trots op was en ze hoefde er niet eens veel moeite voor te doen. Ze was met een lengte van 1. Haar lichaam zat om zo te zeggen strak in het vel en ze was gezegend met een paar borsten, die menigeen, en dat waren niet eens alleen mannen, DEEL 6 - Bernice die nog steeds naakt was hield de jongeman in de gaten en praatte tegen zichzelf “ zijn lul is dubbel zo dik als die van zijn vader en makkelijk zes centimeter langer … vandaag nog wil ik hem voelen … hij mag zijn kolossale ballen in mij leegmaken … ze zijn zeker zo groot als ganzeneieren … blijkbaar zijn ze goed gevuld “.

Ze werd zo geil dat ze zichzelf naar een hoogtepunt vingerde en daarna haar kut en benen met de keukendoek moest droogvegen. Na een kwartiertje riep Bernice hem naar binnen. In de keuken aangekomen werd Wim Eefje was helemaal opgewonden. En vooral aardige rollen van Nederlandse acteurs, van wie Barry Atsma als Johan de Witt voor mij het hoogtepunt was naast de camerascheervlucht over Amsterdam naar de vogelwijk.

Ik heb geen bombastisch hoera-patriotisme gezien, wat dat ook moge betekenen. En vooral, waar zijn al die linkse populisten zoals Asscher, Roemer en Klaver met hun hondenfluitjes van onmogelijke oneliners. Sterker nog de socialisten zijn als populisten begonnen. Neem nou alleen maar eens de SDAP, toen de partijleden een landelijke krant oprichtten in Zij noemde die krant niet ‘de socialist’, ‘de toekomst’, ‘de nieuwe tijd’ maar Het Volk het had net zo goed De Volkskrant, de populistische naam van de Rooms-katholieken, kunnen heten.

Dit op aanraden van de partijleider Piter Jelles Troelstra, die zelf vanuit de bourgeois media als verwijt ‘Vox Populi’ toegeworpen kreeg. Hoe populistisch kan je het hebben? Of het nationalisme van diezelfde Troelstra tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Leersen had zich beter moeten inlezen, dan had hij bijvoorbeeld de publicatie van emeritus hoogleraar Piet de Rooij kunnen lezen: Brieven aan Job Cohen uit O, ja er is een website van het project Encyclopedia of Romantic Nationalism in Europe waar Leersen aan meegewerkt heeft.

Het staat bekend als ERNiE. Hoe serieus neem je jezelf met dit acroniem? Geschiedenis is een belevenis, waarbij zij zich als een slang in haar eigen staart bijt. Zo voel ik me bij het zien, bij het herwaarderen van deze foto. Het is niet zo maar een foto. Het is de foto van de socialistische spoorwegvereniging Steeds Voorwaarts. Het is een van de verenigingen waaruit na de eeuwwisseling de grote spoorwegvakbondsorganisaties ontstaan zijn.

Hoe nauw Steeds Voorwaarts verbonden waren met de sociaaldemokratie bleek wel uit het feit dat de redactie van het blad De Seingever als die van het SDB-blad Recht voor Allen op hetzelfde adres gevestigd was: Roggeveenstraat 58 te Den Haag. En de onderwerpen waren duidelijk socialistisch getint. De foto laat een aantal mensen zien met hun banieren, die duidelijk maken dat we te maken hebben met deze vereniging Steeds Voorwaarts.

De foto is afgedrukt in het gedenkboek Van Lichten en Schiften met onderschrift ‘een congres van Steeds Voorwaarts’. Datering en plaats ontbreken. En er is ook geen enkele vermelding van wie de aanwezigen zijn. Van het origineel was tot het begin van de jaren tachtig geen spoor te vinden. Toen was ik voor de zoveelste maal in het pannekoekenhiusje aan het begin van de Prinsengracht.

Een prachtige foto viel mij op: Aan de serveerster vroeg ik of ik die foto mocht kopen, voor een klein bedrag hoopte ik. Dat mocht een paar dagen later van de baas. Voor vijfentwintig gulden was ik de eigenaar.

Hij bood direct honderd gulden en een afdruk. Die heb ik nog. Schrijvend aan de passage over Van Kols activiteiten in Zwitserland tijdens het congres van de Tweede Socialistische Internationale in bleek dat hij ook actief was in Steeds Voorwaarts, vooral als initiator van een Europese bijeenkomst van nationale verenigingen van spoorwegarbeiders.

En hij was aanwezig bij de jaarlijkse bijeenkomsten na Zou hij op de foto staan? Er zijn geen foto’s van hem bekend uit die tijd. Toch herkende ik Van Kol direct. Hij was begin veertig: Op het congres, waarschijnlijk te Meppel in , kijkt hij wat serieuzer. Ik kan niet anders concluderen dan dat ik voorbestemd was om over Van Kol te schrijven.

Tussen melkweg en arbeidersraad Anton Pannekoek was een bijzonder mens. Een astronoom, die een permanente rol speelde bij het openbreken van het beperkte ‘melkweg is het universum’- model.

En een marxistische raden-communist, die vanaf de zijlijn vele autoritaire socialisten, zoals de Nederlander Troelstra, de Oostenrijker Kautsky en de Rus Lenin, zeer terecht bekritiseerde. Op het KNAWsymposium ‘Anton Pannekoeks visie op wetenschap en maatschappij’ ging het over de vraag of de visie van Pannekoek op het universum en de maatschappij dezelfde was?

De drie sprekers, Van den Heuvel, Smith en Voerman, waren het wel eens met deze stelling, ieder op eigen wijze invulling gevend. Van den Heuvel en Smith gaven een mooi inzicht in de vragen van de sterrenkunde van tot Was het melkwegstelsel het gehele universum en waren de nevelachtige structuren, waarvan we nu weten dat het ook melkwegstelsels zijn, interne onderdelen van ons stelsel?

Pannekoek wees de uitweg door zijn nadruk om de bestaande theoriën los te laten. Zijn aanpak was om vanaf onderaf met waarnemingen een nieuwe theorie op te bouwen. Pannekoek was zeer succesvol: Minder succesvol was deze methode in de maatschappij om de bestaande structuren af te breken en daarna de maatschappij opnieuw te beginnen vanuit de samenwerkingsverbanden van de werkers in de bedrijven, de arbeidersraden. Pannekoeks rationeel handelen was goed voor de analyse van het universum, maar niet voor die van een maatschappij.

Kautsky bijvoorbeeld vond het maar niets dat alles afgebroken diende te worden. En velen met hem. Het radencommunisme is klein, zeer klein gebleven. Eén bezoeker zag evenwel dat er misschien kans was voor een hernieuwde belangstelling voor de opbouw van deze ‘van onderop’-raden. Ik denk zelf dat Pannekoek de analyse van de maatschappij te veel vanuit een theoretische invalshoek van Marx beschouwde in plaats van echt onbevangen te analyseren.

Speelt emotie en onredelijk handelen een rol in Pannekoeks leven? Het lijkt of de drie sprekers er vanuit gaan dat het leven van Pannekoek vanuit de rationaliteit beschreven kan worden. En of emotie, zoals verliefdheid, geen rol speelt.

Zijn ze getrouwd om rationele reden? Om die emotie te zien is het nodig concreter het leven van Pannekoek te bezien.

En dan blijkt dat emotie en onberedeneerde gevoelens het Engels heeft daar het mooie woord ‘visceral’ voor er uiteraad wel zijn. Enno Endt en ik hebben de beide kinderen, Ton en Anneke, in de zomer en het najaar van geïnterviewd over hun herinneringen aan Herman Gorter. Zijdelings kwam ter sprake dat hun ouders een keer fikse ruzie kregen over het feit dat Anna op recept van haar ouders een pudding met een vleugje witte wijn had ge¬maakt. Dat mocht niet van Anton; ze waren immers geheelonthouder.

Dat was één van de weinige of zelfs de enige ruzies die dochter Anna zich kon herinneren. De familie Pannekoek woonde een tijdje in Bussum in de nabijheid van Gorter.

De kinderen liepen vaak naar Wies en Herman toe. Het nabijgelegen ‘arbeiderslaantje’ moest van de ouders gemeden worden. Ze waren immers nette kinderen. Het maakt Anton Pannekoek des te menselijker. De context van de slag ontbrak eigenlijk en waarschijnlijk werd de slag genoemd en door iedereen onthouden vanwege het mooie ronde jaartal. Afrekenen met heette een boek van de Vereniging van Geschiedenisleraren van ruim veertig jaar geleden houd mij niet aan het jaartal!

Jaartallen zijn niet onbelangrijk. De dappere strijders tegen de geschiedenis willen graag horen dat die er niet toe doen. Het lijkt me onzin. In het historieloze universum van de mediawereld is het van geen belang wanneer er algemeen kiesrecht werd ingesteld in Nederland.

Wanneer de zedelijkheidswetgeving, waarbij homoseksuele handelingen strafbaar werden gesteld, er werd doorgeduwd door een zekere Regout. Wanneer deze zedelijkheid dan weer is ingetrokken, ook interessant. De precieze jaren van de bezetting door de Duitsers, die als bij toverslag “nazi's” gedoopt zijn achteraf, zou toch ook wel goed zijn om die te weten.

Of de jaren verbonden aan de onafhankelijkheid van Indonesië, Suriname en Nieuw-Guinea. En ik houd het nu maar bij enkele voorbeelden uit de twintigste eeuw, maar eigenlijk is die zelf allang weer een vervelende rij van honderd jaartalletjes.

Wethouder van onderwijs te Amsterdam, Kukenheim, D66, vindt het belangrijk dat men "21th century skills" leert op school. Men kan hieruit al afleiden dat haar kennis van de Engelse taal niet denderend is. Of die van de stagiair e die haar woorden heeft opgetekend.

Paul Schnabel, voorzitter van de commissie die de weg leidt naar het onderwijs voor , over de kennis van journalisten: En Willem de Tweede? U weet het niet? Mijn ervaring leert me dat wanneer je iets niet nodig hebt, je het vergeet.

De graven van Holland – wie wilt u hebben? Om het even bij het huidige Nederland te houden. Ach, Schnabel weet zelf waarschijnlijk niet eens waar hij het over heeft. Heel misschien weet hij het oprichtingsjaar van de partij waarvoor hij in de Eerste Kamer zit. Jaartallen, denigrerend gedegradeerd tot verkleinwoord, wie stelt ze ter discussie?

Uit de Volkskrant, voorheen dagblad voor het katholieke volk van Nederland. Het is een brede aanpak; aan de hand van de geschiedenis van de kolonisatie en dekolonisatie kun je bijvoorbeeld ook veel leren over economie en handel. Maar nu is hij naast directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau commissaris bij de Shell. En onwetendheid is macht en omgekeerd – sinds wanneer zou hij eigenlijk iets van het vak geschiedenis moeten weten?

Historieloos Een commissie heeft onlangs een advies afgegeven aan de staatssecretaris die klaarblijkelijk over Het Onderwijs gaat – het onderwijs voorzover het niet “hoger” wordt genoemd.

Voor dat laatste is er voormalig kraakster Jet Bussemaker, van die andere coalitiepartij, al moet je dat tegenwoordig eigenlijk WETEN want de verschillen zijn niet eens meer cosmetisch te noemen. De commissie is genoemd naar de voorzitter, Dlid van de Eerste Kamer Schnabel. De commissie veroorlooft zich de hubris, anders kan ik het toch moeilijk noemen, alvast te bedenken wat er in onderwezen zal moeten worden. Dit curriculum moet in ieder geval bestaan uit de vaste onderdelen Nederlands, Engels, rekenvaardigheid inclusief wiskunde , digitale geletterdheid en burgerschap.

Daarnaast zijn er drie zogenaamde leerdomeinen geformuleerd die de leerling van de toekomst in staat moeten stellen 'de wereld te begrijpen': Veel langer hoeft men niet terug te gaan – mocht het antwoord bevestigend zijn – om holle onbegrijpende blikken te oogsten in dat verleden. Wat houdt burgerschap in, in , waarom zou Engels nog zo verdomd belangrijk moeten zijn als waar het nu voor gehouden wordt zeg ik als bepaald niet anglofoob, gehuwd met Engelse, dank u wel?

Je moet wel haast van een partij zijn die zijn oprichtingsjaar in zijn naam draagt zonder dit te willen weten, denk ik dan – maar Schnabel is alleen maar voorzitter – om dit te verwachten. Onderwijsvernieuwing is per definitie het voeren van de vorige oorlog – tegen weetgierigheid van kinderen of jongeren, die dient te worden ingesnoerd in het keurslijf van wat De Markt wil, in het algemeen.

Er wordt gezegd dat de VVD studierichtingen “zonder baankans” gewoon maar helemaal wil opheffen, waarbij deze lieden ongetwijfeld denken dat bedrijfs- of bestuurskunde een eindeloze toekomst voor de boeg hebben. Het Concrete, dat kennis van de geschiedenis vereist, zal hen inhalen, waarschijnlijk veel eerder dan ze hopen. Historieloos onderwijs – onderwijs waaruit de gedachte van wording verbannen is, ook al wordt door de commissie grootmoedig gesteld dat de historische dimensie van de diverse vakken natuurlijk wel aan bod komt.

Eerlijk gezegd heb ik geen vertrouwen in mensen die moeiteloos bureaucratenklets verkopen als “kenniscurriculum” of “leerdomein”. In het dagelijks opgelepelde vertoog in de opinie-industrie is de historische dimensie, juist dankzij de quasi-ingebakken vooronderstelling van een Verleden, al lang verdwenen.

Wie zal op den duur niet schier ten dode vermoeid de term “onze joods-christelijke beschaving” maar laten passeren? Wie zal, om dichter bij eigen huis te blijven, nog willen ontkennen dat de afgelopen eeuw de eeuw van de arbeider was? Verleden week werd Nederland opgeschrikt door een boekverbranding op de Dam in Amsterdam. Neen, de massaorganisatie van Doorbraak bleef pal staan: Het lijkt een trend, boekverbrandingen in de bibliotheekwereld.

Ja, zover is het nog niet: Wat is het geval? Navraag leerde me dat het boek “uit de collectie is genomen bij de verhuizing naar de nieuwe bibliotheek op het Roeterseiland, het Library Learning Centre. De reden voor de verbanning van de boeken was het ruimtegebrek doordat “prioriteit werd gegeven aan studieplekken voor de studenten.

Dit ging ten koste van de beschikbare ruimte voor de bibliotheek. Gevolg was dat we van de Bushuis- en Piersonbibliotheek … de collectie moesten terugbrengen van gezamenlijk ca.

Op die vraag gaf ze het volgende antwoord: Een snelle en beperkte blik op de overgebleven boeken leerde me dat er veel vragen over blijven. Heeft het boek van Evert Bultsma over het Nederlandsch Syndicalistisch Vakverbond, dat gehandhaafd werd, wel aan de voorwaarden voldaan, is het met andere woorden wel een keer uitgeleend in de afgelopen drie jaar?

Daarnaast had ik andere vragen. Rekent u even met mij mee: Dat is zeven manjaren aan werk. Ik ben benieuwd hoe u dat georganiseerd heeft. Tot heden niets gehoord. Ik denk eigenlijk dat ze gewoon hele stellingen weggedaan hebben. De verbanning van de zeventig duizend boeken is helaas geen uitzondering. Op zoek naar de verslagen van de conferenties rondom de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in kwam ik via de Centrale Catalogus uit in Haarlem bij de openbare bibliotheek.

Het stond wel in de catalogus, maar de twaalf kloeke delen waren weg. Nou zei, de dienstdoende medewerker: Wat er met die zeventig duizend boeken uit de Amsterdamse wetenschappelijke bieb is gebeurd?

We zouden het graag te weten komen: Hoog Bezoek Jawel hoor, een hagelwitte wagen, op de seconde nauwkeurig aan de overkant van de straat. Het tweetal dat uitstapt oogt ietwat onevenwichtig, zij het opvallend kordaat.

De struise vrouwelijke helft van het duo wordt geflankeerd door een kleine, kwieke baas met een twinkeling in de ogen en beiden schrijden in een strakke diagonaal naar mijn nederige pand. Hoewel tevoren terdege door mij gewaarschuwd en geïnstrueerd, staan ze toch bedremmeld en hulpeloos in de deuropening, geconfronteerd met het rondtollende en hoge kreetjes slakende trouwe viervoetertje dat overduidelijk geen enkel ontzag heeft voor leidslieden van de 'media'.

Mijn geruststellende bezwering, u oefent een merkbaar kalmerende invloed uit op het beestje, vermag de bezoekers niet te overtuigen, al slagen ze er tenslotte in de voorbeschikte zetels te bereiken. Versnaperingen, warme en koele dranken binnen handbereik, een gerieflijke temperatuur er gratis bij, het hondje afgekoeld, zodat alle condities voor een genoeglijk gesprek geschapen zijn.

De kwieke baas, die zich naar verwachting voorstelt als Kees Driehuis, blijkt overduidelijk de vragen stellende leidspersoon. Zijn notulerende bijwagen en, naar mij eerst naderhand duidelijk wordt, levenspartner weet af en toe een rake observatie te lanceren die overigens niet getuigt van grote sympathie voor  de gastheer: In de voortkabbelende conversatie komen vele aspecten van een te maken televisieserie over de Nederlandse arbeidersbeweging aan de orde. Speciale belangstelling blijkt uit te gaan naar 'mijn onderwerp', de partijstrijd in de SDAP leidend tot het schisma van Deventer uit , zozeer zelfs dat mij om een gratis exemplaar wordt gevraagd van mijn dissertatie.

Deze wordt, op nadrukkelijk verzoek voorzien van een opdracht van mijn hand, plechtig  overhandigd. Enigszins tot mijn verbazing, men heeft met deze bezoekers toch niet van doen met revolutionair-socialisten, blijkt ook zeer speciale interesse te bestaan in het bezoek van Karl Marx aan het Congres van de Eerste Internationale te Den Haag in Ik word zelfs aangesproken als de meest prominente Marx-kenner van Nederland, iets wat ik ogenblikkelijk afwimpel, al ben ik wel zo vriendelijk naderhand een informatief artikel op te sturen over het bedoelde bezoek van Marx.

Af en toe lanceer ik een kwinkslag die een dankbaar onthaal vindt, met uitzondering van grappen over de PvdA die in ijzige stilte worden geïncasseerd. Maar de sfeer is vriendelijk en ontspannen en men lijkt in hoge mate ontvankelijk voor de mij aangedragen informatie. Wanneer na enkele uren de aftocht wordt geblazen en beide bezoekers, opnieuw geflankeerd door het rondtollende hondje, met enige inspanning het pand hebben verlaten ben ik ervan overtuigd dat in de te produceren serie zowel 'Deventer' als 'Marx' zullen worden opgenomen.

In de vele maanden die volgen hoor ik evenwel helemaal niets, ook niet op het door mij verzonden Marx-artikel, en ik informeer tenslotte dan maar naar de stand van zaken rond de serie. Kees Driehuis reageert met een niet bepaald van interesse bol staande boutade, onder meer blijkend uit het kreupele taalgebruik en het uiten van vermoedens waar men zekerheden verwacht: Ik dacht dat wij indertijd een email hebben gestuurd aan alle historici die wij bezocht hebben over de voortgang van het project".

Op mijn vraag om nadere informatie heet het vervolgens: Daar heb ik u in alle eerlijkheid over bericht". Ik reageer vanzelfsprekend met de mededeling nooit ook maar een snipper, eerlijke dan wel oneerlijke, informatie te hebben ontvangen en met het vriendelijke verzoek mij alsnog het bedoelde informatieve bericht te doen toekomen.

Sinds dit verzoek, dat van 27 oktober dateert, heb ik niets meer mogen vernemen. Wel is mij inmiddels gebleken dat 'Deventer', of welk ander SDAP-congres dan ook, in de serie geheel en al ontbreekt en dat Marx niet Den Haag blijkt te bezoeken, maar Zaltbommel alwaar hij, volgens de aangetrokken Marx-kenner, in variërende snelheden wandelend rond een grote tafel, het hele eerste deel van Das Kapital zou hebben geschreven.

De eindopbrengst van het pandemonium blijkt al met al het verlies van alweer een illusie en de ontvreemding onder, toegegeven, listige voorwendsels van een niet alleen volumineus maar zeer zeker ook duur boek. Vergeten Volksverheffers in beeld In Utrecht presenteerde Christianne Smit op een Universitair symposion haar jongste boek. Die Volksverheffers richtten onder andere buurthuizen op, waar arme stedelingen konden kennis maken met kunst, cultuur en waar zij hun vaardigheden konden ontwikkelen om hun positie te verbeteren.

Tegelijk deden zij iets aan verbetering van de woonsituatie in de stad, vooral in gribusbuurten, zoals de Jordaan in Amsterdam. Het was een mooie gebeurtenis. Niet alleen omdat deze volksverheffers uit de vergetelheid zijn gehaald, maar ook en vooral de wijze waarop Christianne het verhaal vertelde en beschreef.

In haar toespraak haalde zij twee bekende, Mercier en Van Marken, en twee onbekende verheffers, professor Pieter Pel en Johanna ter Meulen, naar voren. Vooral de laatste speelt een grote rol in de Amsterdamse verhefferswereld.

De Professor hield in zijn Diesrede om studenten en docenten eubiotiek aan te prijzen. Eubiotiek is de kunst om gezond en gelukkig te leven. Dat Pel dat deed in een meestal aan andere zaken gewijde rede is opvallend.

Blijkbaar had de tijdgeest van verheffen ook hem te pakken gehad. In haar toespraak sprak Christianne het woord uit als eu-biotiek. Ik denk dat het woord, dat al in geattesteerd is en niet plotseling door Pel gebruikt werd, uitgesproken wordt als ui-biotiek, zoals ook bij euthanasie en eugenetica.

Een klein punt van kritiek dus. Ter Meulen was een woningopzichteresse, die met geld van een sponsor, een rijtje betere huizen verhuurde aan Amsterdamse arbeiders, wekelijks geld ophaalde en tegelijk de bewoners beschaving bijbracht.

En daardoor zorgde zij en al die andere opzichteressen voor een betere woonomgeving en droegen dan ook bij aan een betere wereld. Dat de verheffers zich vaak naast gedrevenheid paternalistisch, overdreven idealistisch en humorloos gedroegen is door tegenstanders als de socialisten vaak aangegrepen om de verheffers belachelijk te maken.

En geheel ten onrechte. Vele zaken, die wij nu als geheel normaal beschouwen in onze huidige maatschappij zijn terug te voeren op projecten van deze verheffers. Vrouwen als Mercier, ter Meulen en ook de Engelse Octavia Hill produceerden stukken, die nu nauwelijks zonder een knipoog uitgesproken kunnen worden. Christianne sprak ze wel uit, maar ze keek daarbij alsof ze een naaktslak doodgeknepen had en zich dat langzaam realiseerde. Internationale contacten waren er op vele manieren.

Desondanks waren er geen organisatorische verbanden, ook niet op nationaal niveau. Wel functioneerde het blad Het Sociaal Weekblad als discussieorgaan en netwerk. De concurrerende socialistische clubs, die vaak dezelfde verbeteringen wilden doorvoeren, waren beter internationaal en nationaal georganiseerd. En hebben daardoor in de geschiedschrijving meer aandacht gekregen. En tegelijk zijn de grote successen van de volksverheffers, ook al omdat ze overgenomen door de plaatselijke en nationale overheid na , daardoor in de vergetelheid geraakt.

Door de publicatie van De Volksverheffers. Sociaal hervormers in Nederland en de wereld zijn we nu in staat te bekijken hoe belangrijk de volksverheffers waren.

En wel op het revolutionaire Nationaal Arbeids-Secreteriaat, de vakcentrale, die bestond van tot en met Het NAS heeft nooit veel leden gehad, maar wel veel aandacht door de vele stakingen en acties van de leden en bestuurders.

In de jaren zeventig was er ook veel aandacht voor het NAS in de hausse van onderzoeken naar de arbeidersbeweging in de universitaire wereld. Zelf was ik betrokken bij het onderzoeksproject van Johan Frieswijk - van tot ne met - op het Documentatiecentrum Nederlandse Geschiedenis.

Vanuit die werkgroep publiceerden leden artikelen en een boek van mij, Tussen Revolutie en Modernisme , dat alweer dateert van 22 jaar geleden. Hoekman en Houkes hebben de gehele periode beschreven en geanalyseerd. En daar ben ik blij om. Het was alsof ik weer in in de 'Bruine Zaal' van het IISG zat, waar veel commentaren en opmerkingen geplaatst werden bij werkstukken van de werkgroepsleden. Dezelfde kanttekeningen plaatsten de hooggeleerde professoren veertig jaar later bij het proefschrift.

Hoe vermijd je de valkuil van ouderwetse organisatie- en zelfrechtvaardigingsgeschiedschrijving? Hoe representatief is het materiaal voor het gedachtegoed van de leden? Wat zijn de internationale connecties? En een vraag die we toen niet stelden: Op de vraag naar de beleving van de leden, die Erik Nijhof stelde kwam helaas weinig weerwerk.

Afgaande op de uiteenzettingen daarna staan nog vele vragen open. Bij voorbeeld ook een kenmerk van het NAS: Die kwam niet aan bod. Want ik vind dat nog steeds een wezenskenmerk van het NAS, zoals het was. Acht honderd pagina's over 47 jaar. Het lijkt veel aandacht voor een kleine organisatie.

Gezien de vele activiteiten van de leden is het weer niet zoveel. Het boek was helaas nog niet te koop. Een snelle blik in het exemplaar van een van de gelukkige bezitters lijkt de stelling gewettigd dat Hoekman en Houkes vooral de primaire bronnen gebruikt hebben en zich minder in discussie hebben gemengd met de vele schrijvers over het NAS. Maar dat is een voorlopige opmerking. We kunnen alleen maar tevreden zijn dat het NAS nu in zijn geheel beschreven is. Is mijn boek boek over de eerste jaren van het NAS overbodig?

De beslissers van de bibliotheek van de UvA denken van wel. Zij hebben, proactief als ze zijn, in het boek verwijderd uit de catalogus van de UBA. Met acht en zestig duizend anderen. Dat dan weer wel. Carl Doeke Eisma Een reactie op: De Nozem en De Strijd. Omdat ik Arno Bornebroek alleen als redactielid van Onvoltooid Verleden ken en omdat ik graag wil weten met wie ik van doen heb ben ik vriend Google gaan raadplegen. Ik lees onder meer dat hij historicus is en zo'n 12 boeken heeft geschreven en dat zegt wel wat!

Hoewel hij er zich kennelijk op verheugd had is hij niet verder gekomen dan deel drie van de tien afleveringen. En waarom dan wel? Ik volg zijn betoog. Hij gaat er bij voorbaat al vanuit dat hij er inhoudelijk niet veel van zal opsteken omdat hij historicus is en dat geeft te denken.

Dit zou ik over mijn specialiteit, de reformpedagogiek, niet durven beweren. Ik word nog steeds verrast,  Hij had gehoopt op een originele invalshoek, maar helaas.

Het feit, dat al die gegevens en dat zijn er nogal wat met behulp van een bromfiets aan elkaar gereden worden vind ik een vondst. Zo komt er een beetje vaart in die soms wat stroperige materie. Dat deze bromfiets bereden wordt door een Twentse nozem stoort hem kennelijk.

Een nozem is al erg, maar een Twentse spant kennelijk de kroon. Overigens vraag ik me af waarom hij meent met een nozem te maken te hebben. Ik zie hier meer een acteur die zijn rol goed speelt. Hij stelt meestal de juiste, wat simpele vragen, zodat diegene die antwoord moet geven de ruimte krijgt al wordt hier helaas niet altijd gebruik van gemaakt.

Uitgaande van de gemiddelde intelligentie van TV kijkers zit hij zeker op het goede spoor. Het gedeelte waarin de bromfietsrijder zijn kind aankleedt - ik ga ervan uit dat het inderdaad om zijn eigen kind gaat - geeft iets menselijks aan de serie. Arno vraagt zich aan het eind af of het gemiddelde kijkersgezin naar een dergelijke serie wil kijken. Moeder kijkt liever naar een soap volgens hem. Welnu, als dit geen soap is.

Hij eindigt positief door te stellen dat het aantal kijkers meer is dan de oplage van een boek over dit onderwerp. Dit aantal is veel meer. Hij vergeet de mogelijkheid van uitzending gemist. Min of meer op dezelfde tijd wordt Homeland uitgezonden en dat was voor mij voldoende reden om De Strijd later te bekijken. Kortom, jammer dat juist een historicus zo reageert. Een groot deel van deze serie wordt door vakbroeders en -zusters van hem gedragen. Die zullen zich heus wel afgevraagd hebben of het niveau van deze serie acceptabel is.

En om ook positief te eindigen: Nu ik dit zo opschrijf bedenk ik me dat ik aardig in het spoor van het verhaal dat er boven staat over Molle Eisma getreden ben. Het ontwikkelen van arbeiders en ander volk kan nog steeds geen kwaad. Na drie afleveringen ben ik gestopt. En dat is jammer, want ik had mij verheugd op de tiendelige VARA-serie over de arbeidersstrijd.

Dat ik er als historicus inhoudelijk niet veel van opsteek, is geen bezwaar. Van de meeste boeken over geschiedenis is mij de inhoud doorgaans ook wel bekend. Maar ik laat mij graag verrassen door een originele invalshoek of interessante analyse. Dat blijft helaas uit. Natuurlijk heeft de VARA het recht terug te blikken op haar verloren sociaaldemocratisch verleden, maar het was genereuzer geweest de arbeidersstrijd in een breder kader te plaatsen.

Ook sociaalliberalen, katholieken en protestanten hebben hun bijdrage geleverd. De opvatting van de VARA dat de arbeidersstrijd beperkt is tot de Nederlandse sociaaldemocratie doet wel heel ouderwets en gedateerd aan. Het voor de televisie toch belangrijke beeld komt er ook bekaaid af. De kijker die zich wil verlekkeren aan mooie oude historische opnames wordt teleurgesteld. Zijn er geen oude beelden genoeg of was er niet voldoende geld voor degelijke beeldresearch?

Een groot deel van de tijd gaat op aan een Twentse nozem die op een bromfiets door het land trekt om stickers te plakken op historische gebouwen en monumenten. En als hij niet plakt dan praat hij met ooggetuigen of historici. Veel levert dit niet op. Het is dit niveau, dat niet boven groep 8 van de basisschool uitreikt, dat de Strijd kenmerkt.

Deze dialoog is terug te vinden in het tweede deel dat over stakingen gaat. We zien hier hoe de nozem een baby een rompertje aantrekt ja, echt! Deze scene is bedoeld als spiegelbeeld voor het schilderij dat hij de rest van de uitzending achterop zijn bromfietsje meezeult en dat het dilemma weergeeft tussen solidariteit staken en zorg voor het gezin onderkruipen.

In tegenstelling tot het schilderij draagt het rompertje verwisselen niet bij aan het begrip van de dilemma’s die bij staken opkomen. Het zijn overbodige fratsen die ongetwijfeld verdedigd worden met argumenten over de toegankelijkheid van het program. Zo bereiken we een groot publiek. En zo zien we de Twentse nozem bij mama op bezoek met vragen over papa en de textielindustrie en laat hij op de Groningse akkers een bommetje ontploffen woh, te gék man!

Zou het nu echt zo zijn dat hiermee een kijkersgezin getrokken wordt? Moeder die zegt, ik wil vanavond die leuke Twentse nozem weer zien, en vader, nadat hij de krant heeft weggelegd, ja, interessant en boeiend die arbeidersstrijd. En de kinderen sluiten zich met fris gewassen haren aan. Ik denk het eerlijk gezegd niet. Moeder kijkt naar een soap, de kinderen zitten op de ipad en vader leest de krant.

Maar laat ik positief eindigen. Ik ben dan wel afgehaakt, maar honderdduizenden niet. Welk boek over de arbeidersstrijd kan op zo’n oplage rekenen? De Buisse Heide in het zuiden van Noord-Brabant kan je wel als een plaats van herinnering aanmerken. De Buisse Heide, sinds bezit van Natuurmonumenten, heeft een unieke natuurlijke afwisseling van heide, bos, ven, boeren en bewoners. En van verandering door de eeuwen heen.

Voor scans van het bezoekersboek zie hier. Rik en Henriette, beiden waren geboren in zeer bemiddelde families, met grond via Henriettes moeder. Henriette was beroemd vanwege haar poezie en religieus socialistische en communistische sympathiën en vooral activisme. Beroemd in haar eigen tijd, nu nog vanwege de biografie van Elsbeth Etty. Henriettes poezie ‘is even passé als haar communisme’, schreef Willem Otterspeer in zijn lovende recensie.

En zo is dat! Neemt niet weg dat Natuurmonumenten een mooi initiatief heeft genomen om langs de speciaal aangelegde route door de Buisse Heide teksten van Henriette op te nemen.

Althans dat dacht ik in eerste instantie. Voor het eerst in mijn leven heb ik eind april de Buisse Heide bezocht, met mijn geliefde. En het was de moeite waard: En ondanks dat we geen geluid van het moderne verkeer hoorden viel het niet mee, en wel vanwege de gedichten.

Of de selectie daarvan. Want we lazen alleen maar ééndimensionale voorbeelden uit beroemde bundels als De Nieuwe Geboort en De Vrouw in het woud Op de borden naast het pad vooral jonge-meisjes-poezie met doffe beelden, overbodige bijvoeglijke naamwoorden en vooral simpele beschrijvingen van de natuur – geen gelaagdheid hoor ik Joost Zwagerman al zeggen -, de natuur die voor onze ogen stond te gloreren.

Daar hadden we geen teksten voor nodig. Er was één tekst, versje eigenlijk, dat opviel: Ik zing als ’t vogeltje in de Mei,   Zoo vrij     Zoo blij, Door niemand nog gevangen. De plek, waar ’t heidebloempje groeit,   En bloeit     Vier ik mijn gezangen De plek, waar ’t kabblend beekje vliedt,   In ’t riet     En ’t lied De leeuw’rik zich doet hooren, Niets, als ’t gegons ginds op de hei,   Der bij,    De stilte komt verstoren.

Daar slaap ik heerlijk en gerust,   Gesust,     Gekust, Door zwoele zuidewinden, Maar in ’t geraas der stad, daar is   Naar ‘k gis,     Geen rust voor mij te vinden. Nog enkle dagen slechts, hoera!

Dan ga      Ik dra Scheiden van duin en weide, En ga ‘k weer droomen op het mos   In ’t bosch     En zwerven door de heide. En mijns inziens gelijk ook het hoogtepunt van haar oeuvre.

Hoewel Henriette daarna nog veel geschreven heeft. En of de Buisse Heide een herinneringsplaats zou kunnen worden. Het was maar een klein clubje, maar ja toch mensen met wie ik wel enige verwantschap voel. Die verwantschap lijdt echter op haar beurt wel aan enige slijtage en dat leidt weer tot afstand nemen. Welk clubje heb ik het over.

Hun belangrijkste punt was dat De Ruyter een verdediger van de slavernij was en deze 'zeeschurk' het daarom niet verdient om met eer en bewondering te worden herdacht en afgebeeld in een heuse rolprent. De Ruyter is voor mij en veel generatiegenoten een zeeheld over wie we het liedje leerden dat hij in een blauwgeruite kiel aan het grote wiel draaide om later als man van vuur en staal de schrihihihihik der zee te worden. Dat kinderbeeld vermag vast en zeker enige nuancering, maar gaat het zelfs zo ver dat Michiel nog uitsluitend een verwerpelijke beschermheer van de slavenhandel is?

Als voorbeeld noemt de actiegroep dat De Ruyter het eiland Gorée Goeree aan de kust van West Afrika op de Engelsen herveroverde in Daarmee maakte hij de weg vrij voor de slavenhandel vanaf dat eiland die rond begon. Maar is het daardoor uitgesloten om de beste man tot onderwerp van een speelfilm te maken?

De film gaat niet over de periode waarin De Ruyter als walvisvaarder, kaper en koopvaarder aan de kost kwam en een groot vermogen vergaarde. Net zomin als zijn eerste jaren aan het touwslagerswiel en zijn eenvoudige afkomst zijn vader was zeeman en later bierdrager worden uitgebeeld. De film begint in als de al behoorlijk gezette kapitein zijn grote liefde, de zee, weer kan bevaren.

Nu in dienst van de Republiek. In die periode is hij inderdaad naar Afrika gevaren om daar Gorée terug te veroveren op de Engelsen. Een aardig detail is dat hij tijdens die tocht een oude makker uit Vlissingen ontmoet, een Afrikaanse slaaf die door zijn vestiging in de Republiek vrij was, christen was geworden en de naam Jan Compagnie aannam.

De blijdschap over de ontmoeting in Goeree laat zien dat De Ruyter misschien niet veel moeite had met slavernij maar in ieder geval geen racist was. In dit verband is de volgende beschrijving van de plaatselijke bevolking door een van De Ruyters kapiteins aardig: Nikker hier in de betekenis van duivel en neger voor zwarte mensen uit Afrika.

Maar goed, dat is een ander verhaal. De Ruyter bevrijdde in zijn leven overigens duizenden slaven van moslims die er een handeltje in christenslaven en tot overigens ook Afrikaanse slaven op na hielden. In de biografie die in is geschreven door Ronald Prud'homme van Reine worden talloze van dit soort bevrijdingen vermeld.

Maar dat ging uiteraard om Europese soortgenoten. Uit beide omstandigheden, dat De Ruyter zich niet principieel tegen slavernij verzette maar hij wel veel slaven bevrijdde, kunnen we in ieder geval concluderen dat hij in die zin gewoon meehobbelde op wat toen steeds meer gewoon werd gevonden.

Primair was hij zeeman die de Republiek beschermde tegen het buitenlandse gevaar. Wel wordt getoond dat hij het lef had om steun te betuigen aan Johan de Witt, dat weet u vast nog wel uit het schoolboekje, een van die broers die op gruwelijke wijze werd afgeslacht door het gepeupel dat door Orangisten opgestookt de Republiek van binnenuit bedreigde.

Aan heldenverering uit eigen kring doen we in Nederland niet vaak meer, dat laten we graag aan mensen uit andere landen over. Maar is het dan beter om iedereen met een smet volledig af te serveren zoals Michiel de Rover wil? Maar waarom de zeeheld dan alleen maar afrekenen op zijn mogelijke relaties met slavernij van Afrikanen? Waarom maakt men zich niet boos over de straffen die De Ruyter uitdeelde aan gedeserteerde matrozen.

Dezen werden gelaarsd afgeranseld met een dik eind touw , van de ra gegooid en gekielhaald. Een schandalige manier van omgaan met de voorouders van Nederlandse arbeiders. En waar is de vrolijkheid over de aan waanzin grenzende godvruchtigheid van de Admiraal?

Soms bekruipt mij weleens het gevoel dat sommigen er een dagtaak van maken om alles af te wijzen wat riekt naar enige bewondering voor diegenen die ooit aan de wieg stonden van de nationale staat.

Maar dat weet ik niet zeker. Wat me wel duidelijk lijkt, is dat het geen zin heeft om mensen van eeuwen terug met onze maatstaven te beoordelen. Dan is het einde zoek, want vroeger dacht en leefde men nu eenmaal anders dan wij. Dat niet te erkennen of begrijpen noemen we met een mooi woord anachronistisch denken, maar opent de weg voor afwijzing van alle respect voor onze voorouders.

Want er waren er maar weinigen in die dagen die de slavernij principieel afwezen, dat zou nog lang duren. En voor alle nog verder in de tijd teruggaande historische rolprenten, romans en gedichten resten dan alleen nog maar afwijzende portretten.

Alexander de Grote, Ahmed Baba, Caesar, Perikles, Mohammed, allemaal lui die de slavernij in stand hielden en over wie dus geen positief woord mag klinken in een geromantiseerde film? En pas op, er is nog een riskante valkuil. Wie weet bekijken de mensen uit de toekomst ons als gruwelijke barbaren omdat we andere levende wezens doodden om ze op te eten.

Als die toekomsters denken als Michiel de Rover, dan zullen zij geen bewonderende films kunnen maken over Trotzki, Fela Kuti, Jan Marijnissen, Erasmus, en ga zomaar door.

Hoe de leden van Michiel de Rover er in die toekomst vanaf komen weet ik niet; misschien zijn ze allemaal veganist?

Achtendertig jaar geleden verscheen het overzicht De piramide der tirannie – anarchisten in Nederland bij wat toen de Wetenschappelijke Uitgeverij heette. Een historisch overzicht met bloemlezing, van de hand van historicus Hans Ramaer, oprichter en drijvende kracht achter het tijdschrift De AS [de naam is een acroniem voor Anarcho-Socialist, iets wat in ieder geval niet in het eerste nummer is uitgelegd]. Er is wel wat “geschiedenis” bijgekomen sinds en zeker in de zin van veranderde inzichten of kijk op bronnen – het dient gezegd dat er ook weer niet zoveel belangrijke teksten van anarchisten in Nederland zijn bijgekomen.

Het zou dan ook wel weer eens tijd zijn een nieuw overzicht te maken en als ik het wel heb was er sprake van een herziene heruitgave van “De piramide”. We weten nu dat Hans Ramaer er niet aan zal meewerken.

Hij is 12 maart jongstleden overleden op jarige leeftijd. Hij was al enige tijd ernstig ziek maar bleef bijna tot het einde gedreven schrijven en redigeren. Zolang ik Hans persoonlijk gekend heb was er sprake van dat hij een biografie zou maken van de Nederlandse anarchist Piet Kooijman, Alarmist, man achter de gedachte “Neem en eet” en achter het idee van de de-klasse, het gebrek aan belang van het begrip klasse in de huidige tijd van toen en misschien ook van nu.

Met dit laatste heeft Kooijman zeker invloed gehad op Provo, een invloed die ook direct kon voortkomen uit zijn redacteurschap bij De Vrije , de voortzetting van Domela's Vrije Socialist zoals die in de jaren zestig verscheen. Een geschiedenis die hij zelf belichaamde als redacteur van De Vrije , ook nog even toen dit blad in weer De Vrije Socialist ging heten.

Hoewel hij het nooit expliciet heeft geschreven, of zelfs gezegd, moet onvrede over de koerswijziging die de oude nieuwe naam inhield een rol gespeeld hebben bij zijn plan een Nederlandse pendant van het Britse Anarchy te gaan maken. Diepergravende themanummers vanuit anarchistische visie – dit is De AS geworden en dat is het blad, ruim 42 jaar later, nog steeds.

Het liber amicorum dat in de planning zat als een van de volgende nummers zal nu dan een herdenkingsnummer zijn. U verneemt het als het er is. Hedendaags Trotskisme “Papa, wat is dat een Trotskist? Daar zat ik dan: Een aanhanger van Trotsky, mompelde ik snel, net verstaanbaar. Maar ja, wat doen ze dan, die Trotskisten? Gelukkig ging het gesprek weer een andere kant op. Afgelopen vrijdag kreeg zij – hoewel afwezig – dan toch een antwoord bij de presentatie van het boek over de Trotskistische beweging in Nederland, onder anderen die van de Vierde Socialistische Internationale.

Er waren drie sprekers en geheel in tegenstelling tot de cultuur van het Trotskisme was er geen discussie en geen stemming. Alles verliep desondanks toch vrolijk en vriendelijk. De eerste spreker sprak een paar minuten in de vorm van een column. Dennis Bos had in zijn actieleven een bijzondere verhouding met de leden van de Vierde Internationale. Eigenlijk altijd als tegenstander, eerst als horizontale communist en later als anarchist.

En met name het anarchisme is geen beweging waar de Trotskisten blij mee zijn, laat staan opgewonden van worden, behalve in het negatieve. De scheldwoorden voor de anarchisten, die Dennis opsomde, waren fraai, maar laten we toch maar achterwege.

De tweede spreker was een van de schrijvers van het boek. Bart van der Steen richtte zich op drie punten van de geschiedenis: Wat het erfgoed voor het heden is, hoorden we later van mede-auteur Ron Blom.

Een aantal affiches heeft Bart in dit bestand verzameld. Hij zei ongeveer dat de affiches vaak heldhaftige arbeiders afbeeldden, die onverzoenlijk korte metten maken met kapitalisten en linkse en rechtse dictators. Franz Holsz en de radencommunist Gerd Arntz zijn daarbij bekende namen, die populair bleven tot in de jaren zeventig.

De poster op de omslag van het boek wijkt af van de normale agitprop voorstellingen. Hij oogt daardoor ‘zachter’ dan de ‘harde’ zwart-witprenten die we zojuist zagen. De tekst is wellicht problematischer. Dat is een hele mond vol.

We vragen ons af, of het voor buitenstaanders duidelijk geweest is wat de Trotskisten daarmee bedoelden. En wat het verschil daarvan was tot bijvoorbeeld de Sovjet-Unie?

Of was dit een prefiguratie van het huidige Europa? Die was er altijd, en veel en ook nog zeer apart. Zoals Peter Drenth begin jaren vijftig merkte toen hij opviel bij de PvdA: Taal vormde wel een barrière in het contact naar buiten toe. Bovendien de Trotskisten waren zeer onderlegd: Van de Trotskistische ideeën, die Ron Blom als opmerkelijk beschouwt, pikken we de Permanente revolutie en het Internationalisme eruit.

Beide begrippen zijn door Trotsky ontwikkeld vooral in de context van de sociale revolutie en daarna. Het is precies waar de bureaucraten van de Sovjet-Unie geen oog voor hadden.

Het zijn wel de kenmerken van de huidige onstuimige veranderingsgezinde mondiale maatschappij. Hebben de Trotskisten dan invloed op een gebied waar ze het niet wilden bezitten? Een ding is duidelijk met deze uitleg begrijpt mijn dochter, inmiddels al wat ouder, wellicht wel het Trotskisme. Blom te Amsterdam met vermelding van het adres. De betovering van Gorter en een beetje Moralisme Toen Lieneke Frerichs op de presentatiebijeenkomst van Herman Gorters brieven citeerde uit de laatste aan Ada Prins klonk er gelach.

Lieneke las voor over Gorters grote liefde voor Ada ‘werkelijk mijn Eenige en mijn Alles op de wereld’. Vlak daarvoor had ze gezegd dat de dag na het schrijven van deze brief Gorter met zijn andere grote liefde Jenne Clinge Doorenbos dezelfde Alpen zou bewandelen. Er werd vooral afkeurend gelachen, smalend zelfs. Ik ving woorden op als ‘leugenaar’ en ‘verrader’. Wat is dat toch?

Dat men zo moralistisch over het verleden denkt. Alsof wij in het huidige tijdsbestek de zuivere ethiek bezitten. En de afkeurende lachers missen -  ik denk niet dat ze de moeite nemen de brieven te lezen noch de verantwoording van Lieneke Frerichs - waarschijnlijk de prachtige brieven van Gorter aan zijn beide vriendinnen, fraai uitgegeven door Van Oorschot. Want wat zijn die brieven betoverend! De natuurbeleving, het belang van de stilte en ook de nauwelijks verhulde sensuele liefde van Herman voor vooral Ada.

En ook hoe eenvoudig en precies Gorter de natuur of gebeurtenissen beschrijft. Een uitstekend waarnemer derhalve. Maar voor de goede lezer van Mei of van de Verzen is dat natuurlijk geen verrassing. Zoals hij bijvoorbeeld de eeuwigheid, geluksgevoel, de stilte en natuurbeschrijving in een kort gedicht verbeeldt als De boomen golven op de heuvelen is magistraal. Er zijn vele voorbeelden in de uitgave Geheime Geliefden. Er ontbreekt natuurlijk ontzaggelijk veel van de verwezenlijking, maar toch ik kan niet anders zeggen: Ik wist niet beter of ik moest over de Russische revolutie spreken.

De voorzitter houdt zijn openingsrede en zegt in zijn laatste zin een heel ander onderwerp. Ik stap naar den katheder met een allerzonderlingst gevoel en een vreeselijke moeite om niet te gaan schateren.

Het ging natuurlijk goed. Zoo’n ervaren redenaar, is het niet? Ik zit hier nu zoo heerlijk stil in deze kamer, het is net of een heerlijkheid langs het raam gaat. Soms is het net in een stad of er van boven of van buiten een heerlijkheid, een innigheid binnendringt. Dan lijken de gevels zoo fijn blauw, met zoo’n blauwig waas om zich, het is alsof een val van kleuren er langs valt en op straat lijkt het of je loopen kan in de zachtste lichten van steenen en boomen. Waar komt dat moralisme vandaan?

Piet de Rooij analyseert in zijn Ons stipje op de waereldkaart dat wij Nederlanders na onze glorieuze Gouden Eeuw – en neen we vergeten het Kopergeld niet! De lijst van Nederlandse moralistische gelijkhebbers is Die kleinzielige vitters met hun misselijkmakende middenstandsmentaliteit schuiven we terzijde om nogmaals Gorter aan het woord te laten, een voor het eerst gepubliceerd gedicht p. Wortel-oranje zinkt de zon donker wordt het bosch; Uit de weide stijgt weemoedig de kleine nevel op Blauwgoor wordt de keizelweg en karmijn de plaats waar de zon stierf.

Een van de conclusies die J. Rentes de Carvalho RdC trekt in zijn onlangs opnieuw uitgegeven als Kritische Klassieke , toemaar Portugal – de bloem en de sikkel kon ik bij een terugblik op het Portugese revolutionaire proces van onderschrijven. De nationalisatie van de grote conglomeraten die het oude regime hadden geschraagd betekende modernisering op staatskosten – en, hetgeen in zijn boek niet aan de orde is, overeenkomstig de regels van Brussel en Washington zijn al die genationaliseerde bedrijven hetzij opgeheven hetzij voor een appel en een ei 'geprivatiseerd'.

Als het anders was gelopen dan zou RdC geen gelijk hebben gekregen. En nee, ik ga hem nog steeds niet gelijk geven met terugwerkende kracht en een diepe schuldbelijdenis doen over veertig jaar geleden. In de eerste plaats niet omdat het gelijk van RdC dat nu  uitgekraaid  wordt, voorbijgaat aan het belangrijkste doel van de Portugese omwenteling van 25 april Angola en Oost-Timor zijn niet 'netjes afgeleverd' maar vanuit Nederland kan men dat moeilijk als Nederlander kritiseren, met Nieuw-Guinea, Suriname en thans voorheende Nederlandse Antillen in gedachten.

En '25 april' heeft niet socialisme in een enkel Westeuropees land opgeleverd maar dan toch in ieder geval een parlementair-democratisch gelijkgeschakeld regime met partijen die als eieren op elkaar lijken en waarin corruptie en nepotisme hoogtij vieren. De andere dictaturen die in die jaren 'omvielen', Griekenland en Spanje, vallen in dezelfde categorie. En noch na noch na had socialisme in één land kans, en de Grote Kladderadatsj bleef uit. In de jaren zeventig meer nog dan destijds na Het is flauwekul om dit per se op het conto van Portugese onderontwikkeling te schrijven.

Brussel toen nog in de eerste plaats zetel van de NAVO en Washington waren ten volle bereid de linkse koers van het nieuwe bewind tegen te werken en de buitenlandspecialist van de PvdA fungeerde van harte als koerier van de CIA ter bevordering van de contrarevolutie. En inderdaad, Moskou had er ook geen trek in en Peking nog minder. Tegenwerking in de vorm van brandstichtingen en bomaanslagen moest ook toen de juiste markteconomische koers aangeven.

En een contrarevolutionaire staatsgreep op 25 november zorgde er voor dat het af ging lopen met het bezetten van bedrijven en deze zelf in handen nemen, of het nu om de krant República ging of verwaarloosde landerijen in Alentejo. Niet eens in één klap, maar geleidelijk. Normalisering heet dat dan.

Spijtig, ik kijk niet met spijt of schaamte terug op mijn betrokkenheid bij georganiseerde solidariteit met de radicale beweging van de arbeiders in Portugal destijds die soms maar meestal niet steun kreeg van de arbeidersbeweging – over het verschil ga ik het nu niet hebben. Ik zie geen reden Grote Broer met terugwerkende kracht gelijk te geven en lief te hebben. Spijtig voor Rentes de Carvalho en al degenen die hem de lof toezwaaien die hij destijds niet heeft gekregen.

Eli Heimans is in de nacht van 21 op 22 juli , in een hotelkamer tijdens excursie in de Eifel, overleden – hij is slechts 53 geworden. Omdat het honderd jaar geleden is, is uitgeroepen tot Heimansjaar. Er is een grote kans dat u dit ontgaan is.

Niet eens alleen omdat hij 'in de schaduw van Jac. Thijsse' verkeert, de naam die als het ware in een adem met de zijne genoemd wordt. Thijsse is minder vergeten dan Heimans, maar of deze naam nu actief gekoesterd wordt in een nationaal collectief historisch geheugen betwijfel ik eigenlijk. U kunt hier zien  of u het wilt bestellen.

Heimans heeft genoeg werken die alleen op zijn naam staan geschreven, waaronder twee jeugdboeken, wandelgidsen voor de schooljeugd en een boek over de streek die zijn speciale voorliefde had, het Krijtland in Zuid-Limburg. Hier, in Epen, is de Heimansgroeve naar hem genoemd, het natuurmonument Het Bovenste Bos , sinds In maakt hij kennis met collega-onderwijzer en “natuursporter” een woord dat hij zelf geïntroduceerd heeft Thijsse, blijkbaar doordat zij dicht bij elkaar woonden. Er volgde, mede door de inzet van de directeur van dierentuin Artis, Coenraad Kerbert, een samenwerking op het gebied van beschrijving van inheemse flora en fauna.

Het resulteerde in de vermaarde reeks Van vlinders, bloemen en vogels , In sloot en plas , Door het rietland , Hei en dennen , In de duinen en In het bosch Los hiervan, want toegspitst op een enkel gebied, en tot voor kort moeilijk vindbaar is hun boek over het Amsterdamse Vondelpark, dat inmiddels heruitgegeven is, maar helaas, moet ik toch zeggen alleen gedigitaliseerd.

Zijn eerste wandelboekjes waren geïnspireerd op het Sarphatipark, een naar verhouding nogal klein park dat een groot stadsgebied bedient. Hier is inmiddels een pad naar hem vernoemd. Ook Hei en dennen is  online  te lezen en wordt gerubriceerd als jeugdliteratuur.

Dat is zeker na ruim een eeuw nogal te relativeren. De boekjes waren bedoeld voor het natuuronderwijs op school maar de inhoud gaat dit doel te boven. Ze werden in brede kring enthousiast ontvangen. Heimans en Thijsse waren onderwijzers. Universitaire studie was in die tijden niet weggelegd voor de mindere standen. Als onderwijzer koesterden zij het idee om er met de klas op uit te gaan en stadse bleekneusjes de roep van de koekoek, de leeuwerik, de tortel of de nachtegaal te doen horen.

Het doen kennismaken met de natuur werd als veredelend voor de ziel gezien, een verrijking van het leven. Over dit streven, dat nauw verweven is met de arbeidersbeweging in brede zin , wordt juist in Nederlandse historische kringen nu wegwerpend gedaan in termen als 'beschavingsoffensief'.

Hierover een andere keer. Voorts was hij betrokken bij de oprichting van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten , die weer voortkwam uit de eerder opgerichte Nederlandsche Natuurhistorische Vereeniging , aangevuld en ondersteund door vertegenwoordigers van de hogere standen.

Of het in die kringen zeker virulente antisemitisme een rol speelde bij het feit dat hij niet in het bestuur gekozen werd zullen we niet kunnen achterhalen. Gegeven zijn inzet voor onderwijsvernieuwing, verbetering van de positie van onderwijzend personeel en bij de popularisering van veldbiologie en natuurbescherming zou hij een eigen lemma moeten hebben bij BWSA.

Ik stel met verbazing vast dat dit er nog niet is. Als historicus verbaas je je weleens over het gemak waarmee sommige zekerheden de wereld in worden geslingerd. Tijdens discussies die maatschappelijk rumoer veroorzaken, denken mensen van beide kanten vaak de wetenschap aan hun zijde te hebben.

Die weet zus zeker en die weet zo zeker. Argumenten zijn meestal anekdotisch omdat er snel wat wordt gegoogled of gewikipediaad en degenen die een wat genuanceerder beeld naar voren brengen worden afgeserveerd. Door de voortdurende herhaling lijken beide zijden het gelijk aan hun zijde te krijgen.



Neuken in disco sensuele massage man


In de biografie die in is geschreven door Ronald Prud'homme van Reine worden talloze van dit soort bevrijdingen vermeld. Maar dat ging uiteraard om Europese soortgenoten.

Uit beide omstandigheden, dat De Ruyter zich niet principieel tegen slavernij verzette maar hij wel veel slaven bevrijdde, kunnen we in ieder geval concluderen dat hij in die zin gewoon meehobbelde op wat toen steeds meer gewoon werd gevonden.

Primair was hij zeeman die de Republiek beschermde tegen het buitenlandse gevaar. Wel wordt getoond dat hij het lef had om steun te betuigen aan Johan de Witt, dat weet u vast nog wel uit het schoolboekje, een van die broers die op gruwelijke wijze werd afgeslacht door het gepeupel dat door Orangisten opgestookt de Republiek van binnenuit bedreigde.

Aan heldenverering uit eigen kring doen we in Nederland niet vaak meer, dat laten we graag aan mensen uit andere landen over. Maar is het dan beter om iedereen met een smet volledig af te serveren zoals Michiel de Rover wil? Maar waarom de zeeheld dan alleen maar afrekenen op zijn mogelijke relaties met slavernij van Afrikanen?

Waarom maakt men zich niet boos over de straffen die De Ruyter uitdeelde aan gedeserteerde matrozen. Dezen werden gelaarsd afgeranseld met een dik eind touw , van de ra gegooid en gekielhaald.

Een schandalige manier van omgaan met de voorouders van Nederlandse arbeiders. En waar is de vrolijkheid over de aan waanzin grenzende godvruchtigheid van de Admiraal? Soms bekruipt mij weleens het gevoel dat sommigen er een dagtaak van maken om alles af te wijzen wat riekt naar enige bewondering voor diegenen die ooit aan de wieg stonden van de nationale staat. Maar dat weet ik niet zeker. Wat me wel duidelijk lijkt, is dat het geen zin heeft om mensen van eeuwen terug met onze maatstaven te beoordelen.

Dan is het einde zoek, want vroeger dacht en leefde men nu eenmaal anders dan wij. Dat niet te erkennen of begrijpen noemen we met een mooi woord anachronistisch denken, maar opent de weg voor afwijzing van alle respect voor onze voorouders.

Want er waren er maar weinigen in die dagen die de slavernij principieel afwezen, dat zou nog lang duren. En voor alle nog verder in de tijd teruggaande historische rolprenten, romans en gedichten resten dan alleen nog maar afwijzende portretten. Alexander de Grote, Ahmed Baba, Caesar, Perikles, Mohammed, allemaal lui die de slavernij in stand hielden en over wie dus geen positief woord mag klinken in een geromantiseerde film? En pas op, er is nog een riskante valkuil.

Wie weet bekijken de mensen uit de toekomst ons als gruwelijke barbaren omdat we andere levende wezens doodden om ze op te eten. Als die toekomsters denken als Michiel de Rover, dan zullen zij geen bewonderende films kunnen maken over Trotzki, Fela Kuti, Jan Marijnissen, Erasmus, en ga zomaar door. Hoe de leden van Michiel de Rover er in die toekomst vanaf komen weet ik niet; misschien zijn ze allemaal veganist?

Achtendertig jaar geleden verscheen het overzicht De piramide der tirannie – anarchisten in Nederland bij wat toen de Wetenschappelijke Uitgeverij heette. Een historisch overzicht met bloemlezing, van de hand van historicus Hans Ramaer, oprichter en drijvende kracht achter het tijdschrift De AS [de naam is een acroniem voor Anarcho-Socialist, iets wat in ieder geval niet in het eerste nummer is uitgelegd]. Er is wel wat “geschiedenis” bijgekomen sinds en zeker in de zin van veranderde inzichten of kijk op bronnen – het dient gezegd dat er ook weer niet zoveel belangrijke teksten van anarchisten in Nederland zijn bijgekomen.

Het zou dan ook wel weer eens tijd zijn een nieuw overzicht te maken en als ik het wel heb was er sprake van een herziene heruitgave van “De piramide”. We weten nu dat Hans Ramaer er niet aan zal meewerken. Hij is 12 maart jongstleden overleden op jarige leeftijd. Hij was al enige tijd ernstig ziek maar bleef bijna tot het einde gedreven schrijven en redigeren.

Zolang ik Hans persoonlijk gekend heb was er sprake van dat hij een biografie zou maken van de Nederlandse anarchist Piet Kooijman, Alarmist, man achter de gedachte “Neem en eet” en achter het idee van de de-klasse, het gebrek aan belang van het begrip klasse in de huidige tijd van toen en misschien ook van nu.

Met dit laatste heeft Kooijman zeker invloed gehad op Provo, een invloed die ook direct kon voortkomen uit zijn redacteurschap bij De Vrije , de voortzetting van Domela's Vrije Socialist zoals die in de jaren zestig verscheen. Een geschiedenis die hij zelf belichaamde als redacteur van De Vrije , ook nog even toen dit blad in weer De Vrije Socialist ging heten. Hoewel hij het nooit expliciet heeft geschreven, of zelfs gezegd, moet onvrede over de koerswijziging die de oude nieuwe naam inhield een rol gespeeld hebben bij zijn plan een Nederlandse pendant van het Britse Anarchy te gaan maken.

Diepergravende themanummers vanuit anarchistische visie – dit is De AS geworden en dat is het blad, ruim 42 jaar later, nog steeds. Het liber amicorum dat in de planning zat als een van de volgende nummers zal nu dan een herdenkingsnummer zijn.

U verneemt het als het er is. Hedendaags Trotskisme “Papa, wat is dat een Trotskist? Daar zat ik dan: Een aanhanger van Trotsky, mompelde ik snel, net verstaanbaar. Maar ja, wat doen ze dan, die Trotskisten? Gelukkig ging het gesprek weer een andere kant op.

Afgelopen vrijdag kreeg zij – hoewel afwezig – dan toch een antwoord bij de presentatie van het boek over de Trotskistische beweging in Nederland, onder anderen die van de Vierde Socialistische Internationale.

Er waren drie sprekers en geheel in tegenstelling tot de cultuur van het Trotskisme was er geen discussie en geen stemming. Alles verliep desondanks toch vrolijk en vriendelijk. De eerste spreker sprak een paar minuten in de vorm van een column.

Dennis Bos had in zijn actieleven een bijzondere verhouding met de leden van de Vierde Internationale. Eigenlijk altijd als tegenstander, eerst als horizontale communist en later als anarchist. En met name het anarchisme is geen beweging waar de Trotskisten blij mee zijn, laat staan opgewonden van worden, behalve in het negatieve.

De scheldwoorden voor de anarchisten, die Dennis opsomde, waren fraai, maar laten we toch maar achterwege. De tweede spreker was een van de schrijvers van het boek. Bart van der Steen richtte zich op drie punten van de geschiedenis: Wat het erfgoed voor het heden is, hoorden we later van mede-auteur Ron Blom.

Een aantal affiches heeft Bart in dit bestand verzameld. Hij zei ongeveer dat de affiches vaak heldhaftige arbeiders afbeeldden, die onverzoenlijk korte metten maken met kapitalisten en linkse en rechtse dictators. Franz Holsz en de radencommunist Gerd Arntz zijn daarbij bekende namen, die populair bleven tot in de jaren zeventig. De poster op de omslag van het boek wijkt af van de normale agitprop voorstellingen. Hij oogt daardoor ‘zachter’ dan de ‘harde’ zwart-witprenten die we zojuist zagen.

De tekst is wellicht problematischer. Dat is een hele mond vol. We vragen ons af, of het voor buitenstaanders duidelijk geweest is wat de Trotskisten daarmee bedoelden. En wat het verschil daarvan was tot bijvoorbeeld de Sovjet-Unie? Of was dit een prefiguratie van het huidige Europa? Die was er altijd, en veel en ook nog zeer apart. Zoals Peter Drenth begin jaren vijftig merkte toen hij opviel bij de PvdA: Taal vormde wel een barrière in het contact naar buiten toe.

Bovendien de Trotskisten waren zeer onderlegd: Van de Trotskistische ideeën, die Ron Blom als opmerkelijk beschouwt, pikken we de Permanente revolutie en het Internationalisme eruit. Beide begrippen zijn door Trotsky ontwikkeld vooral in de context van de sociale revolutie en daarna. Het is precies waar de bureaucraten van de Sovjet-Unie geen oog voor hadden. Het zijn wel de kenmerken van de huidige onstuimige veranderingsgezinde mondiale maatschappij. Hebben de Trotskisten dan invloed op een gebied waar ze het niet wilden bezitten?

Een ding is duidelijk met deze uitleg begrijpt mijn dochter, inmiddels al wat ouder, wellicht wel het Trotskisme. Blom te Amsterdam met vermelding van het adres. De betovering van Gorter en een beetje Moralisme Toen Lieneke Frerichs op de presentatiebijeenkomst van Herman Gorters brieven citeerde uit de laatste aan Ada Prins klonk er gelach. Lieneke las voor over Gorters grote liefde voor Ada ‘werkelijk mijn Eenige en mijn Alles op de wereld’. Vlak daarvoor had ze gezegd dat de dag na het schrijven van deze brief Gorter met zijn andere grote liefde Jenne Clinge Doorenbos dezelfde Alpen zou bewandelen.

Er werd vooral afkeurend gelachen, smalend zelfs. Ik ving woorden op als ‘leugenaar’ en ‘verrader’. Wat is dat toch? Dat men zo moralistisch over het verleden denkt. Alsof wij in het huidige tijdsbestek de zuivere ethiek bezitten. En de afkeurende lachers missen -  ik denk niet dat ze de moeite nemen de brieven te lezen noch de verantwoording van Lieneke Frerichs - waarschijnlijk de prachtige brieven van Gorter aan zijn beide vriendinnen, fraai uitgegeven door Van Oorschot.

Want wat zijn die brieven betoverend! De natuurbeleving, het belang van de stilte en ook de nauwelijks verhulde sensuele liefde van Herman voor vooral Ada. En ook hoe eenvoudig en precies Gorter de natuur of gebeurtenissen beschrijft. Een uitstekend waarnemer derhalve. Maar voor de goede lezer van Mei of van de Verzen is dat natuurlijk geen verrassing. Zoals hij bijvoorbeeld de eeuwigheid, geluksgevoel, de stilte en natuurbeschrijving in een kort gedicht verbeeldt als De boomen golven op de heuvelen is magistraal.

Er zijn vele voorbeelden in de uitgave Geheime Geliefden. Er ontbreekt natuurlijk ontzaggelijk veel van de verwezenlijking, maar toch ik kan niet anders zeggen: Ik wist niet beter of ik moest over de Russische revolutie spreken.

De voorzitter houdt zijn openingsrede en zegt in zijn laatste zin een heel ander onderwerp. Ik stap naar den katheder met een allerzonderlingst gevoel en een vreeselijke moeite om niet te gaan schateren. Het ging natuurlijk goed. Zoo’n ervaren redenaar, is het niet? Ik zit hier nu zoo heerlijk stil in deze kamer, het is net of een heerlijkheid langs het raam gaat. Soms is het net in een stad of er van boven of van buiten een heerlijkheid, een innigheid binnendringt.

Dan lijken de gevels zoo fijn blauw, met zoo’n blauwig waas om zich, het is alsof een val van kleuren er langs valt en op straat lijkt het of je loopen kan in de zachtste lichten van steenen en boomen. Waar komt dat moralisme vandaan? Piet de Rooij analyseert in zijn Ons stipje op de waereldkaart dat wij Nederlanders na onze glorieuze Gouden Eeuw – en neen we vergeten het Kopergeld niet! De lijst van Nederlandse moralistische gelijkhebbers is Die kleinzielige vitters met hun misselijkmakende middenstandsmentaliteit schuiven we terzijde om nogmaals Gorter aan het woord te laten, een voor het eerst gepubliceerd gedicht p.

Wortel-oranje zinkt de zon donker wordt het bosch; Uit de weide stijgt weemoedig de kleine nevel op Blauwgoor wordt de keizelweg en karmijn de plaats waar de zon stierf. Een van de conclusies die J.

Rentes de Carvalho RdC trekt in zijn onlangs opnieuw uitgegeven als Kritische Klassieke , toemaar Portugal – de bloem en de sikkel kon ik bij een terugblik op het Portugese revolutionaire proces van onderschrijven. De nationalisatie van de grote conglomeraten die het oude regime hadden geschraagd betekende modernisering op staatskosten – en, hetgeen in zijn boek niet aan de orde is, overeenkomstig de regels van Brussel en Washington zijn al die genationaliseerde bedrijven hetzij opgeheven hetzij voor een appel en een ei 'geprivatiseerd'.

Als het anders was gelopen dan zou RdC geen gelijk hebben gekregen. En nee, ik ga hem nog steeds niet gelijk geven met terugwerkende kracht en een diepe schuldbelijdenis doen over veertig jaar geleden. In de eerste plaats niet omdat het gelijk van RdC dat nu  uitgekraaid  wordt, voorbijgaat aan het belangrijkste doel van de Portugese omwenteling van 25 april Angola en Oost-Timor zijn niet 'netjes afgeleverd' maar vanuit Nederland kan men dat moeilijk als Nederlander kritiseren, met Nieuw-Guinea, Suriname en thans voorheende Nederlandse Antillen in gedachten.

En '25 april' heeft niet socialisme in een enkel Westeuropees land opgeleverd maar dan toch in ieder geval een parlementair-democratisch gelijkgeschakeld regime met partijen die als eieren op elkaar lijken en waarin corruptie en nepotisme hoogtij vieren.

De andere dictaturen die in die jaren 'omvielen', Griekenland en Spanje, vallen in dezelfde categorie. En noch na noch na had socialisme in één land kans, en de Grote Kladderadatsj bleef uit. In de jaren zeventig meer nog dan destijds na Het is flauwekul om dit per se op het conto van Portugese onderontwikkeling te schrijven.

Brussel toen nog in de eerste plaats zetel van de NAVO en Washington waren ten volle bereid de linkse koers van het nieuwe bewind tegen te werken en de buitenlandspecialist van de PvdA fungeerde van harte als koerier van de CIA ter bevordering van de contrarevolutie.

En inderdaad, Moskou had er ook geen trek in en Peking nog minder. Tegenwerking in de vorm van brandstichtingen en bomaanslagen moest ook toen de juiste markteconomische koers aangeven. En een contrarevolutionaire staatsgreep op 25 november zorgde er voor dat het af ging lopen met het bezetten van bedrijven en deze zelf in handen nemen, of het nu om de krant República ging of verwaarloosde landerijen in Alentejo.

Niet eens in één klap, maar geleidelijk. Normalisering heet dat dan. Spijtig, ik kijk niet met spijt of schaamte terug op mijn betrokkenheid bij georganiseerde solidariteit met de radicale beweging van de arbeiders in Portugal destijds die soms maar meestal niet steun kreeg van de arbeidersbeweging – over het verschil ga ik het nu niet hebben. Ik zie geen reden Grote Broer met terugwerkende kracht gelijk te geven en lief te hebben.

Spijtig voor Rentes de Carvalho en al degenen die hem de lof toezwaaien die hij destijds niet heeft gekregen. Eli Heimans is in de nacht van 21 op 22 juli , in een hotelkamer tijdens excursie in de Eifel, overleden – hij is slechts 53 geworden. Omdat het honderd jaar geleden is, is uitgeroepen tot Heimansjaar.

Er is een grote kans dat u dit ontgaan is. Niet eens alleen omdat hij 'in de schaduw van Jac. Thijsse' verkeert, de naam die als het ware in een adem met de zijne genoemd wordt. Thijsse is minder vergeten dan Heimans, maar of deze naam nu actief gekoesterd wordt in een nationaal collectief historisch geheugen betwijfel ik eigenlijk.

U kunt hier zien  of u het wilt bestellen. Heimans heeft genoeg werken die alleen op zijn naam staan geschreven, waaronder twee jeugdboeken, wandelgidsen voor de schooljeugd en een boek over de streek die zijn speciale voorliefde had, het Krijtland in Zuid-Limburg.

Hier, in Epen, is de Heimansgroeve naar hem genoemd, het natuurmonument Het Bovenste Bos , sinds In maakt hij kennis met collega-onderwijzer en “natuursporter” een woord dat hij zelf geïntroduceerd heeft Thijsse, blijkbaar doordat zij dicht bij elkaar woonden. Er volgde, mede door de inzet van de directeur van dierentuin Artis, Coenraad Kerbert, een samenwerking op het gebied van beschrijving van inheemse flora en fauna. Het resulteerde in de vermaarde reeks Van vlinders, bloemen en vogels , In sloot en plas , Door het rietland , Hei en dennen , In de duinen en In het bosch Los hiervan, want toegspitst op een enkel gebied, en tot voor kort moeilijk vindbaar is hun boek over het Amsterdamse Vondelpark, dat inmiddels heruitgegeven is, maar helaas, moet ik toch zeggen alleen gedigitaliseerd.

Zijn eerste wandelboekjes waren geïnspireerd op het Sarphatipark, een naar verhouding nogal klein park dat een groot stadsgebied bedient. Hier is inmiddels een pad naar hem vernoemd. Ook Hei en dennen is  online  te lezen en wordt gerubriceerd als jeugdliteratuur. Dat is zeker na ruim een eeuw nogal te relativeren. De boekjes waren bedoeld voor het natuuronderwijs op school maar de inhoud gaat dit doel te boven.

Ze werden in brede kring enthousiast ontvangen. Heimans en Thijsse waren onderwijzers. Universitaire studie was in die tijden niet weggelegd voor de mindere standen. Als onderwijzer koesterden zij het idee om er met de klas op uit te gaan en stadse bleekneusjes de roep van de koekoek, de leeuwerik, de tortel of de nachtegaal te doen horen. Het doen kennismaken met de natuur werd als veredelend voor de ziel gezien, een verrijking van het leven.

Over dit streven, dat nauw verweven is met de arbeidersbeweging in brede zin , wordt juist in Nederlandse historische kringen nu wegwerpend gedaan in termen als 'beschavingsoffensief'. Hierover een andere keer. Voorts was hij betrokken bij de oprichting van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten , die weer voortkwam uit de eerder opgerichte Nederlandsche Natuurhistorische Vereeniging , aangevuld en ondersteund door vertegenwoordigers van de hogere standen.

Of het in die kringen zeker virulente antisemitisme een rol speelde bij het feit dat hij niet in het bestuur gekozen werd zullen we niet kunnen achterhalen. Gegeven zijn inzet voor onderwijsvernieuwing, verbetering van de positie van onderwijzend personeel en bij de popularisering van veldbiologie en natuurbescherming zou hij een eigen lemma moeten hebben bij BWSA. Ik stel met verbazing vast dat dit er nog niet is. Als historicus verbaas je je weleens over het gemak waarmee sommige zekerheden de wereld in worden geslingerd.

Tijdens discussies die maatschappelijk rumoer veroorzaken, denken mensen van beide kanten vaak de wetenschap aan hun zijde te hebben. Die weet zus zeker en die weet zo zeker. Argumenten zijn meestal anekdotisch omdat er snel wat wordt gegoogled of gewikipediaad en degenen die een wat genuanceerder beeld naar voren brengen worden afgeserveerd. Door de voortdurende herhaling lijken beide zijden het gelijk aan hun zijde te krijgen.

De media staan begerig aan de zijlijn in afwachting van een argument dat het met een vette kop goed zal doen in de maandagochtendkrant. Enige tijd geleden verscheen een bundeling artikelen van wetenschapsjournalist Hans van Maanen waarin een dergelijk verschijnsel aan de hand van enkele tientallen gevallen wordt belicht.

Moet de fruitconsumptie omhoog, is chocolade goed tegen beroertes en zorgen mannen met grote ballen slechter voor hun kinderen? Zomaar een paar vragen die ooit door wetenschappers zijn gesteld, waarna ze er een onderzoek naar verrichtten en een artikel over publiceerden.

De uitgever van het wetenschappelijk tijdschrift maakt er een leuk persbericht van want ja, dit is toch maatschappelijk relevant en zo wordt de valorisatie gewaarborgd. De wetenschapsredactie van een dagblad neemt het bericht gemakzuchtig over en de krantenlezende vrouw met kinderwens maar nog op zoek naar een partner weet dat ze eerst de maat van zijn ballen moet nemen.

Als dat niet verkoopt. Van Maanen laat verschillende aspecten van dit proces zien in zijn prettig geschreven boek. Vaak worden de conclusies van het oorspronkelijke onderzoek later onderuit gehaald of in ieder geval afgezwakt.

De interesse van de wetenschapsredacties is dan echter minimaal omdat een spannende kop nu moeilijker te bedenken is. Dus nooit zal de geïnteresseerde leek, die denkt aardig op de hoogte te blijven door het lezen van een kwaliteitskrant, te weten komen dat bidden tot god je kans als vrouw op een hartinfarct echt niet vergroot of dat het niet nodig is om hardrock te onthouden aan je dertienjarige zoon uit angst voor een latere criminele carrière.

Ook aan veel van de oorspronkelijke onderzoeken die dus zo gretig wel door de krantenredacties worden overgenomen, mankeert trouwens nogal wat. De onderzoekspopulaties zijn vaak te klein, de statistische bewerkingen niet altijd verantwoord en een enkele keer vraagt Van Maanen zich zelfs af of de onderzoekers wel verstand van statistiek hebben. Hier wreekt zich waarschijnlijk de publicatiedruk in de tegenwoordige Academia. Liever een publicatie ook al rammelt deze, dan niets op de jaarlijkse publicatielijst van het instituut waar men werkt.

Het systeem van peer review is daarbij vaak vooral een doorschuiven van manuscripten tussen bekende of zelfs bevriende collega's. Hoeveel mensen zijn er nou helemaal bezig met de vraag of het vrouwelijk orgasme een evolutionair voordeel heeft? In het boek van Van Maanen komen vooral onderzoeksresultaten aan bod uit de wat hardere wetenschappen. Medici, evolutionair psychologen, biologen en andere 'harde gammawetenschappers' vullen de bladzijden van Broddelwetenschap en ik werd er niet vrolijk van.

Deze collega's imiteren met een groot vertoon van statistisch geweld de jongens uit de echte wetenschappen en bestoken de wereld vervolgens met keiharde conclusies die aan het eind van de rit toch vaak boterzacht zijn.

Maar ja, een boterzachte conclusie op voorhand leveren leidt misschien niet tot een publicatie en in de krant kom je er al helemaal niet mee. Je kunt maar beter flink uitpakken, dan mag je hopelijk aanschuiven bij Humberto Tan en herhaalt vervolgens iedereen je conclusies tot in het oneindige.

Jouw mogelijk slecht onderbouwde maar goed in de markt gezette conclusie vindt zijn weg naar de consument en als je weer eens subsidie voor een onderzoek aanvraagt vindt dat geld zijn weg naar jou wel weer. Na lezing van Van Maanen zou ik zeggen: Hetzelfde zou ik maar doen als het om historische kennis gaat, maar daar kom ik nog wel een keer op terug. Voorlopig blijf ik dus maar gewoon rood vlees eten want het schijnt dat het onderzoek waaruit blijkt dat dit heel ongezond is boterzacht is.

Vis vind ik trouwens wel lekkerder, zeker als ze in de boter is gebakken. Hans van Maanen, Broddelwetenschap. Het zou een mooi feest worden en dat was het ook. Half oktober het afscheidsfeestje van de FNV Centrale, tevens reünie van medewerkers.

Het was een afscheid van het oude model vakbonden met een centrale. Het heeft geduurd vanaf de oprichting van het Nederlands Verbond van Vakverenigingen  in  tot en met , althans dat was de bedoeling. Het kan nog even duren voordat het honderdjarige model, dat zich zelfs - als we de organisatie van het Nationaal Arbeids-Secretariaat uit  meerekenen - uitstrekt over drie eeuwen, verlaten is.

Op het congres van één van de bonden, FNV Bondgenoten, is niet de vereiste tweederde meerderheid gehaald. Behalve een concentratietendens van de vakbonden ook een aantasting van de representativiteit.

In waren er aparte vereniging voor kurkensnijders, lompensorteerders, typografen en voor alle vakken in het bouwvak, zoals opperlieden, slopers, metselaars, heiers en timmerlieden. Er is sindsdien vele malen gesteggeld over de structuur: Het blauwzwarte boekje, verschenen in een tijd van papierschaarste en het Plan van Kloos van de jaren zestig zijn latere voorbeelden.

Het mooist is de ontwikkeling van concentratie verbeeld in het grote schema in de welkomsthal van de voormalige Industriebond FNV in de blauwe badkuip, nu een gerenommeerd hotel.

Van vele draadjes naar een stevige kabel. Nu kunnen we de lijn doortrekken tot nog een dikkere kabel uitlopend in een punt. Een belangrijke ontwikkeling, dat wel. Opvallend is dat er - ook op de reünie - wel veel gesproken werd over deze herstructurering, maar niet over de toch wel erg lage organisatiegraad.

Vanuit een reünieperspectief is het weer wat anders. Zeker bij de linkse elite. Sommigen zijn gebleven, andere zwermden uit. Vooral de overstap naar sociaal-demokratische of overheidsorganisaties en wetenschap viel velen gemakkelijk.

Twee leden van de organisatiecommissie staan model voor de verschillende carrières. Hij bestierde de regionale organisatie van de FNV en verbaasde mij in met zijn voorstel om een bijeenkomst voor de districtsbestuurders te organiseren op witte donderdag. Nou wist ik als rooms opgevoed jongetje wel wanneer dat was, maar de anderen knipperden toch wel even. Van Hoof kon er zich niets meer van herinneren.

Ook Jeroen Sprenger, medeoprichter van en geportretteerd in dit blad, was mede-organisator. Hij stapte van voorlichter over naar persvoorlichter van het Ministerie van Financiën.

En was en is actief in de PvdA Bijlmer en de Vakbonds Historische Vereniging en charterde aanwezigen om de vaak onbekende geschiedschrijving ter hand te nemen, zoals de rol van de FNV bij het steunen van de strijd voor Solidariteit en tegen de apartheid.

Samen zetten zij zich in voor de geschiedschrijving van de vakbeweging in Nederland. Beide feestsprekers, Ton Heerts en Erica Schaper, benadrukten het belang van de herstructurering en keken naar de toekomst: Ik denk dat vooral de organisatiegraad flink omhoog moet! Was dat dezelfde man in de stoel bij de parlementaire enquete volkshuisvesting, die twintig jaar geleden als interim manager van de Gemeentelijke Dienst Informatievoorziening GDI  iedereen naar zijn hand zette, vele mensen intimideerde en als workaholic alle details kende, zodat niemand hem kon pakken.

Want achterdochtig was hij, Erik Staal. In zijn organisatie, Vestia, stond hij bekend als de beste ooit. Hij was een vader voor zijn personeel, mits ze deden wat hij wilde.

Hijzelf vond dat ook zoals de toenmalige hoofdredacteur van de Haagsche Courant ondervond: Ik heb twee en een half uur moeten luisteren naar een man die zichzelf fantastisch vond'. Buiten zijn eigen bedrijf was Staal niet echt geliefd, net zoals die vent met het cognomen staal, Jozef Stalin. Vadertje Stalin was wel erg geliefd bij zijn communistische kameraden. Naar verluidt liep Stalin 's nacht over het Rode Plein om klachten en adviezen over de ontwikkelingen in de Sovjet-Unie aan te horen en zo nodig die raadgevingen over te nemen.

Want al die vreselijke pogroms, koelak- en andere zuiveringen waren natuurlijk niet Stalins idee, maar van zijn kwaadaardige en minderwaardige ondergeschikten. Zo zie je ook vadertje Staal in zijn Vestia de adviezen aanhoren, want al die derivaten-risico's en huurverhogingen waren niet zijn idee, maar van frauduleuze non-valeurs.

Het grappige was dat de niet-drinkende Staal zo gemakkelijk op de kast te krijgen was. Op een personeelsbijeenkomst van de GDI in maakte Staal bekend dat elke ambtenaar, die gedwongen voor onze overnamepartner Origin ging werken, niet in het gehele land te werk werd gesteld dat wilde hij , maar als compromis alleen maar alleen in de Randstad.

Een nederlaag voor hem, maar hij bracht het als een overwinning. Op influistering van mijn collega Gerrit-Jan van Eeden riep ik: Wethouder Dijkhuizen gaf antwoord en vroeg of ik content [eveneens een uitzendbureau] was met zijn antwoord. Als blikken konden doden Het bleef bij blikken. Die andere Staal heeft niet weinig doden op zijn geweten. En is nooit ter verantwoording geroepen. Of dat ooit gebeurd is in het Hiernamaals of het Walhalla kan je alleen maar hopen.

De grote opperbaas zou het proces waarschijnlijk uitbesteed hebben aan zijn Spaanse Inquisitie. En daar heeft Stalin naar mijn idee dezelfde truc toegepast als de huidige Staal: Ik kan niet alles nakijken. En tot de dag van vandaag lig ik wakker van hoe het toch kon gebeuren'. En dat laatste was de slachtoffers van Stalin niet beschoren: De slachtoffers van Staal zullen juist wel wakker liggen van de gevolgen van de sociaal-demokratische meester Erik Staal.

En een staatssecretariaat is in gelukkig aan zijn neus voorbijgegaan. Ik heb niet zo veel met dat soort gedenktekens. Maar omdat ik me nu serieus met het leven van Henri van Kol bezig houdt, moest het nu maar. Het was even zoeken in het doolhof van de beroemde begraafplaats, maar via het graf van Jim Morrison toch gevonden.

Het was 2 mei en een groepje wat oude hippies zong voor één van de vele communards, socialisten, anarchisten of communisten die daar begraven waren. Toch wel een bijzondere ervaring. Van Kol schreef dat hij altijd langs de Mur des Fédérées ging wanneer hij in Parijs was. Dat was ook omdat hij de communards niet geholpen heeft tijdens hun strijd tegen de regeringstroepen.

Hij kon er niets aan doen, hij was te laat! Van Kol was niet de enige die op weg en niet aangekomen was. Dennis Bos noemt in zijn boek over de mythes van de Parijse Commune Van Kol één van de spookveteranen.

En hij had de eerste prijs gewonnen op een schuttersfeest in Kan het waar zijn? Van Delft op weg naar Parijs en gestrand ergens in België?

Het relaas van Henri is kort en dat geeft te denken. Na weken van aarzelen en vooral berichten lezen in dagbladen vertrok hij met een vriend.

Maar met welk vervoermiddel? En waar strandde hij? Hij woonde en studeerde in Delft. Vandaar kan van Kol met de trein gegaan zijn, maar niet ver. Station Rotterdam Delftse Poort was een overstapplaats - het luchtspoor was er pas in  - op de boot naar Moerdijk. De spoorbrug over het Hollands Diep was pas vanaf 1 januari in de dienstregeling opgenomen. Daarna met de trein naar Antwerpen, de grens over. Met een geweer op zijn schouder langs de beide douanes? Het is niet voor te stellen.

Dan maar met de diligence of trekschuit? Ik denk dat lopend nog de beste variant is. Maar dan doemen enkele barrières op: Dat hij de Belgisch-Franse grens nooit lopend overgekomen is spreekt eigenlijk vanzelf. En dat geldt ook voor de Nederlands-Belgsiche grens. Je ziet het voor je: Oh, gewoon de opstandelingen in Parijs ondersteunen. Ok, gaat u maar door! En dan het brede Hollands Diep: Ook dan is de overtocht niet gemakkelijk.

Het onthullende is dat Van Kol over dit soort details niet rept. Meer weten we over wanneer hij er over schrijft. In publiceerde hij een artikel in de herdenkingsbundel over tien jaar SDAP. Daarvoor heeft hij al rond een soort CV geschreven, dat hij in liet overtikken en aan partijgenoot Willem Vliegen zenden. En daar lezen we: De status van de Commune in de socialistische beweging is pas later groot geworden.

Hebben daardoor velen en Van Kol bedacht dat ze dan wel niet geweest zijn, maar toch op weg waren? Het is ook schrikbarend: Meest waarschijnlijke is dat Van Kol zich herinnerde dat hij wel had willen gaan en op de hoogvlakte in Oost Java peinzend op het terras van zijn planterswoning bedacht of hallucineerde dat hij op weg was gegaan.

Als hij wel is gegaan, zal dat niet verder geweest zijn dan de gemeentegrens van Delft. Donderdag 22 mei werd in Athenaeum Boekhandel in Amsterdam een facsimile-uitgave van alle nummers van het blad Provo en de bijbehorende Provokaties ten doop gehouden. Een voor de hand liggende plaats: En nee, er is geen plaquette op het onnozele standbeeldje, ter herdenking van de happenings, de kloppartijen namens Het Gezag op zaterdagavonden in het holst van de jaren zestig.

De bestrating om het beeldje heen heeft de vorm van een Gnot-appeltje, werd ons verteld, iets wat mij – en hoe vaak heb ik dit punt niet gepasseerd! Dit is dan de gedenksteen. Provo wordt in de vergetelheid gedrukt, als de vervaarlijke ideoloog van het nieuwe Nederlandse protofascisme in de Tweede Kamer kan balken over Nederlandse academici die in een klap van de marxistische molen hebben gekregen, dan wordt hij ook op dit punt niet tegengesproken.

Afgezien van het feit dat het niet waar is, klopt ook het als zo belangrijk aangeduide jaar nou juist niet voor Nederland. Nederland had zijn “” voor – het hoogtepunt was , het rumoer rond het huwelijk van de kroonprinses en de onvermijdelijke val van de hoofdcommissaris van politie en de burgemeester van Amsterdam.

Misschien wel het laatste grote arbeidersoproer van Nederland, van bouwvakkers op 14 juni , stond niet los van de sfeer van “er is iets te doen in de stad” maar had verder niet met Provo te maken. Misschien was het ook het sluitstuk. Er viel een dode, dit zag er ernstig uit. Dat was het ook, maar het had geen verder vervolg. Als Provo in anarchistische kringen of door hen die het anarchisme bestuderen als vroege Nederlandse start voor wordt gezien, waarom raakt het fenomeen zelf dan in de vergetelheid?

Ik geloof helemaal niet dat dit zou komen doordat de Nederlandse samenleving als het ware zodanig doordesemd is van de geest van Provo dat het niet vermeld hoeft te worden. Als een neo-regent als Van der Laan ook weer PvdA, net als Van Hall een anarchistische 1-meidemonstratie in Amsterdam meteen bij het begin uit elkaar laat slaan door de Mobiele Eenheid , als een week voor de presentatie van de Provo-uitgave Joke Kaviaar terechtstaat voor opruiing vanwege door haar verspreide teksten, als bekend gemaakt wordt dat de zogenaamde illegalen die in het voormalige Huis van Bewaring aan de Havenstraat het na de aanstaande ontruiming maar moeten uitzoeken – dan is er geen reden op de lauweren te gaan rusten en te denken dat Amsterdam en bij uitbreiding Nederland een vrijzinnig paradijsje is.

En juist omdat het dit niet is moet Provo van hogerhand maar liefst vergeten worden, is de verdenking die ik koester. Het klinkt niet zo aardig, maar ik kan het toch niet anders zeggen: In ieder geval kunnen nu alle nummers van Provo bij de boekhandel terechtkomen. O, die heeft Nederland al nauwelijks meer, dat is waar. En welke grotere uitgeverij zou zich er aan wagen? En vindt het Gezag het wel goed? Als professioneel titelbeschrijver waag ik mij nu aan de titel die verzuchtingen zou opleveren in het bibliotheekwezen als dat nog functioneerde [en neen, de duidelijkste spelfout blijft mooi staan]:.

Tijdens de verkiezingsstrijd van maart , die in een smadelijke nederlaag voor de sociaaldemokratie eindigde, trad de oude meester Ed van Thijn nog een keer op om zijn PvdA te verdedigen tegen de bourgeoisjongens van D Het heeft waarschijnlijk de nederlaag alleen maar vergroot. Nooit verlegen om dienstbaar te zijn, zo kennen we Van Thijn. Zo zien we hem op de foto uit Hij was toen fractievoorzitter van de PvdA Amsterdam, maar functioneerde hier als dienaar van het gemeentebestuur.

Maar ook als opdrachtnemer van de bezetters van het Maagdenhuis. Hij vroeg naar hun opdrachten. En pendelde met twee opdrachten heen en weer. Normaal gesproken noemen we zo iemand een onderhandelaar, maar in zijn geval is de wielerterm 'knechtenwerk' meer van toepassing.

Zijn carrière binnen de sociaal-democratie en bestuurlijk Nederland is snel verteld. Volgzaam en dienstbaar zijn de termen en langzaam omhoog klimmend in de hiërarchie. Afgestudeerd in de politieke wetenschappen in , was hij van tot lid van de Amsterdamse gemeenteraad en Tweede Kamer om in dat jaar minister te worden in het CDA-PvdA-D66 kabinet van Dries van Agt.

Dat was slechts kort. Vervolgens was hij elf jaar burgemeester van Amsterdam om in door de partij geroepen te worden tot minister van Binnenlandse Zaken voor slechts vier maanden, ondanks het feit dat de IRT-affaire hem boven het hoofd hing en noodlottig werd. Een beroep van de partij wijs je niet af, althans als je Van Thijn bent.

Daarna was hij senator. We halen er nu één gebeurtenis uit: Met het argument dat het allemaal wat te snel ging. Op het eerste gezicht een wat gezocht argument. Alhoewel Der Brinkhorst hem een rat noemde, ging het van Thijn vooral om toekomstige huisbediendes - met name van de PvdA - het perspectief op een mooie baan als livreier te laten behouden.

Heeft een advertentiebedrijf banners op meerdere websites dan kunnen de gegevens van deze websites worden gecombineerd om een beter profiel op te stellen. Zo kunnen adverteerders hun cookies op meerdere sites plaatsen en zo een gedetailleerd beeld krijgen van de interesses van de gebruiker. Hiermee kunnen gerichter en relevantere advertenties worden weergegeven. Zo kun je na het bezoeken van een webwinkel op andere sites banners krijgen met juist de door jezelf bekeken producten of soortgelijke producten.

De websitehouder kan die cookies overigens  niet  inzien. Je hoeft niet bang te zijn voor deze bedrijven. Ze zijn best lief. En leren is leuk.

Om onze bezoekersstatistieken bij te houden maken we gebruik van Google Analytics. Dit systeem houdt bij welke pagina's onze bezoekers bekijken, waar zij vandaan komen en op klikken, welke browser en schermresolutie ze gebruiken en nog veel meer. Deze informatie gebruiken we om een beter beeld te krijgen van onze bezoekers en om onze site hierop te optimaliseren. Zo worden onze websites nog veel superduper leuker om aan te klikken dan voorheen.

Google, die deze dienst levert, gebruikt de informatie om een relevant, anoniem advertentieprofiel op te bouwen waarmee men gerichter advertenties kan aanbieden. Naast bovenstaande zijn er meer onderdelen die een cookie kunnen opleveren. Veelal worden deze gebruikt door de content-partners om te analyseren op welke sites hun gebruikers actief zijn en hoe hun diensten presteren.

Denk hierbij aan filmpjes van bijvoorbeeld YouTube, foto's van diensten als Imgur, Tumblr of picasa, en 'like' knoppen van sociale mediasites als Twitter en Facebook.

Deze websites schijnen best wel een beetje populair te zijn dus we dachten: Wil je nou echt nog meer weten? Ja, door hier te klikken ga ik akkoord met de cookies, scripts en webbeacons die via NewsMedia Websites GeenStijl, Dumpert, Das Kapital en Autobahn geplaatst kunnen worden. Ik begrijp dat deze cookies, scripts en webbeacons door NewsMedia Websites en door derden geplaatst kunnen worden voor functionele en analytische doeleinden, voor social media, om mij advertenties te tonen, mijn surfgedrag te volgen of gewoon omdat men daar zin in heeft.

Ik ga er ook mee akkoord dat met behulp van deze cookies, scripts en webbeacons persoonsgegevens over mij kunnen worden verwerkt voor deze doeleinden. Ondanks dat ik op de rest van het internet prima mijn eigen privacy kan regelen of er simpelweg niet om geef, ben ik dankbaar dat de overheid mij overal op het Nederlandse web van dit soort nep-privacy-beschermings­stickers voorziet. Scroll omlaag voor meer informatie.

Moe van dit soort popups? Installeer dan de Deze plugin om van het gezeur af te zijn. Ik ben een Nederlandse vrouw van 24 jaar, mijn naam is: Bianca en momenteel ben ik single. Ongeveer cm ben ik, en wel een paar kilootjes te zwaar, kort zwart haar heb ik, donkerbruine ogen, een maat C tieten en altijd een helemaal kaal kutje.

Door wat problemen met mijn inmiddels ex relatie mocht ik tijdelijk bij mijn moeder komen wonen, dan was ik daar weg in ieder geval Yvon volgde de ontwikkelingen van haar zoon.

Niet alleen op school maar ook bij het sporten toen Ruud geblesseerd raakte was het zondag thuisblijven. Toen ze de deur verder open wilde duwen zag ze dat Ruud naar seksfoto’s op internet zat te kijken, hield wijselijk haar mond en zag hoe Ruud zat te masturberen.

Even bleef ze staan kijken en trok zich zachtjes terug en ging naar haar slaapkamer en liet zich op bed vallen. Haar stiefvader vond het hoog tijd worden dat zijn stiefdochter zou leren om gaan met zijn dikke stijve harde pik. De langharige blonde Renske in het bezit van een stevige B cup en een kaal geschoren kutje, zag er zo lekker uit, dat het hem al verbaasde dat haar eigen vader haar al niet in gebruik genomen had.

Hij zou een dergelijk sletje al lang voorzien hebben van zijn dikke neuk wapen in dat kale natte kutje. Hij 40 jaar, zag haar moeder in de supermarkt en had meteen belangstelling voor haar, zag er goed uit maar vooral het blonde dochter deed Alweer drie jaar gescheiden van mijn vrouw. De reden dat we gingen scheiden is, dat ik Sjors haar mijn meest seksuele fantasie vertelde.

Ons seksleven was aan het afkoelen en ik was de eerste die aan haar vroeg als zij een seksuele fantasie had. Die had zij niet, gewoon neuken vond zij al spannend genoeg.

Toen kreeg ik dezelfde vraag terug en ik vertelde haar dat ik door haar met een voorbinddildo geneukt wilde worden. Nou dat heb ik geweten het huis was ineens te klein ze noemde mij zelfs homo en een persverseling.

De dag daarna was zij vertrokken Ik heb een Chinees gezin naast me wonen. Het is een vader, moeder en hun dochter. Maar mijn buurmeisje haar ouders werken in een restaurant en wel z’n 50 km van huis af. Dus ze zijn altijd vroeg weg en komen altijd laat thuis. Op een dag ging mijn bel en ik deed open en daar stond mijn Chinese buurmeisje, ze stond daar zeiknat van de regen, snel liet ik haar binnen.

Ze vertelde dat ze bij een vriendin was geweest aan de andere kant van de stad. Maar toen ze op de fiets zat en naar huis fietste begon het heel hard regenen. Alleen toen ze hier het Tommy 16 jaar zat al een tijdje met dit probleem. Op de middelbare school tijdens gymles keek hij tijdens het omkleden stiekem naar zijn klasgenoten en zag aan hun bobbels in hun onderbroeken dat ze een grote jongeheer moesten hebben.

Bijna dagelijks bekeek Tommy zich thuis in de badkamer voor de spiegel. Ja hij vond dat zijn piemel eigenlijk te klein was; ook als hij opgewonden was. Uiteraard had hij al op vroege leeftijd het genot van spelen met je piemel ontdekt en ook dan vond hij zijn piemel te klein.

Hij wilde zijn moeder Manon er niet mee Ik, Andre, 24 jaar, woon al bijna 10 jaar samen met mijn moeder en een stiefzusje Jolanda van 20 jaar, in een vrij rustige buiten buurt. Vrienden van ons woonden allemaal in de stad, dus meestal hadden wij alleen maar contact via whats-app. Ikzelf zat er haast alleen ‘s avonds maar op, maar bij mijn stiefzusje Jolanda zat haar mobiel haast aan haar handen vastgeplakt. Ik zei af en toe tegen haar: Maar ze zei dan dat ze het alleen voor de lol deed, want ze moest echt geen vriendje hebben.

Als ik toevallig bij Voor de vijfde maal roept Kees onderaan de trap dat de muziek zachter moet. Zijn dochter, Carola, is een jonge meid van zestien jaar, meestal luistert zij aardig naar haar ouders.

De afgelopen dagen is er helemaal niets met haar te beginnen, Kees heeft al een paar maal met haar proberen te praten. Zonder resultaat verdween hij weer uit haar kamer, vandaag kwam ze in een erg slechte bui thuis. Stampvoetend was ze naar boven gegaan zonder iets te zeggen.

Kees had haar nagekeken. Even later had ze de muziek hard aangezet, normaal zei Kees daar gelijk DEEL 2 - "Zal ik jou dan eerst maar een keer lekker klaar likken, geil stief moedertje? Dan kom ik onderuit hangend op de bank te zitten, mijn benen doet hij wijd en heerlijk gaat hij mijn geile kut verwennen.

Met mijn handen trek ik mijn kut open, zodat mijn klit lekker naar buiten komt, met tong en vingers wordt ik heerlijk verwent. DEEL 1 - Het "voorval" waar ik u hier deelgenoot van maak speelde zich af augustus vorig jaar, gewoon hier thuis. Daar erotiek en seks een belangrijke plaats in mij en in mijn relatie inneemt, wordt er bij ons thuis redelijk openlijk over gepraat, maar het is makkelijker als ik eerst even vermeld wie we zijn. Mijn naam is Mirjam, 38 jaar ben ik, zie er goed uit, redelijk slank, door de zon een mooi bruin kleurtje, half lang zwart krullend haar, lekkere stevige tietjes , maat C, en een best wel vrolijke uitstraling.

Part time werk ik hier in Vrijdagavond buiten was het koud, binnen stond de kachel aan en ik lag op de bank. Mijn moeder was nog niet thuis, maar ze kon wel iedere moment thuis komen.

Aangezien ze een drukke baan had en meestal moe was als ze thuis kwam dacht ik laat ik haar eens verrassen. Ik besloot de verlichting te dimmen. Bestelde chinees want koken kan ik niet. Na het huis een beetje opgeruimd te hebben ging ik weer zitten. De bel ging, dat was mijn moeder. Nadat ze me een keer betrapt had op het feit dat ik zat te masturberen had ze me plechtig beloofd voortaan eerst Ik was amper zeventien jaar oud, en had een schoolvriendje, Martin genaamd.

Hij woonde niet ver bij mij vandaan en had rijke ouders, maar ja, dat besefte je eigenlijk als broekie nog niet. Het gezin van Martin bestond uit zijn vader, midden vijftig, die directeur was van groot bedrijf in de randstad, en die voor zijn werk vaak van huis op reis was.

Zijn moeder, een hele knappe vrouw om te zien, ook voor mij als zestien jarige, was veel jonger en had Martin gekregen, toen zij pas 19 jaar oud was. Verder had hij nog een jonger zusje Cindy, toentertijd Het is al laat als ik thuiskom van mijn werk, een dag als gewoon, maar nu heb ik een hele dag lopen piekeren.

Monique is binnenkort jarig en eigenlijk is het een heel tevreden meisje, ze wordt 18 maar heeft geen speciale wensen voor haar verjaardag. Juwelen, mooie kleren, scooter of rijles, dat wil ze niet of heeft ze al. Probeer daar maar een cadeau voor te verzinnen Mijn naam is Debby, ben 50, ik heb 3 kinderen een tweeling van 20 jongens en een meisje bijna 18, de jongens wonen bij hun vader Frank 54, Monique woont bij mij, ik ben nog lang Ik had het al een paar maanden veel te druk gehad op mijn werk, dus het was een geweldig leuk idee van mijn zus Miriam om mij uit te nodigen op hun vakantie in Zeeland, met hun gezin.

Hoewel onze levens inmiddels heel anders verlopen, staan mijn zus en ik nog steeds dicht bij elkaar. Zij is al jaren getrouwd en heeft 3 kinderen van 8, 10, en 16 jaar oud, terwijl ik, haar 8 jaar jongere zusje, met 32 jaar nog steeds single ben. Nu hadden Miriam en haar man Ruud een mooie en ruime bungalow met prive zwembad gehuurd, dus een prachtige gelegenheid Isis liep met lood in haar schoenen naar haar vader, die met een krantje in zijn luie stoel zat.

Ze had wederom slechte cijfers gehaald op school, ondanks de belofte dat ze beter haar best zou doen. Haar vader nam het rapport in ontvangst en bestuurde het aandachtig, zonder iets te zeggen. Hoe langer hij zweeg, hoe zenuwachtiger ze werd. Uiteindelijk gaf hij haar het rapport terug en zei kortaf: Wel, een extra jaartje in de vierde klas zal je goed doen.

Maar ik blijf echt niet zitten, hoor, pap, zei ze verontwaardigd. DEEL 2 - Zoals beloofd zal ik jullie het vervolg van mijn geile seksleven openbaren. Om te begrijpen hoe het allemaal is ontstaan is het, denk ik, wel handig om eerst DEEL 1 te lezen.

Na de avond dat papa me voor het eerst genomen heeft en mijn broer ook de geneugten van mama's kut had geproefd, gingen alle remmingen aan seks in ons gezin overboord. Papa neukte me als hij er zin in had of als ik zelf naar zijn pik verlangde en mijn broer kon het geile lijf van mijn moeder niet met rust laten.

Zeker in het begin kreeg mama dagelijks een paar beurten Ik kan wel zeggen dat ik een aan seksverslaafde zaadslet ben. Seks in al zijn vormen is mijn lust en mijn leven.

U zult zich afvragen hoe dat zo gekomen is. Ik zal stapje voor stapje deze sluier van mijn turbulente seksleven voor u oplichten. Als kind ben ik opgegroeid in een vrij, seksueel ongeremd gezin. Mijn ouders leefden volgens de vrije moraal van de seksuele revolutie uit de jaren 60 en Voor hen was het genieten van seks ook de grootste geneugte van het leven. Met partnerruil en vrije seksuele betrekkingen, Rogier ging deze zomervakantie een paar weken bij zijn tante Julia ging logeren. Tante Julia was drie jaar jonger dan zijn moeder en haar enige zuster.

Zij was nooit getrouwd en leidde een degelijk leven als pianolerares in een bescheiden provincieplaats. Het was al enige jaren geleden dat Rogier haar gezien had. Ze was een vrij kleine vrouw van voor in de veertig met kort blond haar in kleine krulletjes en grote grijze ogen.

Ze was uitgesproken mollig op de goede plaatsen, hoewel niet echt dik. De zon stond hoog aan de hemel toen Rogier uit de Hoi Lezer, mijn naam is Denice en ik ben een gezonde Hollandse meid van 20 jaren jong. Ik heb blond golvend haar wat tot op mijn schouders komt, en heb blauwe ogen. Wil je nog meer weten? Okee, ik ben 1m64 lang, heb een slank postuur, mooie strakke billen en een volle D-cup Okee, genoeg over mijzelf, dit is immers geen contact-advertentie, dit is een verhaal dat ik graag met jou wil delen Ik heb er best wel even over na moeten denken of ik dit wel met buitenstaanders zou moeten gaan delen, maar het was zo'n geile ervaring dat ik hem niet langer Eindelijk was het dan zowel, na een hele week hard werken heb ik de hele vrijdagavond het huis voor mezelf.

Mijn vrouw Marieke is bij vriendinnen en houdt een filmmarathon met een aantal “vrouwenfilms”. Ik ben allang blij dat het bij Sandra thuis is en niet bij ons: Van vier zwijmelende vrouwen en Hugh Grant films word ik niet erg enthousiast.

Marieke en ik zijn inmiddels ruim vijf jaar samen en nog steeds gek op elkaar, maar soms is het gewoon goed om eigen dingen te doen. Marieke wordt dit jaar 40 terwijl ik net 32 ben geworden, maar we hebben Jacqueline zit op haar bed als ik haar slaapkamer binnen kom lopen. Ze ziet er weer lekker uit. Ze is 16 jaar. Met twee geile tepels. Ze heeft een kort rokje aan met een leuk hemdje erop.

Natuurlijke schoonheid als ze is, hoeft ze bijna geen make up te gebruiken. En met haar mooie blauwe ogen kijkt ze me aan. Ik ben haar oudere broer, 19 jaar. Niet zo gek, als Saskia had best wel een goede band met haar vader, beter dan met haar moeder, maar haar vader had rare neigingen en zij kon er geen weerstand tegen bieden. Saskia was seksueel onderdanig en daar maakte hij misbruik van, ten zijner glorie en ik kan en mag alles gevoel.

Zij had vaak ruzie met haar moeder, waardoor de moeder haar eigenlijk zelf in de armen van papa dreef, niet dat zij een seks relatie met haar vader had hoor! Saskia, niet al te groot, zestien jaar, heel lang bijna zwart haar, bruine ogen, slank doch niet mager, B cupje, alles op de Seksueel opgewonden raken van je eigen broer, is niet normaal! Dat hoeft niemand mij duidelijk te maken, ik kan dan ook niet goed verklaren waarom het mij ons wel overkwam als happy mamma van twee dochters van 14 en 17 jaar, getrouwd met een lieve zorgzame man Zelf ben ik 44 jaar, en zeker geen flirt of uitdagend typ.

Ik geniet dagelijks van ons gezin, sociale leven, familie en vrienden. Inmiddels zijn wij dit jaar 19 jaar getrouwd, ik heb ik feitelijk niets te klagen in onze relatie. Wat ik beknopt hierboven vermeld gold ook voor mijn broer Wij hadden twee jeans uitgezocht en liepen naar de pashokjes toe, het was daar nogal druk, er was nog maar één pashokje vrij.

Bas ging alleen naar binnen, maar al snel riep hij mij, ma zit deze niet te strak vroeg hij toen ik bij hem in het pashokje ging staan. Ze rekken nog uit hé zei ik, ja maar kijk nou, mijn ballen zitten klem zei hij!

Er zat inderdaad een flinke grote zichtbare bobbel in zijn kruis, nou doe uit dan adviseerde ik, en pas die andere even. Bas deed die jeans uit, ik stond er naar te kijken, hij had een blauw strak klein onderbroekje Ik zal me eigen eerst even voorstellen mijn naam is Barry en ik ben 15 jaar en 2 maanden, ik ben 3de jaars Havo, en dit is wat me vlak voor de kerst is overkomen.

Maar voor ik aan dit verhaal ga beginnen zal ik een kleine voor geschiedenis vertellen. Ik was wat aan het surfen op het internet, geile meiden kijken toen ik uit de kamer van mijn zus gekreun hoorde, ik heb haar vaker gehoord als DEEL 1 - Hoi, ik zal mijn gezin en mezelf eerst even voorstellen.

Ons gezin bestaat uit mijn vrouw Leentje, mijn dochter Josje en mijzelf, Yohna. Ik ben manager van een serviceafdeling, mijn vrouw werkt niet en mijn dochter 16 zit in haar laatste jaar op het VWO. We zijn een best open gezin waar veel besproken wordt. Beetje rommelig maar schoon huishouden omdat mijn vrouw geen type is van opruimen en zo maar wel van poetsen.

De seks is goed, we houden er allebei van en mijn vrouw komt gemakkelijk en graag klaar. Ze heeft een lekker lijf en met Marcel werd met een schok wakker. Hij had weer die droom. Een rare droom maar wel fijn. Zijn droom ging over zijn moeder. Hij droomde over zijn moeder. Over zijn naakte moeder. Hij droomde dat hij bij haar in bed lag en dat hij in haar zat. Hij voelde aan zijn lul en die was hard.

In zijn gedachten haalde hij zijn droom naar voren en voelde hoe zijn pik in haar zat. Hoe hij klaar kwam en zaad verschoot in haar vagina. Oh wat zou hij graag haar willen neuken. Hij kende wel meisjes van eigen leeftijd maar oudere vrouwen vond hij toch lekker.

Nadat mijn man in overleden is, viel ik in een diep donker gat. Ik heb mijn man de laatste jaren na een lang ziekbed thuis verzorgd en had vrede met zijn overlijden, omdat hem verder lijden bespaard is gebleven, maar toen werd het wel heel stil in huis.

Ik heb één zoon, Mike die drie jaar geleden getrouwd was, maar eind december weer is gescheiden. Hun huis staat in de verkoop en zijn ex met hun kleine van net 1 jaar woont daar op dit moment nog tot het huis verkocht is. Mike is nu 28 jaar, ik vond het vanzelfsprekend dat hij voorlopig Ze konden dat tenslotte niet op een droogje zitten.

Toen hij haar op haalde op zo'n scooter reed hij naar zijn favoriete plekje aan de zeedijk. Hij wist een spot waar bijna nooit iemand kwam. Er stond daar riet wat manshoog was.

Een perfecte plek om niet gezien te worden. Marcia had haar bikini wat bestond uit een tanga en een minuscuul bovenstukje thuis al aangetrokken. Frank spreidde de handdoeken uit op de grond en ze gingen liggen.

DEEL 1 - "Ooooh jaaaa, duw je lul zo diep mogelijk in me! Frank neukte zijn één jaar jongere zus nu al een dikke maand of zes. Hij was zelf achttien jaar oud. Dit was eigenlijk begonnen naar aanleiding van een misstap waar zijn zusje dus behoorlijk gebruik van maakte. Chantage noemen wij dat. Ze had namelijk al eens gezien dat hij geld uit zijn moeder haar portemonnee had gepikt.

En hoe bizar het ook klinkt, van dat feit had ze gebruik van gemaakt om haar seksuele gevoelens mee te bevredigen Cindy slaapt, haar slaapkamer deur gaat zachtjes open, haar vader sluipt naar binnen, een flinke dikke bult in zijn slip, meer heeft hij niet aan, verraad min of meer zijn bedoelingen.

Cindy is zestien jaar en is een leuke meid met lang donkerblond haar, hij had van haar al wel wat foto’s gemaakt, die je met wat nadenken toch eigenlijk best wel porno zou kunnen noemen, ze zit bijvoorbeeld, wel aangekleed hoor op de grond en heeft een erg kort rokje aan en een topje, het rokje is net iets te ver opgekropen, zodat je bewust?

Begin maart ben ik betrapt door mijn zoon, op een avond dat ik mezelf seksueel aan het verwennen was, met tot op de dag van vandaag het gevolg … dat er een seksuele relatie tussen ons is ontstaan!

Nadat ik uit mijn werk was thuisgekomen had ik een hapje gegeten en daarna een heerlijk warm bad genomen om een beetje te ontspannen. Ik was al een paar dagen geil, dat komt meer voor. Ik ben dan wel al meer dan een jaar gescheiden en heb daarna geen vaste relatie meer gehad, maar ik kan gelukkig zonder vent, mezelf ook goed vermaken en seksueel bevredigen John neukte zijn één jaar jongere zus nu al een dikke maand of zes. Onze buurvrouw was best een knappe vrouw. Ze woonde zover ik weet al vanaf mijn geboorte naast ons.

Haar man zag je nooit, die werkte als vertegenwoordiger. Haar stiefzoon Herbert was achttien en sukkelde met astma.

Het was een kind uit het eerste huwelijk van haar man. Ik ging af en toe weleens met hem om. Ons leeftijdverschil was niet zo groot. De buurvrouw was net zo oud als mijn moeder negenendertig. Hun tuin was iets groter dan de onze ze werkte er altijd in. In het weekend deed haar man er soms het zwaardere werk. Ik zal me eerst even voorstellen mijn naam is Mirthe ik ben 17 jaar oud ik woon thuis samen met mijn ouders en 2 broers. We wonen in een vrijstaand huis mijn vader Henk 43 is advocaat en mijn moeder Els 42 werkt 3 dagen op een basisschool.

Verder heb ik 2 broers Steve 24 woont nog thuis maar werkt als vrachtwagenchauffeur dus is er vaak niet. En mijn andere broer Brian 19 studeert fysiotherapie en woont thuis. Het is 24 augustus en vandaag is onze jaarlijkse familiedag zoals elk jaar ook nu weer bij mijn oom en tante. Ze hebben een grote DEEL 2 - Wat vooraf ging. De een kon de ander altijd weigeren. De behoefte moest er altijd van twee kanten zijn. Anders zou het slecht zijn voor hun verhouding. In de praktijk deden ze het minstens drie tot vijf keer per week.

Bonita‘s bruine ogen glansden. Lachend knuffelde ze het andere meisje. Haar handen knepen in de glooiende billen. DEEL 1 - "Hoi Zijn grote handen volgden streelden haar rug en sloten zich om haar slanke kontje.

De achttienjarige spande in antwoord even haar billen terwijl haar tong de zijne raakte. Maar ik denk dat ze er elk moment kan zijn. Zijn handen lagen stevig om haar billen. Simone duwde haar slanke lichaam tegen dat van de veel oudere man. Juist daarom deed ze Het was een mooie zomerdag. Mijn vrouw en ik lagen achter in onze beschutte tuin heerlijk te genieten van de zon. De buren waren aan beide kanten naar de camping en achter onze tuin liepen de schapen in de wei.

Lui onder de parasol zaten wij te drinken en een beetje te lezen. Mijn vrouw had haar kleine bikini aan die haar volle borsten maar net bedekten. Ook het broekje was amper groot genoeg om alles te bedekken. We waren heerlijk alleen. De twee jongste dochters waren naar het zwembad en de oudste was aan het werk en zou niet eerder terug komen DEEL 2 - Ze fietste snel naar huis, na gestaard door een aantal mannen, die duidelijk zagen dat ze een slipje in haar hand had, zit die nu in haar blote kontje op de fiets?

De majoor belde een uur later toen hij weer een beetje was bij gekomen, van zijn hevige orgasme, zijn huisarts, hij vertelde dat hij viagra nodig had. Heeft u problemen, met het krijgen van een erectie, vroeg de huisarts.

Henk zei maar ja, en verder werden er geen vragen gesteld, hij kon ze nog voor sluitingstijd bij de apotheek af halen. DEEL 1 - Manege Bosheuvel, in de Achterhoek, een grote manege, waar behalve een stuk of dertig paarden van eigenaars gestald stonden, was er ook plaats voor minder fortuinlijke rijders en vooral rijdsters. Een aantal eigenaren vonden het goed dat hun paarden ook af en toe in de lessen meededen, en verder had de manege er zelf ook nog vijftien staan.

Majoor Henk Draf, had maar liefst vijf paarden ter beschikking gesteld om in lessen mee te rijden, er was maar een voorwaarde, er mochten alleen jonge slanke meisjes op rijden. Hij wilde daarmee voorkomen De jarige Linda was een vrouw in de bloei van haar leven. Ze was prachtig om te zien, zoals al menig man was opgevallen, en als ze er ook maar even voor ging zitten, dan was ze gewoon adem-benemend. Ze had een prachtig, om niet te zeggen sexy figuur waar ze terecht trots op was en ze hoefde er niet eens veel moeite voor te doen.

Ze was met een lengte van 1. Haar lichaam zat om zo te zeggen strak in het vel en ze was gezegend met een paar borsten, die menigeen, en dat waren niet eens alleen mannen, DEEL 6 - Bernice die nog steeds naakt was hield de jongeman in de gaten en praatte tegen zichzelf “ zijn lul is dubbel zo dik als die van zijn vader en makkelijk zes centimeter langer … vandaag nog wil ik hem voelen … hij mag zijn kolossale ballen in mij leegmaken … ze zijn zeker zo groot als ganzeneieren … blijkbaar zijn ze goed gevuld “.

Ze werd zo geil dat ze zichzelf naar een hoogtepunt vingerde en daarna haar kut en benen met de keukendoek moest droogvegen. Na een kwartiertje riep Bernice hem naar binnen. In de keuken aangekomen werd Wim Eefje was helemaal opgewonden. Vandaag ging ze verhuizen naar de stad. Ze mocht bij haar Oom en Tante gaan wonen. Eefje en haar ouders woonden in een dorp op een boerderij.

De afstand naar haar nieuwe school was van dien aard dat ze bijna elke dag twee uur in de trein moest zitten. Tante en Oom die kinderloos waren kwamen met een voorstel. In plaats van een kamer te zoeken voor Eefje mocht ze wel zolang als het duurde bij hun komen wonen. Ze hadden een groot huis, dus plaats zat. Eefje kende haar Oom en Tante nauwelijks.

Het waren bijna onbekende Toen ik thuiskwam zag ik de auto van mijn tante op de oprit staan. Nou ja tante het is een nicht van mij moeder die wij sinds jaar en dag met tante aanspreken. Een lekker hitsig ding van zo rond de 45 maar met een prima figuur. Vroeger was het een tante die snoepjes uitdeelde, nu is het een tante die ik wel eens mijn zuurstok zou willen aanbieden. Maar daar heeft ze nog nooit om gevraagd.

Ik stalde mijn fiets en liep de woonkamer in. Ze zaten naast elkaar op de bank hun kleding wat ontregelt en met rode wangen. Ik had het gevoel dat Ik liep een nog beetje suf van het slapen naar de douche. Gisteravond had ik met een paar vriendinnen een feestje gebouwd.

Mijn ouwelui waren een week weg op vakantie, en ze hadden m'n broertje en mij hier gelaten. Er móet toch iemand op het huis passen, hadden ze gezegd. Jullie gaan toch niet meer met ons mee. Daar vinden jullie jezelf toch al te oud voor.

Mijn broertje, net zestien en ik al zeventien jaar oud, vonden natuurlijk dat ze groot gelijk hadden, en ik had gelijk van de gelegenheid gebruik gemaakt door er een een klein feestje van te DEEL 4 - Ze liet haar dochter gebruiksklaar achter bij haar man, en zijn drie vrienden.

Terwijl Arnold nu zijn vingers verving door zijn harde neukpaal, die diep bij Petra naar binnen drong, trok Jaap haar aan een van haar staartjes naar beneden, hij greep haar achter het hoofd Maar eerst wat er nog gebeurde na hun eerste kennismaking met de fuck and suck girls! Nadat Peter zijn eigen gekweekte zuig en neuk meisje onder de ogen van Arnold had ontmaagd, kon Petra er van uit gaan dat ze nu veel vaker door haar eigen vader als neuk en zuig meisje zou worden gebruikt.

Vriend Arnold kwam ook af en toe om zijn pik in haar geile strakke kutje of diep in haar mond te legen, altijd natuurlijk als haar moeder DEEL 2 - Petra had nu al behoorlijk de smaak te pakken, de smaak van sperma en de smaak van neuken, eerst had ze de vriend van haar vader, Arnold, moeten pijpen, hij had haar hoofd ruw vastgepakt en zijn lul diep in haar keel gestoten zodat ze moest kokhalzen en hij had een grote lading sperma in haar mond gespoten dat ze achteraf wel heel lekker vond, daarna was ze ruw ontmaagd door Peter, haar eigen vader en toen de pijn was verdwenen kreeg ze een heerlijk gevoel in haar lichaam, iets wat ze nog niet eerder had gevoeld, Peter had zijn warme sperma Ze hebben van wat vrienden gehoord dat Cambodja een waar paradijs was en ze besloten met hun vieren een paar weken vakantie daar te gaan doorbrengen.

Een echte mannen vakantie, de vrouwen en kinderen konden ze daar niet bij gebruiken, met een goede smoes was het een werk vakantie geworden, dat kon ook wel van de fabriek waar ze werkten leverden ook aan dergelijke landen. In het vliegtuig naar Cambodja, waren ze al in gedachten bezig, DEEL 2 - John ging op zijn rug naast kim liggen: Ze keek nog eens goed naar z'n stijve lul. DEEL 5 - "Wauw," zei ze nadat ze weer normaal kon ademhalen. Alex had de joint inmiddels weer overgenomen en trok er zelf weer aan.

Daarna Natasja weer en toen weer aan Dione. De tweede haal kreeg ze beter naar binnen en vrijwel meteen daarna kreeg ze een licht draaierig gevoel in haar hoofd en een wat dik gevoel in haar keel.

De peuk ging weer rond tot hij was opgerookt en Dione had inmiddels een gevoel dat de kamer er opeens veel groter uitzag. Ze wilde opstaan om wat dichter bij die twee te gaan zitten maar werd ze zo draaierig van dat ze begon DEEL 4 - Ze was nog steeds apetrots op haar zoon en toen ze thuis waren viel ze hem om zijn nek. Ze kusten in de gang, daarna in de huiskamer. Ze vreeën dat het een lieve lust was. Hij ging ook nog even naar buiten om de schuttingdeur te controleren, niet of hij dicht was maar juist of hij niet op slot was.

Natasja had die avond Ik wilde dit al zolang!! Maar ik zal je nooit ongelukkig maken," zei hij en kuste haar nogmaals. Hij voelde hoe haar lippen zich nu een beetje openden, zijn moeder leek gerustgesteld. DEEL 1 -Het regent waait, en het is koud. Kim laat zich mee sleuren door Ben een reus van een langharige Duitse herder.

Ze heeft best moeite om dat eigenzinnige beest uit te laten. Hij luistert van geen meter, en zijn baasje had haar gewaarschuwd. Pas op want hij is gek met kleine hondjes. Maar dan in de verkeerde zin van het woord. Hij had er wel eens bijna èèn opgevreten! Kim was zestien en werkte zwart bij een honden uitlaat service.

Ze had eigenlijk geen andere keus wilde ze wat verdienen om in leven te blijven. Als dochter van een gezin waarvan DEEL 5 - Hilde was samen met haar stiefzoon klaargekomen maar zowel hij als Wonnie hadden er iets van gemerkt.

Wim zag hoe de kunstpenis langzaam uit het stropje van Wonnie werd gehaald en Hilde verliet het bed. Wonnie bleef halsstarrig op Wim 's slappe pik sabbelen maar dat was niet naar zijn zin en hij duwde haar van zich af zodat ze opzij rolde.

Hij verwijderde de vibrator uit zijn en anus haastte zich uit het bed “ mam ik heb honger … gaan we eindelijk iets eten “ zei hij terwijl hij toekeek hoe Hilde de strapon, verwijderde. DEEL 2 - "Kom, dans ook mee," zei die meid en pakte de arm van Dione die eerst schuchter mee begon te dansen maar later het ritme goed oppakte. Ze swingden er op los en hadden de grootste lol, Dione leek helemaal bevrijd en voelde zich nu heerlijk. Ze zag tijdens het dansen dat Natasja iets tegen haar riep maar het geluid van Rockhouse stond op volle volume.

Natasja kwam even heel dicht bij haar staan, pakte de armen van Dione even vast en plaatste haar mond bij haar oor. DEEL 1 - "Zo, jullie kijken naar een nieuwe arbiter van de landelijke biljartbond," zei Klaas Jansen toen hij fris geschoren aan de ontbijttafel aanschoof en triomfantelijk naar zijn vrouw en zoon keek maar die reageerden verschillend, beide niet zo positief als hij gehoopt. Ik heb gisteren examen gedaan. DEEL 3 - Nana lachte: Ze richtte zich weer tot haar modellen en zei: Jullie gaan nu bezig met elkaars lijf, met echte seks.

Karin ga op de tafel zitten, dicht nar de rand. Het idee is, dat Tommie je direct kan likken, dus je kutje dicht bij de rand. Tom, ga op je knieën zitten, tussen de benen van karin, leg je armen op haar dijen DEEL 2 - "Weet je Ik geloof dat mam het niet zo héél erg vond, wat we gedaan hebben vanmiddag.

Dat idee had ik nou ook. Misschien dat we de volgende keer inderdaad verder kunnen gaan dan alleen maar vasthouden.. Ik bedoel, dat ik je pik vasthoud en jij mijn borsten en kutje en allebei klaarkomen en Nou dan zullen we wel zien wat ze toelaat.

We proberen het gewoon uit en kijken wanneer ze het te ver vindt gaan. Ik zal niet zo gauw tegen je zeggen te stoppen DEEL 1 - Nanna had ons die middag opgebeld, om te vragen of ze langs kon komen. Ze had iets speciaals te vragen en of Carla, mijn moeder, er ook bij wou zijn. Het zou gaan over Karin, mijn zus en mij. Ik ben Tom, de tweeling broer van Karin. Ik was even nagegaan of moeder ook thuis zou zijn, die avond en vertelde Nanna dat het goed was.

Dus stond ze on kwart over acht voor de deur. Ze vertelde, dat ze een laatste opdracht moest uitvoeren voor haar fotografieopleiding aan de lokale kunstacademie.